Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бурундидің соңғы патшасы (шілде–қараша 1966)
Last king of Burundi (July–November 1966)
Бурундидің Нтаре V (туған аты Чарльз Ндизезе; 2 желтоқсан 1947 – 29 сәуір 1972) Бурундидің соңғы патшасы (немесе мвами) болды, 1966 жылдың шілдесінен қарашасына дейін тақ отырды. Таққа отырғанға дейін ол Чарльз Ндизезе тақ мұрагері деп белгілі болған.
Ntare V of Burundi (born Charles Ndizeye; 2 December 1947 – 29 April 1972) was the last king of Burundi (or mwami), reigning from July to November 1966. Until his accession, he was known as Crown Prince Charles Ndizeye.
Ерте өмір
Чарльз Ндизе король IV Мабабутсаның (1912–1977) және королева Барампарай Рухашаның (1929–2007) ұлы болды. Оның бір толық емес ағасы (Принц Луи Рвагасоре, 1961 жылы премьер-министр қызметін атқарып жүргенде қатылған) және екі толық емес әпкесі: Роза Паула Ирибагиза (1934 жылы туған) және Принцесса Регина Каньянге (1987 жылы қайтыс болған). Ндизе Швейцариядағы Institut Le Rosey мектебінде білім алған.
Charles Ndizeye was the son of King Mwambutsa IV (1912–1977) and Queen Baramparaye Ruhasha (1929–2007). He had one half brother (Prince Louis Rwagasore, assassinated 1961 whilst prime minister), and two half sisters: Princess Rosa Paula Iribagiza (born 1934) and Princess Regina Kanyange (died 1987). Ndizeye was educated at Institut Le Rosey in Switzerland.
Ереже
1965 жылы қазанда хутулар басқарған төңкеріс талпынысынан кейін IV Мабабутса Швейцарияға эмиграцияға кетті. 1966 жылғы наурыз айында IV Мабабутса өзінің жалғыз тірі қалған ұлын тақ мұрагері деп белгіледі. Кейіннен, 1966 жылғы шілдеде тақ мұрагері әкесі мен оның үкіметін ресми түрде құлатты. 3 қыркүйекте ол ресми түрде тәж кигізіліп, Нтаре V есімін алды. Алайда, сол жылы Мишель Микомберо басқарған әскери төңкеріс салдарынан Нтаре патшаның өзі тақтан түсірілді; бұрынғы патша Батыс Германияға, содан кейін Угандаға эмиграцияға кетті. 1972 жылы Бурундиге оралуға тырысты, бірақ одан кейін дереу қаныпешене өлтірілді.
After a Hutu led coup attempt in October 1965, Mwambutsa IV went into exile in Switzerland. In March 1966, Mwambusta IV designated his only surviving son as heir to the throne. The Crown Prince then formally deposed his father and his father's government in July 1966. He was formally crowned on 3 September, taking the regnal name Ntare V. King Ntare himself was deposed, later the same year, in a military coup led by Michel Micombero; the former king went into exile in West Germany and later Uganda. He tried to return to Burundi in 1972 but was assassinated shortly afterwards.
Атқару
Нтаре V 1972 жылғы наурыз айында Бурундиге оралды. Содан аз уақыт өткен соң хутулар үкіметке қарсы көтеріліс бастады және қысқа ғұмырлы Мартязо мемлекетін құрды. Уганда президенті Иди Амин президент Микомберодан Нтаре Бурундиге қайтып, жеке азамат ретінде өмір сүре алатынына жазбаша кепілдік алғанын мәлімдеді. Аминнің ұсынған тікұшағын пайдаланып, Нтаре келді. Бірнеше сағаттан кейін ол Гитегадағы бұрынғы сарайда үй қамауына алынды. Көп ұзамай ресми радио хабарламасында Нтаре Бурундиге жалдамалы әскерлердің басып кіруін ұйымдастыруға тырысып жатқаны жарияланды. Кейбір министрлер оны Гитегада шектеулі күзетпен ұстауды ұсынды, ал басқалары оны өлтіруді қалады. Жағдай ресми емес жолмен шешілді: Нтаре 29 сәуір кешкісінен бастап келесі күні таңға дейін, жағдайлары әлі анықталмаған күйде өлтірілді. Оның өліміне қатысты құлық немесе Гитегадағы кенеттен болған зорлық оқиғасы анықталған жоқ. Зерттеуші Найджел Уатт Нтаренің өліміне Бурунди үкіметінің хутулар көтерілісін монархистердің қолдауы мүмкін деген қорқынышы себеп болғанын айтты. Радио Хабарлар (RNB) корольдің "қамауда" болған сарайдан қашуға тырысқанда атып өлтірілгенін хабарлады. Корольдің жақтастары оның Патша сарайынан алынып, атылғаннан кейін жалпы қабірге тасталғанын мәлімдеді. Король 24 жаста болды. Темірқасық, хутулардың көтерілісі Микомберо әскерлерімен басылды. Соңғы соғыс пен геноцидте 80 000-нан 210 000-ға дейін адам қаза тапты.
Ntare V returned to Burundi in March 1972. Soon afterwards the Hutus began an uprising against the government and established the short lived state of Martyazo. Ugandan President Idi Amin claimed he received a written guarantee from President Micombero that Ntare could return to Burundi and live there as a private citizen. Using the helicopter at his disposal from Amin, Ntare arrived. Within a few hours he was put under house arrest in the former palace in Gitega. Soon after, an official radio broadcast proclaimed that Ntare was trying to instigate a mercenary invasion of Burundi to take back rule. Some ministers favored keeping him under restricted protection in Gitega, while others wanted him dead. The situation was unofficially resolved when Ntare was assassinated sometime between Saturday evening, 29 April, and the following morning, under circumstances which remain unclear. Whether there was a conspiracy or his death involved with a violent spontaneous outbreak in Gitega has not been determined. Researcher Nigel Watt argued that Ntare's murder was motivated by the Burundian government's fear that monarchists might support the Hutu rebellion. Radio Nationale du Burundi (RNB Broadcasting) announced that the king was shot while attempting to escape from the palace where he had been "under arrest". The king's supporters claim he was taken from the Royal Palace and executed by a firing squad before being thrown into a common grave. The king was 24 years old. Meanwhile, the Hutu uprising was quelled by Micombero's forces. Between 80,000 and 210,000 people died in the ensuing war and genocide.
Ұлттық бұйрықтар
Принц Луи Рвагасоренің Корольдік орденінің Бас шебері. Рукинзо Корольдік орденінің Бас шебері (Корольдік ер барабаны). Кариенда Корольдік орденінің Бас шебері (Корольдік әйел барабаны). Кариенда Әскери орденінің Бас шебері (Корольдік әйел барабаны).
Grand Master of the Royal Order of Prince Louis Rwagasore. Grand Master of the Royal Order of Rukinzo (Royal Male Drum). Grand Master of the Royal Order of Karyenda (Royal Female Drum). Grand Master of the Military Order of Karyenda (Royal Female Drum).