Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бурундидің 1-ші президенті (1966–1976)
1st President of Burundi (1966–76)
Мишель Микомберо (26 тамыз 1940 – 16 шілде 1983) – бурундилік саясаткер және әскери офицер, 1966–1976 жылдар аралығында он жыл бойы елді де-факто әскери диктатор ретінде басқарды. Ол 1966 жылдың шілдесінен қарашасына дейін Бурунди Корольдігінің соңғы Премьер-министрі, ал 1966 жылдың қарашасынан 1976 жылы құлатылғанға дейін Республиканың бірінші президенті болды. Микомберо – Бурундидің 1962 жылы тәуелсіздік алған кезде Бурунди әскерінің офицері болып қызмет жолын бастаған тутси. Ол шетелде білім алып, оралғаннан кейін министрлік лауазымға тағайындалды. 1965 жылғы қазанда тутси билігіне қарсы хуту әскерлері ұйымдастырған төңкеріс талпынысын жоққа шығаруға көмектескені үшін танымал болды. Осыдан кейін, 1966 жылы Микомберо монархияға қарсы екі төңкеріс ұйымдастырды, оны тым әлсіз деп санады. Шілдедегі бірінші төңкеріс Микомбероны премьер-министр қызметіне жеткізді. Қарашадағы екінші төңкеріс монархияны жойып, Микомбероны жаңа Бурунди Республикасының бірінші президенті етіп билікке әкелді. Микомберо елдің институттарын біріктірген және "суық соғыста" бейтараптық саясатты ұстанған бірпартиялық жүйеге басшылық етті. Оппозиция қысымға алынды және 1972 жылы Микомбероның билігіне қарсы әрекеттер хуту халқына қарсы геноцидтік зорлық-зомбылыққа әкелді, нәтижесінде шамамен 100 000 адам, басым көпшілігі хутулар қаза тапты. Оның режимі 1976 жылы құлдырады, оны басқа әскери офицер Жан Батист Багаза төңкеріс жасап, өзін президент етіп тағайындады. Микомберо Сомалиге эмиграцияға кетіп, 1983 жылы қайтыс болды.
Michel Micombero (26 August 194016 July 1983) was a Burundian politician and army officer who ruled the country as de facto military dictator for the decade between 1966 and 1976. He was the last Prime Minister of the Kingdom of Burundi from July to November 1966, and the first President of the Republic from November 1966 until his overthrow in 1976. Micombero was an ethnic Tutsi who began his career as an officer in the Burundian military at the time of Burundi's independence in 1962. He studied abroad and was given a ministerial portfolio on his return. He rose to prominence for his role in helping to crush an attempted coup d'état in October 1965 by ethnic Hutu soldiers against the Tutsi dominated monarchy. In its aftermath, in 1966, Micombero himself instigated two further coups against the monarchy which he perceived as too moderate. The first coup in July installed a new king on the throne, propelling Micombero to the role of prime minister. The second coup in November abolished the monarchy itself, bringing Micombero to power as the first president of the new Republic of Burundi. Micombero led a one party state which centralised the country's institutions and adopted a neutral stance in the Cold War. Dissent was repressed and, in 1972, an attempt to challenge Micombero's power led to genocidal violence against the Hutu population in which around 100,000 people, mainly Hutus, were killed. His regime finally collapsed in 1976 when he was ousted in a coup d'état by another army officer, Jean Baptiste Bagaza, who installed himself as president. Micombero went into exile in Somalia, where he died in 1983.
Жас шағы, 1940-1962 жылдар
Микомберо 1940 жылғы 26 тамызда Бельгия басқарған Руанда-Урундидегі Бурури провинциясының Рутуву қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы хима тайпасының шаруалары болды, бұл тайпа тутси тайпасының бір бөлігі еді. Микомберо Бурундидегі католик миссиялық мектептерінде оқыды және 1960 жылы Бурундидің 1962 жылы жоспарланған тәуелсіздігі алдында құрылып жатқан әскерге қосылды. Оқуының бір бөлігі ретінде, ол офицерлік білім алу үшін 1960 жылғы сәуірде Бельгияның Брюссель қаласындағы Корольдік әскери академиясына жіберілді. 1962 жылғы наурызда екінші лейтенант шеніне көтерілді. 1962 жылғы шілдеде Бурунди Корольдігі тәуелсіздік алған кезде ол капитан шеніне ие болды. Қараша айында Бурунди Ұлттық армиясының (Armée Nationale Burundaise) бас қолбасшысының орынбасары болып тағайындалды.
Micombero was born in Rutovu, Bururi Province in Belgian ruled Ruanda Urundi on 26 August 1940. His parents were peasants of Hima ethnicity, part of the wider Tutsi ethnic group. Micombero studied at Catholic mission schools in Burundi and, in 1960, joined the military which was being formed ahead of Burundi's planned independence in 1962. As part of his training, he was sent to study at the Royal Military Academy in Brussels, Belgium in April 1960 to train as an officer. In March 1962 he was promoted to the rank of second lieutenant. At the time of the independence of the Kingdom of Burundi in July 1962, he held the rank of captain. In November he was made assistant commander in chief of the Burundian National Army (Armée Nationale Burundaise).
Тәуелсіздік және билікті басып алу, 1962-1966
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі Бурундиде тутсилер басымдығын құрған Мвамбутса IV монархиясы тутсилердің мүдделерін хуту көпшілігінің мүдделерімен теңестіруге тырысты. 1963 жылы Микомберо Ұлттық прогресс одағына (Union pour le Progrès national, UPRONA) қосылды, бұл партия тутсилермен басым болғанымен, хуту мүшелерін тартуға да ұмтылды. Маусым айында Микомберо Қорғаныс штатының хатшысы (Ұлттық қорғаныс министрі) болып тағайындалды, осылайша 23 жасында әскери күштердің басшысы болды. Қыркүйек айында ол Ұлттық Ассамблеяға екі күш арасындағы "қарама-қарсылық" көріністерін болдырмау үшін азаматтық Ұлттық жандармерияны (Gendarmerie nationale) армияға біріктіруді ұсынды, бірақ бұл жоспар іске аспады. 1965 жылдың қазан айында этникалық хутулар тобы, көбінесе Ұлттық жандармериядан, Бурунди монархиясын құлатуға әрекеттенді. Олардың талпынысы сәтсіз аяқталды, бірақ Мвамбутса IV елден қашып кетті. Микомберо төңкеріс жасаушыларға қарсы репрессияға жетекшілік етті. 1965 жылдың 9 қарашасында ол Гануа тайпасынан шыққан кіші басшының қызы Адель Нзейиманаға үйленді. 1966 жылдың шілдесінде екінші төңкеріс патшаның ұлы Нтаре V-ті билікке жеткізді. 8 шілдеде Нтаре премьер-министр Леопольд Биханы қызметтен босатып, конституцияны тоқтатты. Келесі күні ол Микомберодан үкімет құруды сұрады. 12 шілдеде Микомберо Нтареге өзінің премьер-министр және қорғаныс министрі ретіндегі үкіметін ұсынды. Тамыз айында үкіметтегі әскерилер мен монархия арасында шиеленіс туды, ол қыркүйек айында министрлер кабинетінің қайта құрылуына әкелді. 7 қарашада Нтаре Микомберо үкіметін тарату туралы жарлықты хабарлауға тырысты, бірақ әскерилер оны радиостанцияға жақындатпады. Үш аптадан кейін, 28 қарашада, Нтаре Конго Демократиялық Республикасында мемлекеттік сапарда болғанда, Микомберо, енді полковник, патшаны құлату үшін әскери төңкеріс жасады. Ол монархияны жойып, Бурундиді республика деп жариялады және өзін оның бірінші президенті етіп тағайындады.
In early post independence Burundi, the Tutsi dominated monarchy of Mwambutsa IV attempted to balance the interests of Tutsi with those of the Hutu majority. In 1963, Micombero joined the ruling Union for National Progress (Union pour le Progrès national, UPRONA) party which, though dominated by Tutsi, also tried to attract Hutu members. In June, Micombero was named State Secretary for Defense (Minister of National Defence), making him head of the military at the age of 23. In September he appealed to the National Assembly to merge the civilian National Gendarmerie (Gendarmerie nationale) into the army to head off "antagonistic" tendencies between the two forces, but this was never carried out. In October 1965, a group of ethnic Hutus, drawn largely from the National Gendarmerie, attempted to overthrow the Burundian monarchy. Their attempt was unsuccessful but Mwambutsa IV fled into exile. Micombero led the repression against the coup's perpetrators. On 9 November 1965 he married Adèle Nzeyimana, a Ganwa daughter of a subchief. In July 1966, a second coup d'état brought the king's son, Ntare V, to power. On 8 July Ntare declared the dismissal of Prime Minister Léopold Biha and the suspension of the constitution. The following day he asked Micombero to form a government. On 12 July Micombero presented his government to Ntare with himself as Prime Minister and Minister of Defence. Tensions between the soldiers in the government and the monarchy emerged in August and led to a reshuffling of the cabinet in September. On 7 November Ntare attempted to broadcast a decree dismissing Micombero's government, but was turned away from the radio station by soldiers. Three weeks later, on 28 November, while Ntare was in the Democratic Republic of the Congo on a state visit, Micombero, now a colonel, led a military coup d'état that deposed the king. He then abolished the monarchy and proclaimed Burundi a republic with himself as its first President.
Диктатура, 1966-1976 жылдар
Президент ретінде Микомберо Бурундиді бір партиялық мемлекет деп жариялады, UPRONA жалғыз заңды партия ретінде бекітілді. Ол парламентті таратып, оның орнына «Ұлттық революциялық кеңес» құрды. Оның «демократиялық централизм» идеологиясы елдің барлық институттары мен БАҚ-ты тиімді түрде әскери диктатураның бақылауына алды. Оның режимі Танзанияның социалистік идеологиясын Конго Демократиялық Республикасындағы (1971-1997 жылдары Заир деп аталған) Жозеф Дезире Мобуту режимінің басқа да доктриналарымен үйлестірді. Микомбероның режимі хутуларды жүйелі түрде маргинализациялады; мысалы, ол хутуларды ұлттық әскерге қабылдаудан шеттету үшін, көбінесе тутси рекруттары ғана қанағаттандыратын жаңа бой және дене өлшемдері стандарттарын енгізді. 1967 жылы жол апатында жарақат алғаннан кейін Микомбероның паранойясы күшейді. Ол алкоголике бейім деп есептелді және көбінесе «маскүнемдік күйінде» көрінетін. Режимге қарсы әртүрлі қастандықтар ашылды және елде тәртіпсіздік сақталды; оны құлатуға жасалған маңызды әрекеттер 1969 және 1971 жылдары жолынан тосылды. Оның қолдау базасы Бурундидің солтүстік және орталық аймақтарындағы тутсилермен шектелді. Мысалы, Мурамвьядан келген тутсилер 1971 жылы оның билігіне қарсы қастандық жасады. «Қырық жылдық соғыс» кезінде ол коммунистік және батыс державаларын бір-біріне қарсы қоюға қабілетті болды. 1969 жылы ол Бельгияны ұсақ хуту көтерілісін қолдады деп айыптады, осылайша соңғысының әскери көмегін тоқтатуға мәжбүр етті. Бельгиялықтардың орнын француздар тез алды. 1972 жылдың сәуір айында Танзания режимінің ықпалымен оңтүстіктегі Румонгеде хутулар арасында көтеріліс болды және ол жылдам тарады. Келесі этникалық зорлық-зомбылықта 1000-ға жуық тутси қаза тапты. Микомберо режимі бұл аймақтағы хутуларға қарсы геноцидтік зорлық-зомбылық науқанын бастады, нәтижесінде кем дегенде 100 000 адамның қаза болғаны күдіктелді. Көтеріліске жетекшілік еткен деп айтылған, қуылған король Нтаре өзі өлтірілді. Қырғын әсіресе білімді хутуларды нысанаға алды. Сонымен қатар, бірнеше баняругуру тутсилері де өлтірілді. Зорлық-зомбылықтың бақылаудан шығып кеткенін түсінген Микомберо ақырында қырғынды тоқтатуға бұйрық берді. 1973 жылы одан әрі зорлық-зомбылықтан кейін Мобуту Танзанияның басып кіруін болдырмау үшін араласуға мәжбүр болды. Дағдарыс аяқталғаннан кейін Микомберо жаңа конституцияны қабылдады, ол оған тағы жеті жылға сайлануға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ол сол жылы Руанда және Заир үкіметтерімен бірге Ұлы көлдер аймағының экономикалық қауымдастығының негізін қалады. 1976 жылдың қараша айында полковник Жан Батист Багаза басқаратын қарсыластар Микомберо режиміне қарсы сәтті төңкеріс жасады. Микомбероның өзі тұтқындалды және Багазаның диктатурасы аясында екінші республика жарияланды. Багаза 1972 жылғы қырғынға қатысқан тутси болғанымен, хуту көпшілігіне жеңілдіктер жасап, Бурунди мемлекетін жаңғыртуға қадам жасады, бірақ ол да 1987 жылы биліктен құлдырады.
As president, Micombero declared Burundi a one party state with UPRONA as the only legal party. He abolished the parliament and instead set up a "National Revolutionary Council". His ideology of "democratic centralism" brought all the country's institutions and media under the control of what was effectively a military dictatorship. His regime combined ideas from the socialist ideology of Tanzania with other doctrines from Joseph Désiré Mobutu's regime in the Democratic Republic of the Congo (known as Zaire from 1971 to 1997). Micombero's regime systematically marginalized Hutus; for instance, he excluded Hutus from the national military by introducing new height and girth standards that were usually only fulfilled by Tutsi recruits. Micombero became increasingly paranoid after suffering an injury in a road accident in 1967. He was widely believed to be an alcoholic, and often seen in a "drunken stupor". Various plots against the regime were discovered and unrest remained; notable attempts at deposing him were prevented in 1969 and 1971. His base of support became increasingly restricted to Tutsi in the northern and central regions of Burundi. For instance, Tutsis from Muramvya led the 1971 plot against his rule. As a Cold War leader, he was able to play off both Communist and Western powers against one another. In 1969, he accused Belgium of having supported a minor Hutu revolt, causing the latter to withdraw military aid. The Belgians were quickly replaced by the French. In April 1972, a rebellion broke out among the Hutu at Rumonge in the south at the encouragement of the Tanzanian regime and spread rapidly. In subsequent ethnic violence, as many as 1,000 Tutsi were killed. The response of the Micombero regime was to launch a campaign of genocidal violence against the Hutu in the region in which at least 100,000 people are thought to have been killed. The deposed king Ntare, said to have led the rebellion, was himself murdered. The massacres particularly targeted educated Hutus. A number of Banyaruguru Tutsis were also murdered. Realizing that the violence was out of control, Micombero eventually ordered the massacres to cease. In 1973, after further violence, Mobutu was forced to intervene to prevent a Tanzanian invasion. Following the end of the crisis, Micombero introduced a new constitution allowing him to run for a further seven year term. He also laid the foundation for the Economic Community of the Great Lakes Countries the same year, along with the governments of Rwanda and Zaire. In November 1976 opponents, led by Colonel Jean Baptiste Bagaza, led a successful coup d'état against Micombero's regime. Micombero himself was arrested and a second republic was declared under the dictatorship of Bagaza. Although a Tutsi and a participant in the killings of 1972, Bagaza made concessions to the Hutu majority and made some progress towards modernising the Burundian state until he too was deposed in 1987.
Шөгеру және өлім, 1977-1983
Микомберо 1977 жылы Бурундиден жер аударылды. Ол Сомалиде тұрып, сол кезде билік құрған диктатор Сиад Барремен жақын дос болды. 1982 жылы Сомали ұлттық университетін экономика мамандығы бойынша бітірді. Ол 1983 жылы Могадишодағы Мадина ауруханасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Зерттеуші Найджел Уатт Микомбероны Бурундидің "алғашқы және ең нашар тутси әскери президенті" деп бағалады, себебі ол 1972 жылғы зорлық-зомбылықты басталтып, ондаған жылдар бойы Бурундиді мазалаған ұзаққа созылған жеккөрушілік пен зорлық-зомбылыққа себепкер болды.
Micombero was exiled from Burundi in 1977. He took up residence in Somalia, then ruled by dictator Siad Barre who was a close friend. He gained a degree in economics from the Somali National University in 1982. He died of a heart attack at Madina Hospital in Mogadishu in 1983. Researcher Nigel Watt assessed Micombero as the "first, and worst, of the three Tutsi military presidents" of Burundi, as, by unleashing the 1972 violence, he caused lasting hatred and violence that plagued Burundi for decades.