Кіріспе

Француз маршалы Лоран де Гувион Сент-Сир, Гувион Сент-Сирдің 1-ші маркизі (ləʁɑ̃ də ɡuvjɔ̃ sɛ̃ siʁ; 13 сәуір 1764 – 17 наурыз 1830) – француз революциялық және Наполеон соғыстарындағы француз әскери қолбасшысы, Империя маршалы дәрежесіне жеткен. Ол Наполеонның қорғаныс шайқастарындағы ең көрнекті қолбасшысы деп есептеледі.

Ерте өмір

Ол Лоран Гувион Туль қаласында, Үш епископтық (қазіргі Мёрт және Мозель) аймағында, Жан-Батист Гувион, былғары өңдеуші, және оның әйелі Анн Мари Мерсьенің үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Ол анасының құрметіне Сент-Сир есімін алды, оның анасы оны ерте жасында тастап кеткен. Ол он сегіз жасында сурет өнерін оқу үшін Римге барды, бірақ 1784 жылы Парижге оралғаннан кейін де көркемдік білімін жалғастырды, алайда суретші мамандығын таңдамады. Ол Анне Гувионға (Туль, 2 қараша 1775 – Париж, 18 маусым 1844) үйленді және олардан ұлдары болды, соның ішінде Лоран Франсуа, Гувион Сент-Сир маркизі (30 желтоқсан 1815 – 30 қаңтар 1904), ол 1847 жылдың 17 тамызында Сент-Буазеде Мари Аделаида Бахассон де Монталиветке (5 қараша 1828 – 14 сәуір 1880), Монталивет графы Марта Камилла Бахассонның қызына үйленді және олардан ұрпақтары болды.

Революциялық соғыстар

1792 жылы Сент-Сир ерікті батальонның капитаны болып тағайындалды және генерал Кустиннің штабында қызмет етті. Екі жылдың ішінде ол бригадир, генерал, дивизия генералы шеніне көтерілді. 1796 жылғы Рейн науқанында ол Жан Виктор Мари Моро армиясының орталық дивизиясына басшылық етті, Бавариядан Рейнге жасалған танымал шегінуге көмектесті. 1798 жылы Андре Массенадан кейін Италия армиясының қолбасшылығын қабылдады. Келесі жылы Германиядағы Жан-Батист Журдан армиясының сол қанатына басшылық етті; Журданнан кейін Массена келген соң, ол Италиядағы Моро армиясына қосылды, онда Нови шайқасынан кейінгі қиындықтарға қарамастан өзін ерекше көзге түсірді. Моро Сент-Сирдің әділдік пен сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұруын ұнатпады. Көп ұзамай Сент-Сирдің "жаман серік" екендігі туралы қауесет тарады. Моро оны басқа генералдарды қолдамағаны үшін айыптады, бірақ генерал Ней мен Даву шайқастардан кейін оның көмегі үшін оған жиі алғыс айтты. 1800 жылы Моро Рейн армиясының қолбасшысы болып тағайындалғанда, Сент-Сир оның бас лейтенанты болып тағайындалды және 9 мамырда Биберах шайқасында генерал Крейді жеңді. Алайда, ол қолбасшысымен жақсы қарым-қатынаста болған жоқ және науқанның алғашқы операцияларынан кейін Францияға қайтып келді. 1801 жылы Сент-Сир Португалияға шабуыл жасау үшін арналған әскерге басшылық ету үшін Испанияға жіберілді (Апельсин соғысын қараңыз) және Құрмет легионының үлкен офицері атанды. Бірақ Португалиямен бейбіт келісімге қол жеткізілген соң, ол Люсьен Бонапарттан кейін Мадридтегі елші болып тағайындалды.

Наполеон соғыстары

Кир – прагматизм мен даңқ дәуіріндегі стоик болды. Империя жарияланғаны үшін құттықтау қағазына қол қоюдан бас тартқаны үшін оның аты Наполеон маршалдарының алғашқы тізіміне енбеді, ал Жан Ланнес, Жан Батист Бессиер және Жан де Дьо Суль сияқты тәжірибесі жоқ командирлер енді. Сент-Сир өмірі бойы Наполеонның оған әскер бермеуінің мақсаты – оны ұятқа салу екеніне сенді. 1803 жылы Италиядағы әскер корпусына қолбасшылыққа тағайындалды. 1805 жылы Массенаның басшылығымен ерекше көзге түсті, ал 1806 жылы француздардың Неапольге басып кіруіне қатысты. Неапольдегі өзіне жасалған қатыгездікке наразылық білдіру үшін Парижге келгенде, Наполеон оны өлім жазасымен қорқытып, лауазымына қайтаруға мәжбүрледі. 1807 жылы Пруссия мен Польшадағы науқандарға қатысты, 1808 жылы граф (comte de l’Empire) атағын алды, Каталониядағы әскер корпусына басшылық етті; бірақ Парижден алған белгілі бір бұйрықтарды орындағысы келмегендіктен, лауазымынан кетіп, 1811 жылға дейін жаңғырықсыз қалды. Ол әлі де дивизия генералы болды, өйткені маршалдардың алғашқы тізіміне кірмеген еді. Ресей науқаны басталғанда, Сент-Сир VI корпустың басшылығын алды, 18 тамыз күні 1812 жылы Полоцк шайқасында орыстарды жеңіп, осының құрметіне маршал атанды. Барклей де Толли басқарған орыстар Мәскеуге қарай шегіне отырып, барлығын өртеп жіберді, соның ішінде жақын орналасқан Смоленск қаласын да өртеді. Алайда, Дугава өзенінің жағасындағы Полоцктегі жеңіске дейін Оудино жараланғандықтан, Сент-Сир оның басшылығын өз мойнына алды. 1812 жылдың қазанында Сент-Сир Полоцктен қуылды. Жалпы шегіну кезіндегі шайқастардың бірінде ауыр жарақат алды. Сент-Сир 1813 жылдың 26-27 тамызындағы Дрезден шайқасында және Лейпциг шайқасынан кейін одақтастарға қарсы қаланың қорғанысында ерекше көзге түсті, тек 11 қарашада ғана Наполеон Рейнге шегінгеннен кейін капитуляциялады. Осы жылы Сент-Сирдің императормен қарым-қатынасы жақсарды, өйткені Наполеон Сент-Сирдің маршалатта теңдесі жоқ екенін және қорғаныс ісінде өзіне деңгейлес екенін айтты. Маршалдық таяқшасын алған күні ол әйеліне ұзақ хат жазды, мінезіне сай, өзінің жоғарылатуына бір ғана жол арнады.

Соңғы жылдар

Бурбон қайта орнату кезінде Сент-Сир Францияның пэрі ретінде тағайындалды және 1815 жылдың шілдесінде соғыс министрі болып тағайындалды, бірақ келесі қарашада лауазымынан бас тартты. Осы тағайындама кезінде ол ұзақ жылдардан бергі досы және әріптесі маршал Мишель Нейге көмектесу үшін тағы төрт Наполеон маршалынан тұратын қазылар алқасын ұсынды, бірақ маршал Монси тіпті оған қатысудан бас тартқанда беделге тап болды. 1817 жылдың маусымында ол теңіз министрі болып тағайындалды, бұл оның қыркүйекте соғыс министрі лауазымын қайта иеленуіне мүмкіндік берді және ол 1819 жылдың қарашасына дейін осы қызметін атқаруын жалғастырды. Осы кезеңде ол көптеген реформаларды бастады, әсіресе әскерді династиялық емес, ұлттық күшке айналдыруға бағытталған шараларды жүзеге асырды. Ол Империяның ардагерлерінің құқықтарын қорғауға, Бас штабты ұйымдастыруға және әскери заңдар мен зейнетақы ережелерін жаңартуға күш салды. 1817 жылы ол маркиз атағын алды. Сент-Сир 1830 жылдың 17 наурызында Францияның оңтүстік-шығысындағы Иер қаласында қайтыс болды.

Әдебиетте

Маршал Сент-Сир Жозеф Конрадтың "Дуэль" әңгімесінде (сондай-ақ Ридли Скотттың "Дуэлистер" фильмінде) Людовик XVIII Франция тағына екінші және соңғы рет қайта келгеннен кейін Арман д’Юбердің бастығы ретінде еске алынады. Ол Стендальдың "Қызыл және қара" романында да айтылады.