Кіріспе

Фламанд филологы, философ және гуманист (1547–1606)

Justus Lipsius (Joest Lips немесе Joost Lips; 18 қазан 1547 – 23 наурыз 1606) – фламанд католик филологы, философ және гуманист болған. Липсий христиан дінімен үйлесетін формада ежелгі стоицизмді жаңғыртуға бағытталған бірқатар еңбектер жазды. Олардың ең белгілісі – «De Constantia» («Тұрақтылық туралы»). Оның стоицизм формасы көптеген замандас ойшылдарға әсер етіп, неостоицизм интеллектуалдық қозғалысын құрды. Ол Йена, Лейден және Левен университеттерінде оқытумен айналысты.

Ерте өмір

Липсий Брабант аймағының Оверижсе қаласында (қазіргі Бельгияда) дүниеге келген. Оның ата-анасы оны ерте Кёльн қаласындағы иезуит колледжіне жіберді, бірақ ол Иса қоғамының мүшесі болуы мүмкін деп қорқып, он алты жасында Лёвен қаласындағы Лёвен университетіне көшірді. Кардинал Гранвеллеге арнаған Variarum Lectionum Libri Tres (1567) еңбегін жариялағаннан кейін ол латын хатшысы болып тағайындалды және кардиналдың сүйемелдемесімен Римге сапар жасады. Липсий мұнда екі жыл бойы болып, бос уақытын латын классикасын зерттеуге, жазуларды жинауға және Ватикан кітапханасындағы қолжазбаларды қарастыруға арнады. Римнен оралғаннан кейін ол әртүрлі сындық еңбектердің екінші томын жариялады (Antiquarum Lectionum Libri Quinque, 1575); сегіз жыл бұрын жарық көрген Variae Lectiones-пен салыстырғанда, ол тек болжамға негізделген түзетулерден бастап, қолжазбаларды салыстыру арқылы түзетуге көшкенін көрсетті.

Академиялық мансап

1570 жылы ол Бургундия, Германия, Австрия және Богемия арқылы саяхат етті, онда Йена университеті оны бір жылдан астам уақыт мұғалім ретінде жұмысқа алды, бұл қызмет лютеран шіркеуінің қағидаларын қабылдауды білдірді. Лёвенге қайтып бара жатқанда ол Кельн қаласында тоқтап, онда католик болып өмір сүрген болуы керек. Содан кейін ол Лёвенге оралды, бірақ Сегіз жылдық соғыс оны Антверпен арқылы Солтүстік Нидерландыға қашуға мәжбүр етті, онда 1579 жылы жаңадан құрылған Лейден университеті оны тарих профессоры етіп тағайындады. Ол төрт рет университет ректоры болып қызмет етті және алғашқы жылдары университеттің өсуі мен жаңаруының қозғаушы күші болды. Липсий Лейденде өткізген он бір жыл оның ең өнімді кезеңі болды. Осы уақыт ішінде ол Сенеканың еңбектерін дайындады, Тациттің еңбектерін кезекті басылымдарда жетілдірді және көптеген басқа да еңбектер жариялады. Олардың кейбіреулері ғылыми зерттеулер, кейбіреулері классикалық авторлардың жинақтары, ал қалғандары жалпы қызығушылық тудырды. Осы соңғылардың бірі саясат туралы трактат (Politicorum Libri Sex, 1589) болды, онда ол төзімділікке бейім елде мемлекеттік қызметкер болғанымен, Альва мен Филипп II-нің мемлекеттік саясатынан бас тартпағанын көрсетті. Ол үкіметтің тек бір дінді мойындауы және қарсыластарын от пен қылышпен жоюы керектігін жазды. Бұл жарияланым оны сынға ұшыратты, бірақ Лейденнің сақ билігі оны құтқарып, «Ure, seca» («Жақ және кес») деген сөзінің күшті шараларға жасалған метафора екенін жариялауға көндірді.

Кейінгі өмірі

1590 жылдың көктемінде ол Спада су ішу сылтауымен Лейденнен шығып, Майнцке барды, онда Рим католик шіркеуімен қайтадан табысты. Бұл оқиға католик әлемін қатты қызықтырды, соның салдарынан Италия, Австрия және Испанияның сарайлары мен университеттерінен Липсийге шақырулар көптеп түсті. Бірақ ол өз елінде қалуды артық көрді және ақырында Лёвен қаласына қоныстанды, онда Collegium Buslidianum-да латын тілінен профессор болып жұмыс істеді. Одан сабақ оқытуды күтпеді, ал Испания королі Филипп II-нің жеке кеңесшісі және король тарихшысы лауазымдарына тағайындалып, оның аз ғана жалақысын толықтырды. Ол бұрынғысынша диссертациялар жариялауын жалғастырды, олардың ең бастысы – «De militia romana» (1595) және «Lovanium» (1605) еңбектері, олар Брабанттың жалпы тарихына кіріспе ретінде жазылған. Острайхтың бұл қорытындылары академиялық қауымда күмәнмен қабылданды, ал Липсиустың саяси идеялары Голландия Республикасындағы саяси өзгерістер мен әскери реформаларға шешуші ықпал еткен деген пікірге қарсылық білдірілді.