Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирандық ислам дінбасысы және саясаткер (1928–1981)
Iranian Islamic cleric and politician (1928–1981)
Сәйед Мұхаммед Хосейин Бехешти (سیّد محمد حسینی بهشتی; 24 қазан 1928 – 28 маусым 1981) – ирандық заңгер, философ, дінбасы және саясаткер. Иран революциясынан кейін Иранның саяси иерархиясындағы екінші тұлға ретінде танымал. Бехешти Иранның революциядан кейінгі конституциясының, сондай-ақ Ислам Республикасының әкімшілік құрылымының негізгі құрылтайшысы деп есептеледі. Бехешти Ислам Республикасындағы бірнеше көрнекті саясаткерлерді – бұрынғы президенттер Хасан Рухани мен Мұхаммед Хатами, Әли Акбар Велаяти, Мұхаммед Джавад Лариджани, Әли Фаллахиан және Мостафа Пурмохаммади сияқтыларды іріктеуге және оқытуға қатысқандығы мәлім. Бехешти сонымен қатар Ислам Республикасы партиясының Бас хатшысы және Иран сот жүйесінің төрағасы болды. Ол Ислам революциясы кеңесінің және Сарапшылар ассамблеясының төрағасы қызметін де атқарды. Бехешти философия ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады, ағылшын, неміс және араб тілдерін еркін меңгерді. 1981 жылғы 28 маусымда Бехешти Хафте Тирде болған шабуылда Иран Халық моджахедтері (МЕК) ұйымының жасаған бомбалауы салдарынан, Ислам Республикасы партиясының 70-нен астам мүшесімен бірге, оның ішінде төрт министр мен 23 парламент депутаты қаза тапты. Иран үкіметі оқиғаға қатысы бар МЕК оператившісі деп Мохаммад Реза Колахиді айыптады.
Sayyed Mohammad Hosseini Beheshti (سیّد محمد حسینی بهشتی; 24 October 1928 – 28 June 1981) was an Iranian jurist, philosopher, cleric and politician who was known as the second person in the political hierarchy of Iran after the Revolution. Beheshti is considered to have been the primary architect of Iran's post revolution constitution, as well as the administrative structure of the Islamic republic. Beheshti is also known to have selected and trained several prominent politicians in the Islamic Republic, such as former presidents Hassan Rouhani and Mohammad Khatami, Ali Akbar Velayati, Mohammad Javad Larijani, Ali Fallahian, and Mostafa Pourmohammadi. Beheshti also served as the Secretary General of the Islamic Republic Party, and was the head of the Iranian judicial system. He further served as Chairman of the Council of Islamic Revolution, and the Assembly of Experts. Beheshti earned a PhD in philosophy, and was fluent in English, German and Arabic. On 28 June 1981, Beheshti was assassinated in the Hafte tir bombing by the People's Mujahedin of Iran (MEK), along with more than 70 members of the Islamic Republic Party, including four cabinet ministers and 23 members of parliament. The Iranian government blamed Mohammad Reza Kolahi as the MEK operative involved in the incident.
Алғашқы жылдар және білім
Бехешти 1928 жылы Исфахан қаласында дүниеге келген. Ол Тегеран университетінде және Құмда Мұхаммед Хусейн Табатабейден дәріс алған. 1965-1970 жылдары Гамбургтегі Ислам орталығына жетекшілік етті, онда Германия мен Батыс Еуропадағы діншіл ирандық студенттердің рухани басшылығын жүзеге асырды. Гамбургте ол Мұхаммед Хатамимен бірге жұмыс істеді және оның қалыптасуына әсер етті. 1960 жылдардың басынан бастап монархияға қарсы қызметке қатысып, Шахтың құпия полициясы – САВАК-тың қолына бірнеше рет түсті. Бехешти аятолла Хомейниге Ирактағы Наджаф қаласында қосылды, ол сол кезде елден қуылған еді. Ол Хомейнидің астыртын қозғалысына қатысты.
Beheshti was born in Isfahan in 1928. He studied both at the University of Tehran and under Muhammad Husayn Tabatabaei in Qom. Between 1965 and 1970, he led the Islamic Center in Hamburg where he was responsible for the spiritual leadership of religious Iranian students in Germany and western Europe. In Hamburg, he also worked with Mohammad Khatami and was among his influences. From the early 1960s he was involved in activities against the monarchy and was arrested several times by the Shah's secret police, the SAVAK. Beheshti joined Ayatollah Khomeini in Najaf, Iraq, where the latter was in exile. There he became part of Khomeini's underground movement.
Мансап
Ислам төңкерісінен кейін Бехешти Иран Революциялық Кеңесінің алғашқы мүшелерінің бірі болды және көп ұзамай оның төрағасы тағайындалды. Вице-президент ретінде ол жаңа конституцияның негізі ретінде велаят е факих қағидасын ілгерілетуде ерекше маңызды рөл атқарды. Революциядан кейінгі алғашқы ирандық парламентте ол Әли Акбар Хашеми Рафсанджанимен бірге Ислам Республикасы партиясын жетектеді. (Дегенмен, ол парламентке сайлау науқаны жүргізбеді, себебі ол бұған дейін Иранның Жоғарғы сот жүйесінің басшысы болып тағайындалған еді). Бехешти партияның негізін қалаушы мүшесі, бірінші бас хатшысы және орталық комитетінің мүшесі болды. Ол сондай-ақ алғашқы президенттік сайлауда президенттікке түсуді жоспарлаған, бірақ аятолла Хомейни Рафсанджани мен Хаменеиден құрылған делегацияға президенттікке дін қызметкерлері емес адамдарды артық көретінін айтқаннан кейін, Ислам Республикасы партиясы (бірінші кезекте) Жалаледдин Фарсиді, ал (кейін) Хасан Хабибиді кандидат ретінде қолдады.
Following the Islamic revolution, Beheshti became one of the original members of the Council of Revolution of Iran and soon its chairman. As vice president, he played a particularly important role in promoting the principle of velayat e faqih as the basis for the new constitution. In the first post revolutionary Iranian parliament, he led the Islamic Republic party together with Ali Akbar Hashemi Rafsanjani. (However, he never campaigned for the parliament, for he was already the head of Iran's Supreme Judicial System). Behesti was the founding member, first general secretary and a central committee member of the party. He was also planning to run for the presidency in the first presidential elections, but withdrew after Ayatollah Khomeini told a delegation of Rafsanjani and Khamenei that he preferred non clerics as presidents, which led to the Islamic Republic party's endorsement of (firstly) Jalaleddin Farsi and (subsequently) Hasan Habibi as candidate.
Құрлық
1981 жылғы 28 маусымда Бехешти партия конференциясы кезінде Хафте тирдегі жарылыста қаза тапты. Иран революциялық гвардиясының өкілі берген сұхбатында, Иран Халық моджахедтерінің мүшесі Мұхаммад Реза Колахи кінәлі екенін мәлімдеді. Джеймс Бучанның сөзінше, Иран Ислам Республикасы бастапқыда Туде партиясын, САВАК-ты және Ирак режимін айыптаған. Екі күннен кейін Рухолла Хомейни МЕК-ті кінәлады. Бірнеше жыл өткен соң, Керманшах соты осы оқиғаға қатысы бар деп саналған төрт "Ирак агентін" өлім жазасына кесті. Тегерандағы тағы бір сот Мехди Тафариді осы оқиға үшін өлім жазасына кесті. 1985 жылы әскери барлау басшысы баспасөзге бұл оқиғаның роялистік армия офицерлерінің қолынан болғанын хабарлады. Иранның қауіпсіздік күштері АҚШ-ты және "ішкі жалдамалыларды" кінәлады. Бехештимен бірге көптеген дінбасылар, министрлер мен шенеуніктер де қаза тапты. Жоғарғы көшбасшы аятолла Хомейни Бехештинің қазасына терең қайғырды. Бүгінде Бехештинің қаза болған күні әр жыл сайын еске алу шарасы өткізіледі.
On 28 June 1981, Beheshti was killed in the Hafte tir bombing during a party conference. A spokesman for Iran's revolutionary guards said in an interview that a People's Mujahedin of Iran member, Mohammad Reza Kolahi, had been responsible. According to James Buchan, the Islamic Republic of Iran first blamed the Tudeh Party, SAVAK, and the Iraqi regime. Two days later, Ruhollah Khomeini accused the MEK. A few years later, a Kermanshah tribunal executed four "Iraqi agents" for the incident. Another tribunal in Tehran executed Mehdi Tafari for the same incident. In 1985, the head of military intelligence informed the press that this had been the work of royalist army officers. Iran's security forces blamed the United States and "internal mercenaries". Along with Beheshti, many clerics, ministers, and officials also died. Supreme Leader Ayatollah Khomeini was reportedly very moved by Beheshti's death. Today, a commemoration ceremony is organized each year on the day of Beheshti's assassination.
Пікірлер
Бехешти Иран конституциясын жазуда, әсіресе экономикалық бөлімінде маңызды рөл атқарды. Ол экономика саласында кооперативтік компанияларға (таавони) және экономикалық мәселелерде бәсекелестік орнына серіктестік пен ынтымақтастыққа сенді. Оның пікірінше, таавони компанияларында өндіруші мен тұтынушы арасында делдал болмайды. Сондай-ақ, ол мұндай ұйымдарда заңдық құқықтар акционерлерге емес, мүшелерге тиесілі екенін айтады. Ол Иран Конституциясының негізі ислами екенін, ал Иранның революциялық ислами жүйесі Иран халқының еркімен келісетін халыққа бағытталған жүйе екенін мәлімдейді. Бұл жүйе адамзаттың өмірін жақсарту мен дамуына арналған. Бехештидің сөзіне қарағанда, саяси ойдың ең маңызды тіректерінің бірі – адамның шындыққа сеніммен дұрыс жолмен қадам басуы мүмкін.
Beheshti had an important role in writing the constitution of Iran, particularly the economic section. He believed in cooperative companies (Ta'avoni) in the field of economy and partnership and co operation in lieu of competition in economic affairs. According to him, in Ta'avoni companies there is no middle man between producer and consumer. He also asserts that in such entities, legal rights belong to members rather than stock holders. He claims the foundation of Iran's Constitution to be Islamic, and that Iran's revolutionary Islamic system is at the same time a people oriented system according to the volition of the Iranian people. This system is designed for the betterment and evolution of humankind. According to Beheshti, one of the most important pillars of political thought is that human could walk in right path along with faith to truth.
Құқық философиясы
Бехештидің пікірінше, исламда мүлік пен меншік құрудың бастауы еңбек етеді.
According to Beheshti, the origin of property and possession in Islam is working.
Эпистемология
Бехешти "Құран көзқарасынан білім" еңбегінде бірқатар эпистемологиялық сұрақтар қойды. Ол білімнің ешқандай анықтамасы жоқ, және анықтама табу да мүмкін емес деп есептеді. Бехешти білімнің төрт қана көзі бар екеніне сенді: сезім, ішкі түйсік, ақыл және уахи (немесе аян). Ол білім құрылымында эмпирикалық көзқарас пен фундаментализмді үйлестірді.
Beheshti raised some epistemological questions in Knowledge from the Quran's View Point. He believed that knowledge no definition, and that no definition can be found. Beheshti believed there are only four sources of knowledge: perception, introspection, reason and revelation (or Vahy). He coupled an empiric attitude with foundationalism in his structure of knowledge.
Антропология
Бехешти модернизмге қарсы болды және адамның жеке және ұжымдық жақтары арасында тығыз байланыс бар деп сенді. Оның пікірінше, адамзат тарихы олардың әрқашан жалғанға (Батилге) ұмтылатынын көрсетсе де, Құран адам мен шындық арасында берік байланыс бар екенін айтады. Бехешти антропологиядағы Фитрат (туа біткен немесе бастапқы табиғат) теориясын да ерекше атап өтті. Бехешти адам жанын бөлек қарастырудың орнына, оны тұтас қарастыру қажет деп есептеді. Бастапқы табиғат теориясына сәйкес, адам жанының бірінші қасиеттерінің бірі – ерік және таңдау жасау қабілеті. Сонымен қатар, адамдар өз іс-әрекеттері үшін жауапкершілікке тартылады. Адамдардың екі маңызды қасиеті бар: таңдау еркіндігі және жауапкершілік. Яғни, Бехешти исламның адамға қатысты көзқарасы реалистік екенін санайды, себебі ол адамды таңдау еркіндігі мен жауапкершіліктің үйлесімі ретінде қарастырады. Адамдарға таңдау мүмкіндігі берілгенімен, сенім бұл жағынан маңызды рөл атқарады және адамдарға шешім қабылдауда көмектесе алады.
Beheshti, opposed to modernism, believed that there is a strict relationship between individual and collective aspects of human being. According to him, although the history of humans shows that they are always tend to falsehood (or Batil), the Quran says there is a strong link between humanity and truth. Beheshti also emphasized on the theory of Fitarat (innateness or primary nature) in anthropology. Beheshti also believed the human soul had to be considered in the whole rather than in part. According to the theory of primary nature, one of the characters of human soul is volition and choosing. At the same time humans undertake responsibility for their actions. Humans have two important qualities: freedom of choice and responsibility. In other words, Beheshti believes Islam has a realist slant in respect to humans as it considers humans as a mix of freedom of choice and responsibility. Whilst humans are given choice, faith has an important role in this way and could help humans in making decision.
Мұражай
1992 жылы шілдеде Гөлхақ ауданындағы Сейед Мохаммад Бехештидің үйі мұражайға айналдырылды. Үй екі бөліктен тұрады және суретшілер екі бөлігін де көрсетуге тырысты. Бехештидің қоғамдық өмірінің бір бөлігі – кездесу залы, онда Ислам революциясына дейін және кейін көптеген оқиғалар болды, және ол SAVAK агенттерімен кем дегенде екі рет тұтқындалды. Сонымен қатар, осы үйде діни жаңашылдар, Революциялық кеңес, күрескен ділдарлар кеңесі сияқты бірнеше кездесулер өтті, олар оның қоғамдық өмірімен байланысты. Ғимараттың екінші бөлігі – отбасылық бөлігі, ол оның отбасымен араласуын еске түсіреді.
Seyyed Mohammad Beheshti's house in the Gholhak neighborhood was turned into a museum in July 1992. The house consists of two parts and the artists tried to show both parts; A part of Beheshti's social life is like the meeting room, where many things happened before and after the Islamic Revolution, and he was arrested at least twice by SAVAK agents; There are also several meetings between religious modernists, the Revolutionary Council, the Council of Fighting Clergy that have been formed in this place, which are related to his social life in this house. The other part is the family part of the building, which evokes memories of his behavior with the family.