Кіріспе

Құс түрлері

Қапшаң үйрең (Bonasa umbellus) – Апалачи тауларынан Канада мен Аляскаға дейін орманды аймақтарда кездесетін орташа мөлшердегі үйрең. Бұл Солтүстік Америкадағы ең көп тараған аң ауынатын құс. Ол көшпейді. Қапшаң үйрең – Bonasa туысына жататын жалғыз түр. Оны кейде "қырғауыл" деп жаңылыс айтады, ол үйреңмен туыс емес фазан тұқымдасының құсы, және оны ашық кеңістіктерде мекендейтін сұр қырғауылмен шатастыруы мүмкін.

Таксономия

Бонаса умбелласы алғаш рет Карл Линней өзінің 1766 жылғы "Systema Naturae" кітабының 12-ші басылымында сипаттаған. B. u. brunnescens (Conover, 1935) Ванкувер аралы (Канада)
B. u. castanea (Aldrich & Friedmann, 1943) Олимпиада түбегі (АҚШ)
B. u. incana (Aldrich & Friedmann, 1943) оңтүстік-шығыс Айдаходан орталық Ютаға дейін (АҚШ)
B. u. labradorensis (Ouellet, 1991) Лабрадор түбегі (Канада)
B. u. mediana (Todd, 1940) солтүстік орталық АҚШ
B. u. monticola (Todd, 1940) орталықтан шығыс орталық АҚШ-қа қарай
B. u. obscura (Todd, 1947) солтүстік Онтарио (Канада)
B. u. phaios (Aldrich & Friedmann, 1943) оңтүстік-шығыс Британдық Колумбия (Канада) оңтүстік орталық Айдахо мен шығыс Орегонға дейін (АҚШ)
B. u. sabini (Douglas, 1829) Канада мен АҚШ-тың батыс жағалауы
B. u. togata (Linnaeus, 1766) солтүстік орталық және солтүстік-шығыс АҚШ және оңтүстік-шығыс Канада
B. u. umbelloides (Douglas, 1829) оңтүстік-шығыс Аляска (АҚШ) арқылы орталық Канададан орталық Орегон мен солтүстік-батыс Вайомингке дейін (АҚШ)
B. u. umbellus (Linnaeus, 1766) шығыс орталық АҚШ

B. u. yukonensis (Grinnell, 1916) Аляска (АҚШ) және солтүстік-батыс Канада

Сипаттама

Қаңқалы еліктер – орташа денелі, тығыз құстар, салмағы 1,5 кг-ға дейін, ұзындығы 60 см-ге дейін жетеді және қысқа, күшті қанаттары 75-85 см-ге дейін созылады. Қаңқалы еліктер көп әйелді болады, аталықтары көбелек маусымында бірнеше аналықпен жұптаса алады.

Экология

Көптеген қарақас сияқты, олар уақытының көп бөлігін жерде өткізеді; ерекше ұнайтын жері - қайынға бай аралас орман. Бұл құстар жерде немесе ағаштарда тамақтанады. Олар бәсекес, бүршіктер, жапырақтар, жидектер, тұқымдар және жәндіктерді жейді. Табиғат жазушысы Дон Л. Джонсонның сөзіне сәйкес:

Қарақастар таңертең және кешкі уақытта жол жиегіндегі құм мен кондық шөпті жиі іздейді. Осы уақытта құстарды қоздыру үшін бұл жақсы орындар. Сонымен қатар, қарақастар қанаттарын тозаңдату үшін құмды жолдарды пайдаланады, осылайша терідегі зиянды жәндіктерден құтылады. Тозаңдану орындары - топырақтың бұзылуынан пайда болған және қауырсындардың іздері бар жерлер. Құстар кешке осы жерлерге қайта оралып, тозаңда шомылып, бір-бірімен араласып, жұптасады.

Мінез-құлық

Қаңқалы құрт басқа құрт түрлерінен ұсыну ритуалымен ерекшеленеді. Қаңқалы құрттың ерекшелігі, басқа құрт түрлерінен айырмашылығы, дауыссыз дыбыстық көрсетілімге, яғни "барабан қағуға" толықтай сүйенуі. Барабан қағу – бұл жылдам қанат соғу, төмен жиілікті дыбыс тудырады, бастапқыда баяулап, содан кейін жылдамдайды (тмп тмп тмп тмп тмп тмп тмп). Тіпті тығыз орман ішінде де, бұл дыбыс 0,4 шақырымға дейін (немесе одан да алыс) естіледі. Қаңқалы құрт көбінесе тыныш жерде отырады, ал қорқып қалғанда, қатты қанат соғып, бірден ұшып кетеді. Қыс айларында жылыну үшін қарға тығылып, жақын келгенде кенеттен қардан шығып кетеді. Еркек құрт өз иелігін "барабан қағу" арқылы жариялайды. Бұл дыбыс қанаттарын ауаға соғып, вакуум жасау арқылы туындайды. Барабан қағар кезде әдетте бөрене, тас немесе топырақ үйіндісіне тұрады. Дыбыс шығару үшін бөренені соқпай, тек "барабан қағуға арналған бөренені" сахна ретінде пайдаланады. Қаңқалы құрт популяциясы циклды өтеді және аң аулау көлеміне қарамастан, осы циклға сәйкес келеді. Бұл цикл көп жылдар бойы ғалымдарды оқытып келді, сондықтан оны "құрт цикл" деп атайды. Осы тарихи циклге қарамастан, Пенсильванияда популяция азайып келеді және басқару жоспарлары қабылданды. Ортаның жоғалуы түр үшін маңызды мәселе, бірақ Батыс Нил вирусының таралуы өлім-жітімді одан әрі арттырды.