Кіріспе

1931 жылдан 1932 жылға дейін Франция президенті

Жозеф Атанас Думер, көбінесе Поль Думер (pɔl dumɛːʀ; 22 наурыз 1857 – 7 мамыр 1932) деп танылған, 1931 жылдың маусымынан 1932 жылдың мамырындағы қанықсыруына дейін Франция президенті қызметін атқарған француз саясаткері. Ол «Француз Индокитайының әкесі» деп сипатталады және Индокитайдың ең белсенді және тиімді генерал-губернаторларының бірі саналды.

Ерте өмір

Жозеф Афанасий Думер 1857 жылдың 22 наурызында Францияның Кантал департаментіне қарасты Орийак қаласында қарапайым отбасында дүниеге келді. Ұлттық өнер және кәсіптер консерваториясының түлегі, ол 1877 жылы Мендеде математика профессоры болды. 1878 жылы Думер колледжде танысқан Бланш Ришельге үйленді. Олардың сегіз баласы болды, соның төртеуі Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты (оның ішінде француз әуе күшінің батыры Рене Думер).

Мансап

1879 жылдан 1883 жылға дейін Думер Remiremont қаласында профессор болып жұмыс істеді, содан кейін денсаулығына байланысты қызметтен кетті. Одан кейін ол Courrier de l'Aisne француздық аймақтық газетінің бас редакторы болды. 1879 жылы "L'Union Fraternelle" ложасында франкмасондыққа қабылданып, 1892 жылы Grand Orient de France-тің Бас хатшысы болды. Ол саясатқа 1885 жылы Депутаттар палатасының төрағасы (Англия парламентінің төменгі палатасының спикеріне тең) Чарльз Флоке кабинетінің жетекшісі ретінде қадам жасады. 1888 жылы Думер Эна департаментінен Радикалдық партиядан депутат болып сайланды. 1889 жылғы қыркүйек айында өткен жалпы сайлауда жеңілгеннен кейін, 1890 жылы Осер округінен қайта сайланды. Ол Францияның қаржы министрі қызметін қысқа мерзімге атқарды (1895–1896), осы кезеңде табыс салығын енгізуге тырысты, бірақ сәтті болмады. Думер 1897 жылдан 1902 жылға дейін Француз Индокитайының генерал-губернаторы болды. Ол келген кезде колониялар жыл сайын миллиондаған франктарды жоғалтып отырды. Оларды табысқа жеткізуге бейілді болған ол опиум, шарап және тұз саудасына салық салды. Бұл салықтарды төлей алмаған немесе төлегісі келмеген вьетнамдықтар, камбоджалықтар және лаос халқы үйлері мен жерлерін жоғалтып, көбінесе күндізгі жұмысшыларға айналды. Думер Индокитайды француз өнімдері үшін нарыққа, ал француз бизнесмендері үшін тиімді инвестицияларға айналдырды. Думер Индокитайды, әсіресе астанасы Ханойды Францияға тиіс заманауи инфрақұрылыммен жарақтандыруға кірісті. Оның басшылығымен Ханойда ағаштармен көмкерілген проспектілер мен көптеген француз колониялық ғимараттар салынды. Лонг-Бьен көпірі және Ханойдағы Гранд-Палас оның кезінде салынған ірі жобалардың қатарында болды; көпір бастапқыда оның құрметіне аталған. Сарай Екінші дүниежүзілік соғыстың соңындағы әуе шабуылынан қирады. Көпір сақталып қалды және Вьетнам соғысы кезінде АҚШ ұшқыштары үшін танымал нысанға айналды. Оңтүстік Юньнаньды Француз Индокитайының құрамына қосу мақсатында Думер 1898 жылы француз үкіметінен Индокитай-Юньнань теміржолын салуға рұқсат беруді сәтті сұрады. Францияға оралғаннан кейін Думер Лаон қаласынан Радикалдық партиядан Депутаттар палатасына сайланды. Ол Эмиль Комбтың үкіметін қолдаудан бас тартып, күшейіп, ақырында үкіметтің құлауына себеп болған Радикалдық оппозициялық топты құрды. Содан кейін ол 1927 жылдан 1931 жылғы президенттік сайлауға дейін француз Сенатының төрағасы болып қызмет етті. 1931 жылғы 13 мамырда Франция Республикасының президенті болып сайланды, бұрынғыдан жақсы таныс Аристид Брианды жеңіп, Гастон Думергтің орнын басты.

Құрлық

1932 жылы 6 мамырда Пол Думер Париждегі Соломон де Ротшильд қонақ үйінде ашылған кітап жәрмеңкесінде болды, автор Клод Фарремен сөйлесіп тұрғанда, кенеттен ресейлік эмигрант Пол Горгулофф бірнеше рет оқ атты. Екі оқ Думердің бас сүйегінің төменгі бөлігіне және оң қолтығына тиді, ол жерге құлап түсті. Клод Фарре полиция келгенге дейін шабуыл жасаушымен күресті. Думер дереу Париждегі ауруханаға жеткізілді, ол 7 мамыр күні сағат 04:37-де қайтыс болды. Ол оқтан өлген жалғыз француз президенті (бірақ 38 жыл бұрын президент Сади Карноны пышақтап өлтірген еді). Горгулоффқа қастандық жасағаны үшін айып тағылып, жедел сот отырысынан кейін төрт айдан соң гильотинамен жазаланды. Андре Моруа кітап жәрмеңкесіне өзінің кітабына автограф беру үшін келген куәгер болды. Кейіннен ол осы оқиғаны "Ешкімді бақытты деп атама" атты автобиографиясында сипаттады. Моруа атап өткендей, президентті жазушылардың бас қосуында өлтіргендіктен, жазушылардың ішінде ол да президенттің денесін Елисей сарайында жатқанда қарауылда тұруға бекітілді.

Жазбалар

Автор ретінде ол «Француз Индокитайы» (1904) және «Ұлдарымның кітабы» (1906) еңбектерімен белгілі.