Салындағы және мүсіндемелік материалдар: Пластер түрлері

Кіріспе

Кең ауқымды құрылыс және мүсін материалдары, құрылыс материалының түрі және "Париж гипсі".

Гипс – қабырғалар мен төбелерді қорғау немесе сәндеу үшін, сондай-ақ сәндік элементтерді қалыптау және құю үшін қолданылатын құрылыс материалы. Ағылшын тілінде "plaster" сөзі көбінесе ғимараттардың ішкі бөлігінде қолданылатын материалды білдіреді, ал "render" сөзі әдетте сыртқы жағуға қатысты. "Stucco" термині, гипстің бетін тегістеудің орнына, рельефтік әшекейлеу үшін бір жолмен өңделген жұмысын білдіреді. Гипстің ең көп таралған түрлері негізінен гипс, әк немесе цементтен тұрады, бірақ олардың барлығы бірдей принцип бойынша жұмыс істейді. Гипс құрғақ ұнтақ түрінде шығарылады және қолданар алдында сумен араластырылып, жұмыс істеуге ыңғайлы, бірақ қатты пастаға айналдырылады. Сумен реакция нәтижесінде кристалдану процесі арқылы жылу бөлінеді, содан кейін гидратацияланған гипс қаттығады. Гипсті металл құралдармен және абразивті қағазбен салыстырмалы түрде оңай өңдеуге болады, оны тікелей құрылыс орнында немесе алдын ала қалыпқа келтіруге болады, ал өңделген бөліктерді желіммен бекітуге болады. Гипс көтергіш конструкция емес, аяқтау үшін қолданылады, ал әшекейлеу үшін қалың жағу қажет болған жағдайда, көмекші тірек құрылымы қажет болуы мүмкін. Гипстің тағы да басқа қолданыс орындары бар. Медицинада, сынған сүйектерді бекіту үшін гипстен жасалған ортопедиялық гипс әлі де жиі қолданылады. Стоматологияда гипс тіс іздеріне материал құйылып, тіс моделін жасау үшін пайдаланылады. Гипстен түрлі модельдер мен қалыптар жасалады. Көркем өнерде әк гипсі фреска салудың дәстүрлі негізі болып табылады; пигменттер гипстің жұқа, ылғалды бетіне жағылады және онымен бірігіп, суретті түсті гипске айналдырады. Көне заманда, қазіргі күнде де қолданылып жүрген гипстің ою-өрнектелген әшекейлерінен басқа, гипс қабырғаларға үлкен бейнелі рельефтер жасау үшін де кеңінен қолданылған, бірақ олардың көп бөлігі сақталмаған.

Тарих

7000 жыл бұрын пластер алғаш рет Таяу Шығыста құрылыс материалы ретінде және әшекейлеу үшін қолданылған. Мысырда гипс ашық отта күйдіріліп, ұнтақталған және сумен араластырылып, пластер жасалды, ол пирамидалардың тас блоктары арасында қолданылды және бетін тегістеу үшін пайдаланылды. Иерихонда адам бас сүйектерін пластермен әшекейлеп, оларды тірідей етіп бояуға арналған культ пайда болды. Римдіктер пластерлеу техникаларын Еуропаға әкелді.

Саз балшықтан жасалған гипс

Балшық гипсі – балшық, құм және судың қоспасы, көбінесе ағаш қаңқаның беріктігін арттыру үшін өсімдік талшықтарымен бірге қолданылады. Балшық гипсі ежелгі заманнан бері бүкіл әлемде қолданылып келеді. Америка колонияларындағы қоныс аударушылар үйлерінің ішкі жағын балшық гипсімен жапқан: «Күміс түріндегі ішкі жабысқақ тіпті ағаш қаңқалы үйлер салынғанға дейін де пайда болған, ал ең алғашқы ағаш қаңқалы үйлерде ваттл толтырудың ішінде көрінетін болған, онда әшекейлік тақталар болмаған. Балшық, қаламшалар пайда болғаннан кейін де, кірпішпен қапталғаннан кейін де қолданыла берді». Әк оңай қол жетімді болмаған жағдайда, оны мөлшерлеп берген және әдетте балшықпен алмастырған. Мартин Э. Уивердің еңбегінде былай делінген: «Балшық гипсі – сумен араластырылған балшық немесе топырақтан тұрады, ол «пластикалық» немесе жұмыс істеуге ыңғайлы консистенция береді. Егер балшық қоспасы тым пластикалық болса, ол кепкенде қысылып, жарылып, бұрмаланады. Құм, ұсақ қиыршық тас және талшықтар қосылды, бұл шамадан тыс қысылудың себебі болған ұсақ балшық бөлшектерінің концентрациясын азайту үшін». Көбінесе тыңайтқыш қосылды, себебі оның құрамында талшық бар. Кейбір құрылыс техникаларында сабан немесе шөп нығайту үшін қолданылған. Еуропалық қоныс аударушылардың алғашқы гипстеу жұмыстарында үйдің төрт бөлмесі балшықтар арасында балшыққа әк пен шаш қосылып жабылған; сондай-ақ үйдің қақпақтарын рикстермен толтырып, оларды балшықпен қаптаған. 5. Үйдің қабырғаларын балшық пен әкпен жабыстырып, төсеу, оларды әк пен шашпен жабыстырып, үстінен әкпен қаптау, асхананың қабырғасының әр жағына дейін жабыстыру. 6. Дениэл Эндрюс әк, кірпіш, балшық, тас, шаш, сондай-ақ жұмысшылар мен шеберлерді табуға міндетті». 1641 жылғы Нью-Хейвен колониясының жазбаларында балшық пен сабан, сондай-ақ әк пен шаш та айтылған. Пенсильваниядағы неміс үйлерінде балшық қолданыла берді. Ескі Экономикалық ауыл – осындай неміс қоныстарының бірі. Қазіргі Амбридж, Пенсильваниядағы он тоғызыншы ғасырдың басындағы утопиялық ауыл, Фестиваль залының кірпіш пен ағаштан жасалған биік архитектурасында, Үлкен үйде және басқа да ірі және коммерциялық құрылыстарда, сондай-ақ қоғам мүшелерінің кірпіш, ағаш және бұталы тұрғын үйлерінде тек балшықтан жасалған гипс субстраты қолданылды. Бұл жерде 1824 жылы қоныс аударған кездегі Экономи ауылының құрылысында ғана емес, сонымен қатар, балшықты гипсте және кірпіш салуда қолдану сол кезде кең таралған тәжірибе болған көрінеді. «Чесапик және Огайо каналындағы құлыптар ұстайтын үйлер» құрылысының ерекшеліктері 1828 жылы жазылған, тас қабырғаларды балшықтан жасалған балшықпен қалауды талап етеді, қабырғалардың сыртында 3 дюймді қоспағанда, олар жақсы әк балшығы және жақсы тік болуы керек». Балшық арзан бағаға, сонымен қатар қол жетімділікке сай таңдалды. Экономикада үйлердің астына қазылған тамырлар балшығы мен құмды (тасты) немесе жақын маңдағы Огайо өзені құм бауларынан жуып алынған құмды; және әк пешінде пайдаланылатын әк шығып шығулары мен устрица қабығын берді. Экономи ауылының айналасындағы ормандарда астық өсіріліп, ескі дуа ағаштары өсіп, сортаңға айналды. Қолмен бөлінген қаңқа ағаш қажетті ұзындықтағы тура түйірлі ағаштан басталады. Бұтақты төрттен бөліп, содан кейін кішірек бұрандаларды клиндер мен шлейфпен жасайды. Кішкентай болған кезде, фро мен балғамен тар жолақты бөліп тастау үшін пайдаланылды. Мал шаруашылығындағы жануарлар майысты қаптап, егіндікке салады. Бұл жердегі бидай мен дәнді дақылдар сабан мен шөптен жасалып, балшықпен нығайтылды. Бірақ балшықтан жасалған гипс рецептілері біркелкі емес еді. Тыңайтқыш – бұл беріктік үшін талшық және белок жабысқақ. Қазандық гипспен қолданылатын казеиннен айырмашылығы, тыңайтқыш ақуыздарының сутекті байланыстары ылғалмен әлсірейді. Қабырға қуысы мен сыртқы қаптама балшықтан жасалған гипсті ылғалдан оқшаулағандықтан, қаптамалы ағаштан жасалған құрылымдарда балшықтан жасалған гипс ішкі қабырғалар мен төбелерге, сондай-ақ сыртқы қабырғаларға қолданылған. Кірпіш конструкцияларға балшықтан жасалған гипс салу сыртқы кірпіш қабырғалардағы сынық балшықтан жасалған жалғаулардан судың ену қаупі бар. Экономика ауылында кірпішпен салынған үй қабырғаларының артқы және ортаңғы қабырғалары балшық пен құм шымылдықпен қапталған, ал алдыңғы қабырғалары әк пен құм шымылдықпен қапталған, бұл судың енуінен қорғау үшін сенімді жабысқақ жабын жасады. Бұл сыртқы қабырғалы бөлмелерде балшық гипсін жағуға және жұқа әк пен ұсақ құмнан жасалған жабынға мүмкіндік берді. Қолмен бөлінген қаңқалар әрбір қаңқа мүшесіне бір қаңқа тік бұрышты шегелермен қағылды. Қолмен бөлінген қаңқалармен гипстеуші жабылатын қуысқа қаңқаны жасау мүмкіндігіне ие болды. Экономика ауылында екіден алты футқа дейінгі қаңқа ұзындығы жиі кездеседі. Қолмен бөлінген қаңқалар кесілген қаңқалар сияқты біркелкі емес. Түйірдің түзулігі немесе толқыны әрбір қаңқаның қалыңдығына немесе еніне әсер етті, сонымен қатар қаңқалардың арақашықтығына әсер етті. Балшық гипсінің жалпы қабаты қаңқаның бұрыс түріне бейімделді. Терезе және есік жиегі, сондай-ақ негіз тақтасы (негізгі тақта) гипстеу үшін тіреу ретінде қызмет етті. Қаңқа қалыңдығының өзгеруімен және жуан сабан мен тыңайтқыштың қолданылуымен, балшық гипсінің қабаты кейінгі әк және гипс гипстерімен салыстырғанда қалың болды. Экономика ауылындағы әк жабын қабаттары жұқа қабаттар болып табылады, көбінесе сегізден бір дюйм немесе одан да аз, онда әктас қорының жетіспеуіне куәлік етеді. Беріктік пен қысымға төзімділік жоқтығынан балшық гипстері өнеркәсіптік кен өндіру және пеш өндірісіндегі технологиялық жетістіктер әк пен гипсті гипсте қолдануға басымдық бергеннен кейін сұраныстан шығып қалды. Дегенмен, балшық гипстері жүзделген жылдардан кейін, тозған шаршы шегелерге тіркелген қолмен бөлінген қаңқаларға жабысып тұр. Қабырғалардың өзгеруі мен кедір-бұдырлығы қолмен жасалған және ұнамды текстуралы нұсқаны машинамен жасалған қазіргі субстратқа ұсынады. Бірақ балшық гипс жабындары сирек және қысқа өмір сүреді. Мартин Уивердің сөзіне сәйкес: «Солтүстік Американың көптеген тарихи ғимараттарының ішкі жағы өкінішке орай, ішкі кеңістіктерді бұзудың құлшынысының бірінші құрбаны болды, бұл, өкінішке орай, ғимаратты қалпына келтірудің атымен жүзеге асырылған». сонымен қатар, Париж гипсі деп те аталады, бұл кальций сульфатының жартылай гидратынан тұратын ақ ұнтақ. Бұл қосылыстың табиғи түрі – бассанит минералы.

Clay plaster is a mixture of clay, sand and water often with the addition of plant fibers for tensile strength over wood lath. Clay plaster has been used around the world at least since antiquity. Settlers in the American colonies used clay plaster on the interiors of their houses: "Interior plastering in the form of clay antedated even the building of houses of frame, and must have been visible in the inside of wattle filling in those earliest frame houses in which wainscot had not been indulged. Clay continued in use long after the adoption of laths and brick filling for the frame." Where lime was not easily accessible it was rationed and usually substituted with clay as a binder. In Martin E. Weaver's seminal work he says, "Mud plaster consists of clay or earth which is mixed with water to give a 'plastic' or workable consistency. If the clay mixture is too plastic it will shrink, crack and distort on drying. Sand, fine gravels and fibres were added to reduce the concentrations of fine clay particles which were the cause of the excessive shrinkage." Manure was often added for its fibre content. In some building techniques straw or grass was used as reinforcement. In the Earliest European settlers' plasterwork, a mud plaster was used the four rooms of the house betwixt the joists overhead with a coat of lime and haire upon the clay; also to fill the gable ends of the house with ricks and plaister them with clay. 5. To lath and plaster partitions of the house with clay and lime, and to fill, lath, and plaister them with lime and haire besides; and to siele and lath them overhead with lime; also to fill, lath, and plaster the kitchen up to the wall plate on every side. 6. The said Daniel Andrews is to find lime, bricks, clay, stone, haire, together with laborers and workmen." Records of the New Haven colony in 1641 mention clay and hay as well as lime and hair also. In German houses of Pennsylvania the use of clay persisted. Old Economy Village is one such German settlement. The early Nineteenth Century utopian village in present day Ambridge, Pennsylvania, used clay plaster substrate exclusively in the brick and wood frame high architecture of the Feast Hall, Great House and other large and commercial structures as well as in the brick, frame and log dwellings of the society members. The use of clay in plaster and in laying brickwork appears to have been a common practice at that time not just in the construction of Economy village when the settlement was founded in 1824. Specifications for the construction of, "Lock keepers houses on the Chesapeake and Ohio Canal, written about 1828, require stone walls to be laid with clay mortar, excepting 3 inches on the outside of the walls which (are) to be good lime mortar and well pointed." The choice of clay was because of its low cost, but also the availability. At Economy, root cellars dug under the houses yielded clay and sand (stone), or the nearby Ohio river yielded washed sand from the sand bars; and lime outcroppings and oyster shell for the lime kiln. The surrounding forests of the new village of Economy provided straight grain, old growth oak trees for lath. Hand split lath starts with a log of straight grained wood of the required length. The log is split into quarters and then smaller and smaller bolts with wedges and a sledge. When small enough, a froe and mallet were used to split away narrow strips of lath. Farm animals provided hair and manure for the float coat of plaster. Fields of wheat and grains provided straw and hay to reinforce the clay plaster. But there was no uniformity in clay plaster recipes. Manure provides fiber for tensile strength as well as protein adhesive. Unlike casein used with lime plaster, hydrogen bonds of manure proteins are weakened by moisture. With braced timber framed structures clay plaster was used on interior walls and ceilings as well as exterior walls as the wall cavity and exterior cladding isolated the clay plaster from moisture penetration. Application of clay plaster in brick structures risked water penetration from failed mortar joints on the exterior brick walls. In Economy Village, the rear and middle wythes of brick dwelling walls are laid in a clay and sand mortar with the front wythe bedded in a lime and sand mortar to provide a weather proof seal to protect from water penetration. This allowed a rendering of clay plaster and setting coat of thin lime and fine sand on exterior walled rooms. Split lath was nailed with square cut lath nails, one into each framing member. With hand split lath the plasterer had the luxury of making lath to fit the cavity being plastered. Lengths of lath two to six foot are not uncommon at Economy Village. Hand split lath is not uniform like sawn lath. The straightness or waviness of the grain affected the thickness or width of each lath, and thus the spacing of the lath. The clay plaster rough coat varied to cover the irregular lath. Window and door trim as well as the mudboard (baseboard) acted as screeds. With the variation of the lath thickness and use of coarse straw and manure, the clay coat of plaster was thick in comparison to later lime only and gypsum plasters. In Economy Village, the lime top coats are thin veneers often an eighth inch or less attesting to the scarcity of limestone supplies there. Clay plasters with their lack of tensile and compressive strength fell out of favor as industrial mining and technology advances in kiln production led to the exclusive use of lime and then gypsum in plaster applications. However, clay plasters still exist after hundreds of years clinging to split lath on rusty square nails. The wall variations and roughness reveal a hand made and pleasing textured alternative to machine made modern substrate finishes. But clay plaster finishes are rare and fleeting. According to Martin Weaver, "Many of North America's historic building interiors are all too often one of the first things to disappear in the frenzy of demolition of interiors which has unfortunately come to be a common companion to 'heritage preservation' in the guise of building rehabilitation." also known as plaster of Paris, is a white powder consisting of calcium sulfate hemihydrate. The natural form of the compound is the mineral bassanite.

Этимология

"Париж гипсі" деген атау осы заттың бастапқыда Париждің солтүстік бөлігіндегі Монмартр төбесінен алынған гипсті қыздыру арқылы жасалғандықтан берілген.

Химия

Гипс, гипс ұнтағы немесе Париж гипсі, гипсті пеште 120–180 °C (248–356 °F) дейін қыздыру арқылы өндіріледі. Бастапқы матрица көбінесе орторомбтық кристалдардан тұрады: кинетикалық өнім. Келесі 72 сағат ішінде ромб кристалдары бір-бірімен байланысқан моноклиникалық кристалл инелерінің массасына айналады, соның салдарынан гипстің қаттылығы мен беріктігі артады. Егер гипс немесе гипс 130 °C (266 °F) пен 180 °C (350 °F) аралығында қыздырылса, гемигидрат түзіледі, ол сумен қосылғанда гипс ретінде қайта құрылады. 180 °C (350 °F) дейін қыздырғанда судың жақын жоқ түрі, яғни γ-ангидрит (CaSO4·nH2O, мұндағы n = 0-ден 0,05-ке дейін) пайда болады. γ-ангидрит сумен баяу реакцияласып, дигидрат күйіне оралады, бұл қасиет кейбір коммерциялық кептіргіштерде қолданылады. 250 °C (480 °F) жоғары температурада қыздырғанда толық сусыз форма, β-ангидрит немесе күйдірілген гипс түзіледі.

Жылуға төзімді гипс

Жылуға төзімді жабын - қабырғаларды және қызыл кірпіштен жасалған қабырғаларды жабуға, сондай-ақ төбелерде өртке қарсы тосқауыл ретінде қолданылатын құрылыс материалы. Оның мақсаты - гипс жабынының қабырғаға немесе төбеге жабысуы үшін температура тым жоғары болған жағдайда, дәстүрлі гипс жабынын алмастыру. Жылуға төзімді жабынның құрамына мысал ретінде портланд цементі, гипс, әк, кеңейтілген жылу оқшаулағыш материал (перлит және вермикулит немесе слюда), фосфатты тақтатас және аздаған жабысқақ байланыстырғыш (мысалы, Gum karaya) және жуу құралы (мысалы, натрий додецилбензол сульфонаты) кіруі мүмкін.

Декоративтік сәулет өнерінде

Гипс бөлмелердің ішкі әрлеуінде күрделі әшекейлер жасау үшін де қолданылуы мүмкін. Олар геометриялық (ағаш немесе тас сияқты) немесе натуралистік (жапырақтар, жүзімдер мен гүлдер сияқты) болуы мүмкін. Мұндай әшекейлер көбінесе ірі ғимараттардағы ағаш немесе тас әшекейлерін имитациялау үшін қолданылады. Көбінесе бұл материал жалған төбелерге де қолданылады. Онда ұнтақталған гипс жапырақшаға айналдырылып, бекіткіштер арқылы негізгі төбеге бекітіледі. Бұл әртүрлі жарық және түс комбинацияларын қамтитын әртүрлі дизайнмен жасалады. Гипстің үй салуда кеңінен қолданылатыны байқалады. Салынғаннан кейін тікелей бояуға болады (әсіресе француз архитектурасында жиі кездеседі), бірақ басқа жерлерде гипс қолданылады. Қабырғалар гипспен боялады, ал кейбір елдерде бұл гипс кальций карбонатынан тұрады. Қалций карбонаты кепкеннен кейін ақ түске айналады, содан кейін қабырға бояуға дайын болады. Әлемнің басқа аймақтарында, мысалы, Ұлыбританияда, бояуға дайын тегіс қоңыр жылтыр текстура алу үшін гипстелген қабырғаның (немесе кейде тікелей кірпіш қабырғаның) үстіне гипстің одан да жіңішке қабаттары жағылады.

Өнер

Қабырға суреттері көбінесе гипстен жасалған қосалқы тірекке салынады. Микеланджелоның Сикстин капелласының төбесі сияқты кейбір суреттер фреска техникасында орындалады, яғни ылғал гипстің жұқа қабатына (интонако деп аталады) боялады; пигменттер осы қабатқа сіңіп, гипстің өзі оларды ұстап тұратын ортаға айналады, осының арқасында фреска өте берік болады. Құрғақ гипс үстіне секко техникасымен қосымша жұмыстар жасалуы мүмкін, бірақ олар көбінесе аз ұзақ өмір сүреді. Гипс (көбінесе осы контексте штукатур деп аталады) тас немесе ағаштан гөрі рельеф жасауға әлдеқайда ыңғайлы материал болып табылады және ежелгі заманнан ислам дәуіріне дейін Мысыр мен Таяу Шығыста үлкен ішкі қабырға рельефтерін жасау үшін кеңінен қолданылған (кейінірек сәулеттік безендіру үшін, мысалы, Альгамбрада), Рим мен Еуропада, кем дегенде, Ренессанс дәуірінен бастап, және басқа да жерлерде де қолданылған. Дегенмен, күтімсіз ғимараттарда оның ұзақ сақталуы үшін өте жақсы жағдайлар қажет. Римдік әшекейлік гипстің жұмыстары негізінен Помпеядан және Везувий тауының күлімен көмілген басқа да орындардан белгілі. Гипсті тікелей ылғалды саз қалыпқа құюға болады. Осы бұйымды жасау кезінде қалыптар (көптеген көшірмелер жасауға арналған қалыптар) немесе бір реттік қалыптар (бір рет пайдалануға арналған) гипстен жасалады. Егер бұл "теріс" бейне дұрыс жасалса, онда қыштан бұйымдар жасауға болады, олар пеште күйдірілген кезде терракотадан жасалған ғимарат әшекейлеріне айналады немесе оларды құйма бетоннан мүсіндер жасау үшін пайдалануға болады. Егер гипстен оң бейне қажет болса, оны тұрақты өнер туындысын жасау үшін құрастырып немесе құю керек. Тас кесушілерге үлгі ретінде бұл жеткілікті. Егер бронза құю үшін арналған болса, гипстен жасалған оң бейне тегіс беттерді алу үшін одан әрі өңделуі мүмкін. Бұл гипстен жасалған мүсіннің артықшылығы – оның салыстырмалы түрде арзан болуы; егер тапсырыс беруші тұрақты мүсінді мақұлдаса және қосымша шығындарды төлеуге дайын болса, кейіннен балауыз мүсінін жасау үшін қалыптар жасалуы мүмкін, ол жоғалған балауыз құю процесінде қолданылады, бұл әлдеқайда қымбат процесс. Сыртқы пайдалануға жарамды қола мүсінді жасаудың орнына гипстен жасалған мүсінді металл мүсінге ұқсату үшін бояуға болады; мұндай мүсіндер ауа райынан қорғалған ортада көрсетуге ғана жарамды. Гипс қатаю кезінде кеңейеді, содан кейін толық қатаю алдында сәл жиырылады. Бұл гипсті қалыптарда қолдануға өте қолайлы жасайды және оны көбінесе құю үшін көркем материал ретінде пайдаланады. Гипс сондай-ақ сым тордан, матадан немесе басқа материалдардан жасалған арматураға (формаға) жағылады; бұл көтерілген бөлшектерді қосу процесі. Бұл процестер үшін әк тасты немесе акрил негізіндегі штукатур қолданылуы мүмкін. Негізінен Париж гипсінен және аздаған мөлшерде Портленд цементінен тұратын өнімдер мүсіндер мен басқа да өнер бұйымдарын, сондай-ақ қалыптарды құю үшін қолданылады. Париж гипсінен әлдеқайда қатты және мықты, бұл өнімдер тек үй ішінде қолдануға арналған, өйткені олар ылғалды жағдайда бұзылады.

Mural paintings are commonly painted onto a plaster secondary support. Some, like Michelangelo's Sistine Chapel ceiling, are executed in fresco, meaning they are painted on a thin layer of wet plaster, called intonaco; the pigments sink into this layer so that the plaster itself becomes the medium holding them, which accounts for the excellent durability of fresco. Additional work may be added a secco on top of the dry plaster, though this is generally less durable. Plaster (often called stucco in this context) is a far easier material for making reliefs than stone or wood, and was widely used for large interior wall reliefs in Egypt and the Near East from antiquity into Islamic times (latterly for architectural decoration, as at the Alhambra), Rome, and Europe from at least the Renaissance, as well as probably elsewhere. However, it needs very good conditions to survive long in unmaintained buildings – Roman decorative plasterwork is mainly known from Pompeii and other sites buried by ash from Mount Vesuvius. Plaster may be cast directly into a damp clay mold. In creating this piece molds (molds designed for making multiple copies) or waste molds (for single use) would be made of plaster. This "negative" image, if properly designed, may be used to produce clay productions, which when fired in a kiln become terra cotta building decorations, or these may be used to create cast concrete sculptures. If a plaster positive was desired this would be constructed or cast to form a durable image artwork. As a model for stonecutters this would be sufficient. If intended for producing a bronze casting the plaster positive could be further worked to produce smooth surfaces. An advantage of this plaster image is that it is relatively cheap; should a patron approve of the durable image and be willing to bear further expense, subsequent molds could be made for the creation of a wax image to be used in lost wax casting, a far more expensive process. In lieu of producing a bronze image suitable for outdoor use the plaster image may be painted to resemble a metal image; such sculptures are suitable only for presentation in a weather protected environment. Plaster expands while hardening then contracts slightly just before hardening completely. This makes plaster excellent for use in molds, and it is often used as an artistic material for casting. Plaster is also commonly spread over an armature (form), made of wire mesh, cloth, or other materials; a process for adding raised details. For these processes, limestone or acrylic based plaster may be employed, known as stucco. Products composed mainly of plaster of Paris and a small amount of Portland cement are used for casting sculptures and other art objects as well as molds. Considerably harder and stronger than straight plaster of Paris, these products are for indoor use only as they degrade in moist conditions.

Медицина

Гипс сынған сүйектерді бекіту үшін кеңінен қолданылады. Гипспен сіңдірілген бинт ылғалдандырылып, зақымдалған мүшеге оралады, тығыз, бірақ оңай алынатын түтік түрінде бекітіледі, бұл ортопедиялық гипс деп аталады. Гипс сонымен қатар пациенттерге жеке иммобилизациялық қабықтар жасау кезінде сәулелік терапияға дайындалу үшін де қолданылады. Гипспен таңу науқастың бас және мойын бөліктерінің бедерін жасау үшін пайдаланылады, ал сұйық гипс осы бедерді толтырып, гипстен жасалған бюст жасауға мүмкіндік береді. Содан кейін полиметилметакрилат (плексиглас, перспекс) сияқты мөлдір материал вакуум арқылы осы бюстке жабыстырылып, сәулелену кезінде науқастың басын тұрақты ұстайтын мөлдір бет маскасын құрайды. Стоматологияда гипс ауыз қуысы тіндерінің модельдерін немесе қалыптарын орнату үшін қолданылады. Бұл диагностикалық және жұмыс модельдері әдетте тіс тасынан жасалады, ол гипстен жасалған, қысыммен өңделген, мықтырақ, қаттырақ және тығыз материал болып табылады. Гипс балауыз тіс протездерін бекіту және құю үшін де қолданылады, балауыз кейіннен "күйдіріліп" алынып тасталады, ал оның орнына ағынға жарамды тіс протезінің негізін құрайтын материал салынады. Содан кейін протездің негізі гипстік қалыпта полимерленеді. Гипстен жасалған қалып тіс протезінің беріктігін қамтамасыз ету үшін қажетті жоғары температура мен қысымға төтеп бере алады. Сонымен қатар, стоматологияда гипстің тұтқырлығы мен қолданылуына қарай 5 түрі бар: 1) импрессиялық гипс (1-түр), 2) модельдік гипс (2-түр), тіс тастары (3, 4 және 5-түрлер). Ортопедия және протездік салаларда гипспен таңу дәстүрлі түрде науқастың мүшесінің (немесе қалдығының) бедерін жасау үшін қолданылды. Бұл теріс бедер содан кейін Париж гипсімен толтырылып, мүшенің оң модельдемесі жасалды және соңғы медициналық құрылғыны жасау үшін пайдаланылды. Сонымен қатар, тіс протездері (жалған тістер) алдымен тістер мен қызыл иекке иілгіш материалды қолдану арқылы жасалады, осы материал тістер мен қызыл иектен зақымсыз алынып, бедерін сақтайды, содан кейін осы бедер тістер мен қызыл иектің балауыз модельдемесін жасау үшін қолданылады. Модель гипстік қалып жасау үшін пайдаланылады (қалып қыздырылып, балауыз еріп ағып кетеді), содан кейін протез материалдары қалыпқа құйылады. Белгілі бір уақыт өткен соң қалып ашылып, тіс протездері тазартылып, жылтыратылады.

Plaster is widely used as a support for broken bones; a bandage impregnated with plaster is moistened and then wrapped around the damaged limb, setting into a close fitting yet easily removed tube, known as an orthopedic cast. Plaster is also used in preparation for radiotherapy when fabricating individualized immobilization shells for patients. Plaster bandages are used to construct an impression of a patient's head and neck, and liquid plaster is used to fill the impression and produce a plaster bust. The transparent material polymethyl methacrylate (Plexiglas, Perspex) is then vacuum formed over this bust to create a clear face mask which will hold the patient's head steady while radiation is being delivered. In dentistry, plaster is used for mounting casts or models of oral tissues. These diagnostic and working models are usually made from dental stone, a stronger, harder and denser derivative of plaster which is manufactured from gypsum under pressure. Plaster is also used to invest and flask wax dentures, the wax being subsequently removed by "burning out," and replaced with flowable denture base material. The typically acrylic denture base then cures in the plaster investment mold. Plaster investments can withstand the high heat and pressure needed to ensure a rigid denture base. Moreover, in dentistry there are 5 types of gypsum products depending on their consistency and uses: 1) impression plaster (type 1), 2) model plaster (type 2), dental stones (types 3, 4 and 5)

In orthotics and prosthetics, plaster bandages traditionally were used to create impressions of the patient's limb (or residuum). This negative impression was then, itself, filled with plaster of Paris, to create a positive model of the limb and used in fabricating the final medical device. In addition, dentures (false teeth) are made by first taking a dental impression using a soft, pliable material that can be removed from around the teeth and gums without loss of fidelity and using the impression to creating a wax model of the teeth and gums. The model is used to create a plaster mold (which is heated so the wax melts and flows out) and the denture materials are injected into the mold. After a curing period, the mold is opened and the dentures are cleaned up and polished.

Өртке қарсы қорғаныс

Пластерлер көптеген жылдар бойы пассивті өрттен қорғау үшін, өртке төзімді материал ретінде қолданылып келеді. Гипс пластері отқа ұшырағанда су буын бөліп шығарады, бұл оттың таралуын баяулатады, қалыңдығына байланысты бір-екі сағатқа дейін. Пластер сонымен қатар құрылымдық металл элементтеріне жылу ағынын азайту арқылы оқшаулағыш қасиет көрсетеді, әйтпесе олар күшін жойып, өрт кезінде құлап қалуы мүмкін. Өрттен қорғау пластерлерінің алғашқы нұсқаларында көбінесе асбест талшықтары болған, бірақ көптеген дамыған елдерде оларға тыйым салынды. Қазіргі кезде өрттен қорғауға арналған пластерлерде цемент немесе гипс байланыстырғыш ретінде, сондай-ақ механикалық беріктікті арттыру үшін минералды жүн немесе шыны талшықтары қолданылады. Дайын өнімнің тығыздығын азайту және жылу оқшаулау қасиеттерін арттыру үшін вермикулит, полистирол гранулалары немесе химиялық кеңею агенттері жиі қосылады. Ішкі және сыртқы өртке қарсы қорғау арасында айырмашылық бар. Ішкі өнімдер әдетте аз мөлшерде, төмен тығыздықпен және төмен құнмен сипатталады. Сыртқы өнімдер ауа райының қиын жағдайларына төтеп беруі керек. Ғимараттардың ішінде әдетте беті тегіс болмауы жиі байқалады, себебі төбелер оларды жасырады. Өртке қарсы пластерлер техникалық артықшылықтарының арқасында қымбаттау интумесцентті және эндотермиялық өнімдерге қарағанда бәсекелестікке түсіп жатыр. Солтүстік Америкадағы кәсіподақтық құрылыс алаңдарындағы сауда юрисдикциясы, пластер декоративті мақсатта қолданылса немесе пассивті өрттен қорғау үшін пайдаланылса да, гипстеушілерде қалады. Цементті және гипсті негізді пластерлер эндотермиялық қасиетке ие. Өртке қарсы пластерлер өртке қарсы минометтермен тығыз байланысты. Көптеген өртке қарсы минометтерді өрт тоқтатуға қажетті егжей-тегжейлі жұмыстарға байланысты жақсы бүркуге және жұмыстауға болады.

3D-басып шығару

Ұнтақ төсегі және сия шашырату басшысының 3D-басылымы көбінесе гипс тасын сумен әрекеттестіруге негізделген, онда су сия шашырату басшысы арқылы таңдаулы түрде қолданылады.

Қауіпсіздік мәселелері

Гипспен судың араласуы экзотермиялық химиялық реакция болып табылады. Гипс қатаю кезінде температурасы 60 °C (140 °F) жоғары көтерілуі мүмкін, ал үлкен көлемде теріге күйік тудыруы мүмкін. 2007 жылдың қаңтар айында Англияның Линкольншир округіндегі орта мектеп оқушысы мектептік сурет салу жобасы аясында қолдарын гипспен орағаннан кейін үшінші дәрежелі күйік алды. Күбірек ұнтақталған кремний немесе асбест қамтитын гипс, қайта-қайта дем алғанда денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін. Асбест дем алғанда тітіркендіргіш әсер етеді және, әсіресе темекі шегушілерде, қатерлі ісік тудыруы мүмкін, сонымен қатар асбестозға да алып келуі мүмкін. Дем алынған кремний силикозға және (өте сирек жағдайларда) қатерлі ісіктің дамуына себеп болуы мүмкін. Осы қоспаларды қамтитын гипспен үнемі жұмыс істейтін адамдар ұнтақталған гипсті, қатырылған немесе қатырылмаған гипсті дем алудан сақтану шараларын қабылдауы керек. (Асбест канцерогендік әсерлеріне байланысты қазіргі гипс құрамында сирек қолданылатынын атап өткен жөн.) Адамдар гипске жұмыс орнында дем алу, жұту, терімен және көзбен тікелей жанасу арқылы ұшырауы мүмкін. Еңбек қауіпсіздігі және денсаулықты қорғау басқармасы (OSHA) жұмыс орнында гипске ұшыраудың заңды шегін (рұқсат етілген шекті деңгей) 8 сағаттық жұмыс күні ішінде 15 мг/м3 жалпы ұшырау және 5 мг/м3 тыныс алу ұшырауы ретінде белгіледі. Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулықты қорғау институты (NIOSH) 8 сағаттық жұмыс күні ішінде жалпы ұшырау үшін 10 мг/м3 және тыныс алу арқылы ұшырау үшін 5 мг/м3 ұсынылатын шекті деңгейді (REL) белгіледі.