Кіріспе
Екі нәрсенің арасындағы байланыс немесе ашылу.
Анастомоз (/ə/, /n/æ/s//t//ə/'/m//oʊ/s//ɪ//s/, : анастомоздар) – екі нәрсенің (әсіресе қуыстардың немесе өткелдердің) арасындағы байланыс немесе ашылу, олар әдетте таралатын немесе бөлінетін болады, мысалы қан тамырлары, жапырақ тамырлары немесе арналар арасында. Мұндай байланыс қалыпты (мысалы, ұрықтың жүрегіндегі овал тесігі) немесе қалыпты емес (мысалы, ересек адамның жүрегіндегі ашық овал тесігі) болуы мүмкін; ол пайда болған (мысалы, артериовеноздық фистула) немесе туа біткен (мысалы, метаартериолдың артериовеноздық шунты) болуы мүмкін; және ол табиғи (мысалы, жоғарыда аталған мысалдар) немесе жасанды (мысалы, хирургиялық анастомоз) болуы мүмкін. Бұрын бітелген анастомозды қайта ашу реанастомоз деп аталады. Қалыпты емес анастомоздар, туа біткен немесе пайда болған, көбінесе фистула деп аталады. Бұл термин медицинада, биологияда, микологияда, геологияда және географияда қолданылады.
Этимология
Анастомоз: медициналық немесе қазіргі латын тілінен, грек тілінен алынған ἀναστόμωσις, анастомоз, "шығу тесігі, ашылу", Gr ana "жоғары, үстінде", стома "ауыз", "ауызбен жабдықтау". Осылайша, "stom" буыны ботаникадағы немесе медицинадағы "стома" сөздерімен этимологиялық байланысты.
Медициналық анатомия
Анастомоз – қалыпты жағдайда екі бағыты әртүрлі құрылымның қосылуы. Ол қан тамырларының немесе ішек сияқты түтікшелі құрылымдардың арасындағы байланыстарды көрсетеді.
Қан айналым
Қан айналымы анастомоздарында көптеген артериялар табиғи түрде бір-бірімен анастомоздасады; мысалы, төменгі эпигастральды артерия және жоғарғы эпигастральды артерия, немесе мидағы Уиллис шеңберінің алдыңғы және/немесе артқы қосылатын артериялары. Қан айналымы анастомозы артериялық және веноздық анастомозға бөлінеді. Артериялық анастомоз нақты артериялық анастомозды (мысалы, алақан аркасы, табан аркасы) және потенциалды артериялық анастомозды (мысалы, коронарлық артериялар және ми артерияларының кортикальдық тармағы) қамтиды. Анастомоздар үлкен қанмен қамтамасыз етілмейтін аймақтарда капиллярлардың төңірегінде баламалы жолдар құрап, жүйелік қан ағынын реттеуге көмектеседі.
Хирургиялық
Хирургиялық анастомоз – ішек, қан тамырлары немесе кез келген басқа құрылымның бөлікшелері хирургиялық жолмен біріктірілгенде (анастомоз жасалғанда) пайда болады. Мысалдарға: айналып өту операциясындағы артериялық анастомоз, ішектің бір бөлігі алынып тасталғаннан кейінгі ішек анастомозы, Roux en Y анастомозы және уретероуретеростомия жатады. Хирургиялық анастомоз техникаларына: сызықтық тігіспен жасалған анастомоз, қолмен тігілген анастомоз кіреді. Анастомоз қолмен немесе анастомозға көмектесетін құралдармен жасалуы мүмкін. Әртүрлі анастомоз тәсілдерін салыстыратын зерттеулер жүргізілді, онда операциялық "уақыт және шығын, операциядан кейінгі анастомоздық қан кету, жарылу және тарылу" ескерілді.
Патологиялық
Патологиялық анастомоз жарақат немесе ауру салдарынан пайда болады және тамырлар, артериялар немесе ішектерді қамтуы мүмкін. Мұндай жағдайлар әдетте фистула деп аталады. Тамырлар немесе артериялар жағдайында травматикалық фистулалар көбінесе артерия мен вена арасында пайда болады. Травматикалық ішек фистулалары әдетте ішектің екі иірілуі арасында (энтеро-ішек фистуласы) немесе ішек пен тері арасында (энтерокутандық фистула) пайда болады. Ал портакавальді анастомоз, керісінше, портальді қан айналымының тамыры мен жүйелік қан айналымының тамыры арасындағы анастомоз болып табылады, ол портальді гипертониясы бар науқастарда қанның бауырды айналып өтуіне мүмкіндік береді, көбінесе геморрой, асқазан-ішек тамырларының кеңеюі немесе капут медузаға алып келеді.
Эволюция
Эволюцияда анастомоз – эволюциялық желінің рекомбинациясы. Эволюциялық тектің дәстүрлі түсіндірмелері түрлердің жаңа формаларға таралуы ретінде ұсынылады. Анастомоз кезінде түрлер бастапқы тармақтанудан кейін қайтадан бірігуі мүмкін, мысалы, адам мен шимпанзе тұқымдарын зерттеген жаңағы зерттеулерде ата-бабалар популяциясы бастапқы тармақтанудан кейін араласып, будандасқан болуы мүмкін екендігі көрсетілген. Анастомоз тұжырымы симбиогенез теориясына да қатысты, онда жаңа симбиоздық қарым-қатынастардың қалыптасуынан жаңа түрлер пайда болады.
Микология
Микологияда анастомоз – бірдей немесе әртүрлі гифалардың тармақтарының қосылуы. Сондықтан екіге бөлінетін саңырауқұлақ гифалары нақты торлы желілерді құра алады. Ерітілген иондар, гормондар және нуклеотидтер түріндегі материалдарды бөлісу арқылы саңырауқұлақ өзімен екі жақты байланысты сақтайды. Саңырауқұлақ желісі бірнеше бастау нүктесінен пайда болуы мүмкін: бірнеше споралар (яғни, конидиялық анастомоздық түтіктер арқылы), бірнеше ену орындары, әрқайсысы сіңіру және ассимиляцияның кеңейіп жатқан шеңбері. Егер басқа кеңейіп, зерттеуші гифа ұшымен кездессе, ұштар феромондық тану арқылы немесе белгісіз тану жүйесімен бір-біріне қысым жасап, бірігіп, генетикалық тұрғыдан бірегей клоналды колонияны құрайды, ол генет деп аталады немесе микроскопиялық аудандарды қамтуы мүмкін. Саңырауқұлақтар үшін анастомоз көбеюдің де бір бөлігі болып табылады. Кейбір саңырауқұлақтарда екі түрлі гаплоидты жұптасу типі – егер үйлесімді болса – бірігеді. Соматикалық тұрғыдан, олар морфологиялық жағынан ұқсас мицелийлік толқын фронтын құрайды, ол өсуін және зерттеуін жалғастырады. Маңызды айырмашылық – әрбір бөлінген жасуша екі ядролы, яғни әр ата-анадан келген екі бірікпеген ядроны қамтиды, соңында жыныстық циклді аяқтау үшін кариогамия мен мейозға ұшырайды. Сондай-ақ, "анастомоз" термині саңырауқұлақ қалқаншаларына қолданылады, олар бір-бірімен байланысып, желі құру үшін бөлінеді.
Ботаника
Жапырақталған инелік ағаштардың тірек ағашының айналасында өсуі, өрмелердің бірігіп тор түзе бастауы анастомоз деп аталады.
Геология
Геологияда кварцтың (немесе басқа) минералдарының тамырлары анастомозды болуы мүмкін. Майлы қырлы зоналар көбінесе аз деформацияланған материалдың сынықтарының төңірегіндегі жоғары керілген тау жыныстарының анастомоздық геометриясын көрсетеді. Торапталған өзендер аллювийдің арналық барларының айналасында анастомоздық арналарды көрсетеді. Еріген лава ағындары кейде анастомоздық лава арналарында немесе лава түтіктерінде ағып өтеді.
География
Анастомоздық ағындар бірнеше арналардан тұрады, олар бөлініп, қайта қосылады және біріктірілген материалдан тұратын жартылай тұрақты жағалармен бөлінеді, сондықтан олар бір арналық орналасқан жерден екіншісіне жылжуы қиын. Оларды сыртқы пішініне қарай тоқыма өзендермен шатастыруға болады, бірақ тоқыма өзендер анастомоздық өзендерге қарағанда әлдеқайда жақсы және динамикалық. Кейбір анықтамалар бойынша, анастомоздық өзендер су тасқыны алаптарын қоршап тұратын байланысқан арналардан тұрады, бұл тоқыма өзендерден өзгеше. Анастомоздық ағысы бар өзендерге Колумбиядағы Магдалена өзені, Канаданың Британдық Колумбиясындағы Колумбия өзенінің жоғарғы ағысы, АҚШ-тың Вашингтон штатындағы Шкабланд аймағының Драмхеллер каналдары және Польшадағы Нарев өзенінің жоғарғы ағысы жатады. Анастомоздық өзендердің бөліктері үшін анаршама (анабаланс) термині қолданылады. Үңгір жүйелерінде анастомоз – үңгір өткелдерінің бөлініп, кейіннен қайта қосылуы.