Америкалық алтынқұс: Сипаттама және өмір салты

Кіріспе

Құс түрі

Америкалық алтынқұс (Spinus tristis) – Солтүстік Америкадағы қарға тұқымдасына жататын шағын құс. Ол көшіп-қонып жүреді, көбейту маусымында Альбертаның ортасынан Солтүстік Каролинаға дейін, ал қыс айларында Канада-АҚШ шекарасының оңтүстігінен Мексикаға дейін қоныс аударады. Америкалық алтынқұс – толық құйрық ауыстыруға ұшырайтын қарға тұқымдасының жалғыз өкілі. Ол жыныстық дихроматизмді көрсетеді: еркегі жазда жарқын сары, ал қыста зәйтүн түсті, ал аналығы – күңгірт сары қоңыр түсті, жазда ғана сәл жарықтанады. Еркек құс көбейту маусымында жұптасу үшін жарқын қауырсынымен әсемделеді. Америкалық алтынқұс – тұқым жейтін құс, тұқымдарды алуға бейімделген конусты мүсігі және жем жегенде тұқым сабақтарын ұстап тұруға мүмкіндік беретін епті аяқтары бар. Бұл әлеуметтік құс, тамақтану және көшіп-қону кезінде үлкен топтарға жиналады. Ұя саларда аумақтық мінез-құлық танытуы мүмкін, бірақ бұл агрессия ұзаққа соқпайды. Оның көбейту маусымы тамақ қорының ең жоғары деңгейімен байланысты, шілде айының соңында басталады, бұл қарғалар үшін салыстырмалы түрде кеш. Бұл түр көбінесе моногамды болып, жылына бір рет жұмыртқалайды. Адамның қызметі Америкалық алтынқұсқа көбінесе пайда келтірді. Ол көбінесе тұрғын үйлер маңында кездеседі, себебі құстарға арналған тағамдарға тартылады, бұл осы аймақтарда оның тірі қалу мүмкіндігін арттырады. Орманды кесу де оның сүйікті мекені болып табылатын ашық шалғындықтардың пайда болуына себеп болады.

Таксономия

Америкалық алтын құс – Карл Линнейдің 1758 жылғы «Systema Naturae» еңбегінің 10-шы басылымында сипатталған көптеген түрлердің бірі. Кейіннен ол Spinus туысына, Жаңа әлем алтын құстары мен сискиндерін қамтитын топқа енді. 1976 жылы Spinus, Carduelis туысына кіші туыс ретінде біріктірілді. Соңғы зерттеулер Spinus туысын қайта жандандырды. Оның ең жақын туыстары – кіші алтын құс (S. psaltria), Лоуренс алтын құсы (S. lawrencei) және сискиндер. Оның аты Еуропалық алтын құспен бірдей болғанымен, екеуі де бөлек туыстарға жатады және жақын туыс емес. Carduelis латын тіліндегі «carduus» сөзінен шыққан, ол «қырғи» дегенді білдіреді; түр атауы tristis латын тілінде «қасіретті» деген мағынаны білдіреді. Америкалық алтын құстың төрт мойындалған түршесі бар:
Ақ алтын құс (S. t. pallidus) денесінің ашық түсімен, күшті ақ іздерімен және еркектеріндегі үлкен қара қақпағымен басқа түршелерден ерекшеленеді. Ол S. t. tristis-тен сәл ірі. Жазғы ареалы Британдық Колумбиядан Батыс Онтариоға дейін, оңтүстікке Колорадоға және батысқа Орегонға дейін созылады. Қыста ареал Канаданың оңтүстігінен және Калифорнияның солтүстігінен Мексикаға дейін кеңейеді. (S. t. salicamans) жаз айларында Сьерра-Невада тауларының батысында, ал қыс айларында Баха-Калифорния түбегінің орталық және оңтүстігінде, Мохаве және Колорадо шөлдерінде кездеседі. Қыста екі жыныстың да қауырсыны басқа түршелерге қарағанда қоңырлау, ал жазда еркектің қара қақпағы басқа түршелерге қарағанда кішірек болады. Стандартты өлшемдер бойынша қанаттың ені, құйрығының ұзындығы, тұмсығының биіктігі және табан сүйегінің ұзындығы белгілі. Қара түсті, жарқын қақпағы және ұшу кезінде көрінетін ақ құйрығы бар. Аналығының түсі көбінесе қоңыр, төменгі жағы ашық, сары түсті мойны бар. Күзгі түлеуден кейін жазғы жарқын қауырсыны солғын түске ауысады, төменгі жағы сары-қоңыр, жоғарғы жағы зәйтүн түсті болады, беті мен мойны ашық сары түсті болады. Күзгі қауырсыны екі жыныста да шамалы ғана ерекшеленеді, бірақ аталықтарының иықтарында сары дақтар болады. Әні – әдемі әуенді шырықтар мен сайрағыштардан тұрады, көбінесе созылған нотамен. Ұшып бара жатқанда «тси-тси-тсит» деп дауыстайды, сонымен қатар «пер-чик-о-ри» деп те сипаттауға болады.

The American goldfinch was one of the many species originally described by Carl Linnaeus in the landmark 1758 10th edition of his work, Systema Naturae, where he classified it in the genus Fringilla. It was later placed in the genus Spinus, a group containing New World goldfinches and siskins. In 1976, Spinus was merged into the genus Carduelis as a subgenus. Recent studies have resurrected the genus Spinus. Its closest relatives are the lesser goldfinch (S. psaltria), Lawrence's goldfinch (S. lawrencei), and the siskins. Although it shares a name with the European goldfinch, the two are in separate genera and are not closely related. Carduelis is derived from carduus, the Latin word for 'thistle'; the species name tristis is Latin for 'sorrowful'. There are four recognized subspecies of the American goldfinch:
The pale goldfinch (S. t. pallidus) is differentiated from other subspecies by its paler body color, stronger white markings and, in males, a larger black cap. It is slightly larger than S. t. tristis. The summer range is from British Columbia to western Ontario, south to Colorado and west to Oregon. In winter, the range extends from southern Canada and northern California, south to Mexico. (S. t. salicamans) occurs west of the Sierra Nevada range during the summer and in the central and southern Baja California Peninsula to the Mojave Desert and the Colorado Desert in the winter. In winter, the plumage of both sexes is browner than the other subspecies and in summer, the male's black cap is smaller than that of the other subspecies. Among standard measurements, the wing chord is , the tail is , the culmen is and the tarsus is The beak is small, conical, and pink for most of the year, but turns bright orange with the spring molt in both sexes. with a striking jet black cap and white rump that is visible during flight. The female is mostly brown, lighter on the underside with a yellow bib. After the autumn molt, the bright summer feathers are replaced by duller plumage, becoming buff below and olive brown above, with a pale yellow face and bib. The autumn plumage is almost identical in both sexes, but the male has yellow shoulder patches. The song is a series of musical warbles and twitters, often with a long note. A tsee tsi tsi tsit call is often given in flight; it may also be described as per chic o ree.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Америкалық алтыншаң ашық далаларды, шөптекті егістіктерді, шалғынды жерлерді, су тасқынынан құлаған аймақтарды, сондай-ақ жол жиектерін, жеміс бақтарын және бақшаларды ұнатады. Оны жапырақты және жағалау ормандарының ашық бөліктерінде, сондай-ақ екінші реттік өсімдік жамылғысы бар жерлерде де кездестіруге болады. Бұл мекен таңдауы көктемгі және күзгі көші-қон кезінде де сақталады. Америкалық алтыншаң қысқа қашықтыққа көшіп, суық ауа райы мен азық-түлік азаюына байланысты оңтүстікке қарай жылжиды. Орнитолог Марк Парнеллдің сөзіне қарағанда, осыған байланысты оңтүстікке қарайғы көші-қон үлгісі күндегі ең төменгі температураның нөлге жақындағанда, әсіресе 0 °F-қа жуық болғанда басталады деп есептеледі. Көші-қон тығыз топтарда жүзеге асырылады, олар толқын тәрізді, шарлап ұшады. 19 ғасырда Бермудаға, ал 1938 жылы Таитиге американдық алтыншаңды әкелуге әрекеттер жасалды, бірақ бұл түр екеуінің де бірінде орнықпады.

Мінез-құлық

Америкалық алтынқұс ерекше толқын тәрізді қозғалыспен ұшып, толқын сияқты із жасайды. Бұл әдетте құсты жоғары көтеру үшін қанат соғудан тұрады, содан кейін қанаттарын жиырып, доға тәрізді сырғанап, осы үлгіні қайталайды. Құстар көбінесе қанат соққан кезде дауыстайды, ал сырғанаған кезде үндемейді. Ұшу кезінде "per twee twee twee" немесе "ti di di di" деп дауыстайды, бұл үн үндемейтін кезеңдермен үзіліп тұрады. Олар бірнеше ерекше дыбыстармен қарым-қатынас жасайды, олардың бірі тыңдаушыға "по та то чип" сияқты естіледі. Құстар өз аумағындағы жыртқыштарға қатысты агрессивтілік танытпайды, тек ескерту береді. Жыландар, тышқандар, батпақ сусарлары, көк қарғалар жұмыртқаларды жояды немесе жас құстарды өлтіреді, ал бүркіттер мен мысықтар ересектерге де, жас құстарға да қауіпті. Ең ескі табылған американдық алтынқұс 10 жыл 5 ай өмір сүрген.

Әлеуметтік

Америкалық алтынқұс көбею маусымы емес кезде топтап тіршілік етеді, көбінесе басқа алтынқұстармен бірге үлкен үйірлерде кездеседі. Көбею маусымында бұл құс шашыраңқы колонияларда өмір сүреді. Ұя салынған кезде аталық өз аумағына кірген басқа аталықтарға агрессивті түрде шабуыл жасап, оларды қуады, ал аналық та басқа аналықтарға қатысты сондай реакция көрсетеді. Жұмыртқалар салынғаннан кейін бұл агрессия басылады. Көбею маусымындағы әлеуметтік иерархияда аналық әдетте аталықтан жоғары тұрады. Құстар агрессия деңгейін әртүрлі мінез-құлық арқылы көрсетеді. Басын жоғары көтеріп, мойын мен аяқтарын сәл созу – бұл жеңіл агрессияны білдіреді және көбінесе кездесудің жеңімпазы осылай мінездейді. Ал қанат-білек буындарын көтеру – мойынды кері тартып, қанат-білек буындарын көтеру; мұндай мінез-құлық танытқан құс қарсыласына шабуылдауы мүмкін. Басты алға қарай созу кезінде аяқтар иіліп, мойын созылады, ал мүңкісі жабылады. Агрессия күшейгенде мойын төмендеп, мүңкі қарсыласына бағытталады және бірыңғай немесе екі қанат көтеріледі. Ең нашар жағдайларда мойын кері тартылып, мүңкі ашылады, қауырсындары тегістеліп, құйрық жайылып, сәл көтеріледі. Агрессияны басқа құсқа денесінің алдыңғы бөлігін көрсету арқылы да білдіруге болады. Шабуылға қауырсынды тігу, қарсыластың жанына қондыру арқылы оны ығыстыру және тік ұшып, аяқтары мен тырнақтарын жайып, мүңкісін ашып, мойнын созу жатады. Қорғану мінез-құлықтарына денесінің бір жағын ғана көрсету, кері қарай иілу, аяқтарын иілу, мойнын кері тарту және мүңкісін төмен бағыттау жатады. Егер аналық аталықты жұптасқа қабылдаса, олар кең шеңберлермен ұшып, аталық ұшу барысында ән шырқайды. Салынған ұяның ішкі диаметрі шамамен… Аналық құс өскен балапандарына құсып берген тұқымдар мен жәндіктермен тамақтандырады. Көбею маусымы кеш болғандықтан, ол паразиттерден сақтануы мүмкін. Америкалық алтынқұс ұрық паразиттері үшін нашар қонақжай болып табылады, зерттеулер қоңырбаслы қарғаның жұмыртқаларының өте аз бөлігінің жарылып, балапандарының мүлдем өспейтінін көрсетіп тұр. Бұл, осы құстың ұрық паразиттеріне қарсы белгілі бір мінез-құлыққа бейімделмегеніне қарамастан осылай болады. Қоңырбаслы қарғаның балапандарының өмір сүре алмауының себебі жеткілікті тамақ алмауында деп есептеледі; Америкалық алтынқұстың балапандарының тұқымға бай диетасы басқа иелердің әдеттегі жәндіктерге бай диетасынан өзгеше.

The American goldfinch is gregarious during the nonbreeding season when it is often found in large flocks, usually with other finches. During the breeding season, this finch lives in loose colonies. While the nest is being constructed, the male will act aggressively toward other males who intrude into his territory, driving them away, and the female reacts in the same way toward other females. This aggressiveness subsides once the eggs have been laid. The social hierarchy in the breeding season generally has the female dominant over the male. Birds indicate their level of aggression through a range of displays. The head up display, where the neck and legs are slightly extended, shows mild aggression and is often performed by the victor of an encounter. The carpals raised display has the neck retracted and the carpals raised; displayers are likely to attack their opponent. The head forward display is where the legs are flexed, the neck extended, and the beak closed. At higher intensities, the neck is lowered, the beak is pointed at the opponent, and one or both wings are raised. In extreme cases, the neck is retracted, the bill opened, the body feathers sleeked, and the tail is fanned and raised slightly. Aggression is also displayed by showing the front of the body to another individual. Attacks include pecking at feathers, supplanting the opponent by landing next to it, and flying vertically with legs and feet extended, beaks open, and necks extended. Avoidance behaviors include showing only the side of the body to an aggressor, leaning away, and flexing the legs, retracting the neck, and pointing the beak down. If a female accepts the male as a mate, the pair will fly in wide circles, as the male warbles throughout the flight. The inside diameter of the finished nest is about The mother bird feeds her young regurgitated seeds and insects as they grow. It likely evades parasitism partly because of its late breeding season. The American goldfinch also makes a very poor host for brood parasites, with studies showing low hatching rates of brown headed cowbird eggs and no fledging success. This is despite the lack of known behavioral adaptations against brood parasites in this finch. It is thought that the inability of brown headed cowbird chicks to survive is due to a failure to get enough nutrition; the seed rich diet of American goldfinch chicks varies from the usual insect rich diet of other hosts.

Тамақтандыру

Америкалық алтын құс күндіз жейтін құс. Корнелл орнитологиялық зертханасының мәліметінше, бұл түр құстар арасындағы ең қатаң өсімдік жеушілердің бірі болып саналады.

Мәртебе

Америкалық алтынқұс кеңінен таралған, оның әлемдік ареалы шамамен және саны өсуде. Түр 2016 жылғы IUCN Қызыл тізімінде ең аз қызығушылық тудыратын түр ретінде бағаланған. Америкалық алтынқұс адам қызметінен қауіп көрмейді және таралған ареалының барлық жерінде кеңінен кездеседі. Адамның орманды кесуі, көптеген түрлерге зиян келтіргенімен, Америкалық алтынқұсқа пайда келтірді. Орманды алқаптарды тазалау нәтижесінде жаңа тропикалық көшпенділердің саны төмендесе, ал қысқа қашықтыққа көшпенділер мен тұрақты мекендеушілерге жағдай жасалады. Бұл Америкалық алтынқұсқа екі жағынан да тиімді: ол қысқа қашықтыққа көшпенді және құстың сүйікті ортасы болып табылатын ашық кеңістіктерде, оның негізгі тамақ көзі болып табылатын арамшөптер гүлдейді. Ол 1951 жылы Вашингтондағы мектеп оқушыларымен таңдалды.