Кіріспе

Француз маршалы (1811–1884)

Метц қоршауы (1870)
| марапаттар = тізімсіз тізім| Францияның Құрмет Легионының Үлкен Кресі (1863), Сиди Кафир шайқасынан кейін. 1846 жылдың 24 наурызында Сиди Афис шайқасына қатысқан, 1847 жылы араб елдерімен қарым-қатынасқа жауапкер болып қалғанда 5-ші желілік жаяу әскер полкіне ауысты. Желтоқсан айында Әбделқадырдың бағынуына қосқан үлесі үшін Әфир шайқасында аталды. 1848 жылдың 11 сәуірінде подполковник шеніне көтеріліп, 19-шы жеңіл жаяу әскер полкіне тағайындалды, содан кейін 30 тамызда Тлемсен қаласының жоғары қолбасшысы ретінде 5-ші желілік жаяу әскер полкіне қайта оралды. 1850 жылдың 4 маусымында 55-ші жаяу әскер дивизиясының полковнигі және Оран қаласының Арба істері бөлімінің директоры болып тағайындалды. 1851 жылдың 4 ақпанында 1-ші шетел легионының 1-ші полкінің (1er R.E.L.E.) басына қойылды, ал келесі айда Сиди-Бел-Аббес (Алжир) бөлімшесіне қолбасшылық етті, ол 1854 жылға дейін осы лауазымда болды. Осы қолбасшылық кезеңінде 1852 жылдың 12 маусымында Мария Хуария Грегорио Тормо де ла Соледадқа үйленді.

Қырым және Италия

1854 жылғы 28 қазанда ол 1-ші офицерлік генералдар бөліміне маршал де лагерь шенімен қабылданды және Шығыс армиясында Легионның екі полкіне қолбасшылық етті. 1855 жылғы 10 қыркүйекте Севастопольдің әскери коменданты, ал келесі 22 қыркүйекте генерал де дивизия болды. Қырым соғысы кезінде ол жарақаттанды және сол күні карантинге шабуыл жасағанда аты астынан атылып түсті. 1856 жылғы 16 тамызда Сиди Кафирхе шайқасынан кейін ол мақтауға ие болды, ал жарлық бойынша оның француз Құрмет Легионы шені командир дәрежесіне көтерілді. Севастопольде 1856 жылғы 25 маусымда британдық бас қолбасшы лорд Гоф оны Қырым соғысы кезінде одақтастардың науқанына қосқан үлесі үшін Бат орденімен марапаттады. Францияға оралғаннан кейін ол жаяу әскерін тексеруші қызметін атқарды, содан кейін Буржедегі 19-шы жаяу әскер дивизиясына қолбасшылық етті. Ахилл Бараги д’Иллиердің 1-ші армия корпусының 3-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы ретінде ол 1859 жылғы 8 маусымда Мелегнано шайқасының жауынгерлік желісіне жақын болды және 24 маусымдағы Солферино шайқасында мазарды басып алуға қатысты. Шындығында, 1859 жылы ол Ломбардиядағы австриялық әскерлерге қарсы франко-сардиниялық науқанда дивизияға қолбасшылық етті. 8 маусымда Мелегнано шайқасы кезінде оқ сынығынан басына жарақат алды. Ол 1859 жылғы 24 маусымда басып алынған Солферино шайқасында көзге түсетін рөл атқару үшін жазылып, бірақ тағы жарақаттанды (жоғарғы санына оқ тиді) және аты тағы астынан атылып түсті, соның нәтижесінде тағы бір мақтауға ие болды.

Мексика

Парижге оралғаннан кейін, ол 4-ші және 5-ші жаяу әскер округтерінің бас инспекторы болып тағайындалды. Испаниядағы естеліктер Наполеон III-ке Мексикадағы жаңа императорға француз Шетелдік легионын беруді ұсынды. Бұл идея императордың өзіне тиесілі болды. Кейін Базен Мексикаға жасалған француз экспедициясының құрамына енді. 1862 жылдың 1 шілдесінде Мексикаға экспедициялық корпустың 1-ші жаяу әскер дивизиясының командирі болып тағайындалды, ал оның іс-қимылы 1863 жылғы Пуэбла қамалында шешуші рөл атқарды. 1862 жылы Мексика экспедициясында генерал (кейін маршал) Форейге қарасты Бірінші дивизияға ұлы шеберлікпен басшылық етті, соғысты күшпен және табыспен жүргізіп, президент Бенито Хуаресті шекараға дейін ықпалдады. Оның тиімді әрекеті 1863 жылы Пуэбла қаласын басып алуға ықпал етті. Осының нәтижесінде ол Эли Фредерик Форейдің орнына экспедициялық корпустың басшысы болып тағайындалды. Сан-Лоренцо шайқасы үшін алған наградаларының арасында Францияның Құрмет легионының Ұлы кресті де болды. Легионер ретінде мансабын бастаған Базен 1864 жылдың 5 қыркүйегінде Император жарлығымен Франция маршалы және Екінші француз империясының сенаторы дәрежесіне көтерілді. 1865 жылдың ақпанында Оахака қамалын жеке басқарды, содан кейін император оны 1865 жылдың 28 сәуірінде Әскери медальмен марапаттады. Осы жерде, 1870 жылы Базеннің екі жүрегі жақын туыстары Адольф және Альберт Базен Хейтерлер оның көмекшілері ретінде қызмет етті. Базеннің әскери және әкімші ретінде Африкадағы тәжірибесі Хуарес партиясының партизандарымен күресуде оған көмектесті, бірақ ол Максимилианмен қарым-қатынаста онша сәтті болмады, оның сарайымен француз штабы үнемі қақтығыста болды. Оның бірінші әйелі Мексикада болғанда қайтыс болды. 1865 жылдың 28 мамырында, әлі де Мексикада болғанда, Базен Мария Жозефа Педраса де ла Пенья и Барраганға үйленді, оны сол кездегі БАҚ «испан аристократиясымен байланысы бар және жоғары лауазымды орындарда достары көп, құрметті мексикалық отбасынан шыққан әйел» деп сипаттады. Мецте қалуына себеп, баяу жылдамдықпен қозғалатын француз армиясы алысқа шыққан жағдайда, қарсыласы оларды ашық далада жеңіп алуы мүмкін деген болжам болды. Алайда, өзінің бекінісіне жақын «күшті позицияларда» Базен неміс жауына зиян келтіре алатынына үміттенді. Күтпеген шабуылдар мен тұзақтардың алдын алу үшін жасалған абайлап әскерлерді жылжыту, жағдайлардың қолайлы болғанына қарамастан, үлкен армияның жылдамдығын күніне 5 мильге дейін төмендетті, ал жау күніне 15 миль жылдамдықпен жылжыды. Базен Верденге шегінуді әрең бастады. «1870 жылғы соғыстың эпизодтары және Мецтің блокадасы» атты кітабында Базен Верден Франция үшін ең жақсы қорғаныс шебі болғанын, сондықтан Наполеонның тамыз айындағы жеңілістерден кейін Верденге шегінуді бұйырғаны дұрыс болғанын айтады. Жаңадан жабдықталғаннан кейін, Базен 19 және 20 тамызда Муаға қарай қайтадан жорыққа шықты. Француздар күні бойы Гравелоттан шығысқа қарай Плаппевиль платосына шегінді.

Gravelotte және Седан

Екі күннен кейін, француздар Мецке шегіне бастағанда (5-6 шақырымды жүріп өтуге жеті сағат кетті), неміс әскерінің көп бөлігі Гравилоттеде Базеннің армиясының алдына жиналды, оның Францияның ішкі аймақтарымен байланысын үзіп тастады. Базен мұны күткен еді, және немістер ерте не кеш оның таңдаған орнына шабуыл жасайтынына сенімді болғандықтан, олардың жиналуына кедергі келтірмеді. Үлкен шайқас болды, және шабуылдаушыларға ауыр үрып, Базен Мецтің бекінілген лагеріне қайырылды. Бірақ ол көмек сұрамаса да, Францияның соңғы армиясы – маршал Мак Махонның Шалон армиясы Базенді құтқаруға келді. Наполеон III Макмахон армиясының артынан каретамен еріп келді. 1870 жылдың 2 қыркүйегінде Макмахон Седан түбіндегі неміс тұзағына түсіп қателескенде, император ауруына қарамастан, жылқыға мініп, бірнеше сағат бойы атыс шебімен жүріп өлім іздеді. Бірақ ол оны таба алмады. Наполеон III 80 000 әскерімен бірге қарсыластарына тәлімдік берді.

Үкім шығару

Соғыстан кейін Үшінші республика үкіметі тарапынан өлім жазасына кесілді. Сот бір ауыздан Базейнді "ар-намыссыздыққа және өлімге" кесті, сондай-ақ оның отбасын мүлдем жетім қалдыратын, құны жоғары сот процесінің (300 000 франк) шығындарын төлеуге міндеттеді. Сот үкімін оқығанда Базейннің реакциясы: "Егер сіз менің өмірімді қаласаңыз, бірден алыңыз, мені дереу атып өлтіріңіз, бірақ отбасымды сақтаңыз". Революциядан бері француз маршалдарының тек екеуі ғана өлім жазасына кесілді – Нейді Бурбон әулеті, ал Базейнді Орлеан әулеті жазалады. Алайда судьялар өкініш сезіміне берілгендей, бірден және бірауыздан Үшінші республиканың президенті, маршал МакМахонға "жазаны жеңілдету" туралы петицияға қол қойды, бірақ Базейн өзі бұл петицияға қол қоюдан бас тартты. Базейн үкіметтен жазасын қарапайым жер аударуға өзгертуді сұрады. МакМахон, бұрынғы шетелдік легион офицері, Базейнмен бірге көптеген науқандарда қызмет еткен, сондай-ақ Седан шайқасында жеңіліске ұшыраған. МакМахон сот шешімі туралы хабарды естігенде қатты ашуланып, жауапкершілікті оған жүктеуге тырысқандарына наразылық білдірді.

Қашу

Базейн Сент-Маргарита аралындағы Форт-Рояль бекінісінде қамалды, бірақ қылмыскер ретінде емес, көшірілген адам ретінде қарастырылды. 1874 жылдың 9-10 тамыз түнде әйелі Пепитаның ықпалымен және көмегімен,

Кейінгі өмірі

1875 жылдың жазының ортасына қарай Базейн Мадридке қоныстанды, онда Испания үкіметі, әсіресе Альфонсо XII тұсында, оны Карлист соғысындағы рөліне деген құрметтің белгісі ретінде ерекше ілтипатпен қабылдады. Королева Изабелла оған және оның отбасына Calle Hortaleza көшесінде тұруға жағдай жасады. Жеке қаражатынан айырылған ол, үлкен ұлының жалақысына және қайырымдылық жасаған белгілі әскери қайраткерлердің көмегіне сүйенді. Алайда, Базейннің қоғамдағы беделі Францияның теріс ықпалынан зардап шекті. Адмирал Жаур (Мадридтегі француз елшісі) Базейнмен кездескен кез келген кеш, той немесе қабылдаудан шығып кетуді қағида етіп алды, бірнеше рет әскери сотты себеп ретінде атады. Базейн оқиға туралы баяндамасында: "Алғашқыда ол бұл адам Мадридтегі көптеген француздар сияқты садақа тілеп жүрген адам деп ойладым" деді. Ұзақ әңгімеден кейін Хилларанд Базейнді қанжармен (пониард) жаралады, ол басына қауіпті жарақат алды. Шабуыл кезінде Хилларанд "Мен отанымды қорғадым!" деп айғайлады ("Мен өз елімнің кекін алдым!"), кейін полицияға Базейнді өлтіру ниетімен келгенін мәлімдеді. Жарасы "жеңіл" деп сипатталды, бірақ 1887/8 жылдардың Мадрид қысында жұқтырған инфекциядан кейін күрделенді. Афонс Базейн, енді испан армиясының шасёрлерінің қара сержанты, әкесі қайтыс болғанда Мадридтен тыс жерде болды. Дін қызметкері оның әйелінің туысы еді. Базейннің қызы (Евгения Базайн) 1900 жылдың 20 қаңтарында анасының қайтысынан кейін жетім қалды, анасы 1899 жылдың 26 желтоқсанында ауыр сырқатқа шалдығып, ауруханаға түскен еді.