Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз зерттеушісі және Индокитайдағы отарлық әкімші (1839–1873) Мари Жозеф Франсуа Гарнье (; 25 шілде 1839 – 21 желтоқсан 1873) – француз офицері, Кочинкинаның түпкілікті халықтар ісі жөніндегі инспекторы және зерттеуші. Ол 19 ғасырда Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Меконгты зерттеу комиссиясының жетекшісі болды.
French explorer and colonial administrator in Indochina (1839–1873)
Marie Joseph François Garnier (; 25 July 1839 – 21 December 1873) was a French officer, inspector of Indigenous Affairs of Cochinchina and explorer. He eventually became mission leader of the Mekong Exploration Commission in 19th century Southeast Asia.
Ерте мансап
Франсис Гарнье 1839 жылы 25 шілдеде Сент-Этьенде Луи Александре Гарнье мен Анна Мари Фелисити Гарньедің екінші ұлы болып дүниеге келді. 1855 жылы 16 жасында ол әскери мансапты қауіпті деп санаған отбасының наразылығына қарамастан, Эколь-Нэвальға түсті. 1860 жылдың басында 20 жасар Гарнье, екінші опиум соғысы кезінде «Дюперре» кемесінде аспирант болып қызмет етіп, түнде дауылды теңізге секіріп, теңізге құлаған кавалерия лейтенантының өмірін құтқарды. Осы батылдығы үшін Гарнье дереу прапорщик болып жоғарылатылды және адмирал Шарнердің штабына бекітілді. Адмирал Шарнердің басшылығымен Кочинхина жорығында соғысып, Ки Хоа бекінісін шабуылдауға қатысты. Францияда біраз уақыт өткен соң Гарнье Шығысқа қайтып келді. 1862 жылы ол Кочинхинадағы жергілікті істер инспекторы болып тағайындалды және Сайгон маңындағы Чолон қаласын басқаруға ие болды. – "Камбоджадағы Кратьеден Шанхайға дейін 5392 миль саяхат жасалды, оның ішінде 3625 милі, басым көпшілігі еуропалық географияға белгісіз аймақтар, мұқият зерттелді және астрономиялық байқаулар арқылы орналасқан координаттары анықталды, мұндай байқаулардың көбі Гарнье өзі жүргізді". Юньнаньдағы мұсылман көтерілісшілерінің сұлтаны Сулейманның астанасы Далиге жасақ басшысы ретінде ерікті түрде барып, Гарнье осы қиын міндетті сәтті аяқтады. Лагренің қайтысынан кейін Гарнье экспедиция басшылығын өз мойнына алып, оны Янцзы өзеніне, содан кейін Қытай жағалауына қауіпсіз жеткізді. Францияға оралғанда оны зор қуанышпен қарсы алды. Оның естеліктерін жазу Франко-Пруссия соғысының басталуымен тоқтатылды.
Francis Garnier was born on 25 July 1839 in Saint Étienne, as the second son of Louis Alexandre Garnier and Anne Marie Félicité Garnier. In 1855, at 16, he joined the Ecole Navale, much to the dismay of his family who disapproved a military career, deeming it as being dangerous. In early 1860, 20 years old Garnier, then serving as an aspirant on the Duperré during the Second Opium War, jumped into a stormy sea at night to save the life of a cavalry lieutenant who had fallen overboard. For this act of bravery, Garnier was immediately promoted to ensign and got attached to the staff of Admiral Charner. Under Admiral Charner he fought in the Cochinchina Campaign and notably took part in the storming of the Kỳ Hòa lines. After some time spent in France, Garnier returned to the East, and in 1862, he was appointed inspector of native affairs in Cochinchina, and entrusted with the administration of Cholon, a suburb of Saigon. – "from Kratié in Cambodia to Shanghai 5392 miles were traversed, and of these, 3625 miles, chiefly of country unknown to European geography, were surveyed with care, and the positions fixed by astronomical observations, nearly the whole of the observations being taken by Garnier himself". Volunteering to lead a detachment to Dali, the capital of Sultan Suleiman, the sovereign of the Muslim rebels in Yunnan, Garnier successfully carried out the more than adventurous enterprise. When shortly afterwards Lagrée died, Garnier naturally assumed the command of the expedition, and he conducted it in safety to the Yangtze River, and thus to the Chinese coast. On his return to France, he was received with enthusiasm. The preparation of his narrative was interrupted by the Franco Prussian War
Франко-прусиялық соғыс
Париж қоршауы кезінде Гарнье сегізінші сектордың қолбасшы адмиралының бас штаб офицері болып қызмет етті. Оның қоршау кезіндегі тәжірибесі Le Temps газетінің feuilleton бөлімінде анонимді түрде жарияланды және жеке түрде Le Siège de Paris, journal d'un officier de marine (1871) деген атпен шықты. Кохинхинаға оралғанда, ол елдің саяси ахуалы одан әрі зерттеулерге қолайсыз екенін анықтады, сондықтан Қытайға барып, 1873 жылы Янцзы өзенінің жоғарғы ағысымен саяхаттады. Гарнье 1873 жылдың 11 қазанында Сайгондан экспедициялық күштің жартысымен аттанып, 5 қарашада Ханойға жетті. Гарнье мен оның серіктері қалаға келгенде, генерал Нгуен Три Фонг және оның ешбір мандарині оларды қарсы алуға келмеді. Алайда, Дюпуи француздарды жылы күтіп алды. Дюпуимен кездескеннен кейін Гарнье жергілікті билікпен келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ мандариндер келіссөздерге бас тартқандықтан, ол әскери шаралар қабылдауды қарастыра бастады. 12 қарашада экспедициялық күштің қалған бөлігі келді, және Гарнье ешқандай бұйрықсыз қалаға ие болуға шешім қабылдады. 20 қараша күні таңертең Гарнье 180 адамымен 7000 сарбаз қорғаған Ханой цитаделіне шабуыл жасады. Француздардың шабуылына толығымен дайынсыз келген қорғаушылар нашар қарсылық көрсетті, ал генерал Нгуен Три Фонг ауыр жарақат алғаннан кейін олардың рухы құлдырады. Француз әскерлері оңтүстік қақпадан кіргенде, қорғаушылардың көпшілігі солтүстік қақпа арқылы қашып кетті. Бір сағаттан кем уақыт ішінде француздар цитадельді басып алды. Француздардың бір ғана шығыны болды – Дюпуидің қытайлық жалдамалы әскерінен біреуі, француз теңізшілерінің қателігінен қаза тапқан. Ал вьетнамдықтардың шығыны ауыр болды: 80 адам қаза тапты, 300 адам жараланды және 2000 адам тұтқынға алынды. Нгуен Три Фонг ауыр жарақат алып, 20 желтоқсанда жарақатынан көз жұмды. Осы күшті жеңіске қол жеткізген Гарнье мен оның серіктері екі апта ішінде бүкіл Қызыл өзен дельтасын басып алды. Оның бағыныштыларының бірі, 24 жастағы Balny d'Avricourt лейтенанты, тек 30 адамымен Фу Ли және Хай Дуонг цитадельдерін жаулап алды. 5 желтоқсанда 21 жастағы Hautefeuille үміткері губернаторды кепілге алып, алты теңізші мен вьетнамдық аудармашымен бірге Нинь Бинь цитаделін басып алды. 11 желтоқсанда Гарнье өзі Нам Динь цитаделін басып алды, және экспедициялық күш бес теңізшінің жараланғандығынан алғашқы шығындарын көріп қалды. 11 желтоқсанда Нам Диньнің құлауымен француз күштері бүкіл Қызыл өзен дельтасын толығымен бақылауға алды.
During the siege of Paris, Garnier served as principal staff officer to the admiral in command of the eighth sector. His experiences during the siege were published anonymously in the feuilleton of Le Temps, and appeared separately as Le Siège de Paris, journal d'un officier de marine (1871). Returning to Cochinchina, he found the political circumstances of the country unfavourable to further exploration, so accordingly, he went to China, and in 1873 followed the upper course of the Yangtze River to the waterfalls. Garnier departed from Saigon with half of the expeditionary force on 11 October 1873 and reached Hanoi on 5 November. As Garnier and his men arrived in the city, neither General Nguyễn Tri Phương, nor any of his mandarins came to meet them. Dupuis, however, warmly welcomed the French. After meeting with Dupuis, Garnier attempted to negotiate with the local authorities, but since the mandarins refused to negotiate, he began considering military action. On 12 November, the remainder of the expeditionary force arrived, and Garnier decided to capture the city despite having received no orders to do so. On 20 November at dawn, Garnier and his 180 men stormed the citadel of Hanoi, which was defended by 7,000 soldiers. Completely dumbfounded by the French attack, the defenders performed poorly, and when General Nguyễn Tri Phương was severely injured, their morale completely collapsed. As French troops entered through the southern gates, most of the defenders ran away through the northern gate. In less than an hour, the French had captured the citadel. The only French casualty was one of Dupuis's Chinese mercenaries, who had accidentally been killed by French sailors. Vietnamese casualties however were heavy, as they had lost 80 killed, 300 wounded and 2,000 captured. Nguyễn Tri Phương was badly injured and died of his wounds on 20 December. Emboldened by this crushing victory, Garnier and his men soon launched an unsanctioned military campaign that resulted in the conquest of the entire Red River Delta within two weeks. One of his subordinates, 24 year old ensign Balny d'Avricourt, conquered the citadels of Phu Ly and Hai Duong with only 30 men. On 5 December, 21 year old aspirant Hautefeuille captured the citadel of Ninh Binh with six sailors and a Vietnamese interpreter after taking the governor hostage. On 11 December, Garnier himself conquered the citadel of Nam Dinh, and the expeditionary force received its first casualties as five sailors were wounded. With the fall of Nam Dinh on 11 December, the French force was in control of the entire Red River Delta.