Кіріспе

Жерден геологиялық материал қазылып алынған орын.

Карьер – өлшемді тас, тау жынысы, құрылыс қоспасы, рипрап, құм, қиыршық тас немесе шифер сияқты материалдарды ашық әдіспен жерден қазып алуға арналған шахтаның бір түрі. Карьерлердің жұмысы кейбір елдерде қауіпсіздік тәуекелдерін басқару және қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайту мақсатында реттеліп отырады. "Карьер" сөзі жер астында тас қазу, мысалы, Бат тасын қазу сияқты жұмыстарды да қамтуы мүмкін.

Тас карьері

Тас карьері – құрылыс тастары (ізбуаз, мәрмәр, гранит, құмтас және т.б.) өндірісі үшін қолданылатын ескі термин. Ашық типтері (карьерлер немесе ашық шахталар) және жабық типтері (шахталар мен үңгірлер) болады. Мыңдаған жылдар бойы карьерлерде тек қол құралдары ғана пайдаланылған. XVIII ғасырда бұрғылау және жарылыс жұмыстары қолданыла бастады. Бұл термин әлі де әйнек және плитка сияқты материалдарды белгілі бір пішінге кесу тәсілін сипаттау үшін, "карьерлік кесім" ретінде қолданылады.

Тақташалар

Көптеген карьерлік тастар, мысалы мәрмәр, гранит, әктас және құмтас ірі плиталарға кесіліп, карьерден шығарылады. Олардың беттері әртүрлі деңгейде жылтырлыққа немесе жалтырлыққа дейін полировкаланады және өңделеді. Полировкаланған плиталар көбінесе плиткаға немесе үстелшелерге кесіліп, түрлі тұрғын және коммерциялық объектілерге орнатылады. Жерден қазылып алынған табиғи тас көбінесе сәндік материал саналады және өте төзімді болғандықтан, жоғары бағаланады.

Қиындықтар

Жер асты сулары аз немесе жер үсті суларына жақын орналасқан карьерлер жиі инженерлік ақауларға тап болады. Әдетте, карьер жұмыс істеп тұрғанда су сорғы арқылы алынады, бірақ судың көп ағыны болған жағдайда, күрделірек тәсілдер қажет болуы мүмкін. Мысалы, Кокина карьері теңіз деңгейінен 60 футтан (18 метрден) астам тереңдікке қазылған. Жер бетіне судың ағып кетуін азайту үшін, карьердің барлық айналасына сазбен қапталған ор қазылған. Қазбаға кіретін жер асты сулары орға сорғыланады. Карьер тереңдейген сайын, су ағыны көбейе түседі және суды жоғары көтеру шығындары да артады; бұл карьердің тереңдігін шектейтін факторға айналуы мүмкін. Кейбір сумен толы карьерлер су астынан, дреджтер арқылы қазылады. Көптеген адамдар мен муниципалитеттер карьерлерді көз жарағысыз деп санайды және шу, шаң және сыртқы түріне қатысты мәселелерді шешу үшін түрлі жою шараларын қолдануды талап етеді. Карьерді қайта жаңғыртудың ең тиімді және танымал мысалы – Канаданың Британдық Колумбиясы, Викториядағы Бутчарт бақтары. Тағы бір мәселе – карьерлерден шығатын жүк көліктерінен жолдардың ластануы. Қоғамдық жолдардың ластануын бақылау және шектеу үшін дөңгелек жуу жүйелері жиі қолданылады.

Кен карьерлерінің көлдері

Көптеген карьерлер табиғи түрде суға толып, көлге айналады. Ал басқалары қоқыс полигонына айналдырылады. Суға толыған карьерлер өте терең болуы мүмкін, көбінесе 15,24 метр немесе одан да терең, және күтпегендей суық болғандықтан, карьер көлінде жүзу әдетте ұсынылмайды. Кенеттен суық су жүзушінің бұлшық еттерін күрт әлсіретуі мүмкін, сондай-ақ шок пен тіпті гипотермияға да алып келуі мүмкін. Карьер суы көбінесе өте мөлдір болғанымен, су астындағы тастар, тастап кетілген жабдықтар, өлген жануарлар және күшті ағыстар осы карьерлерге шомылуды өте қауіпті етеді. Жыл сайын карьерлерде бірнеше адам суға батып қайтыс болады. Дегенмен, көптеген қолданысқа енбеген карьерлер қауіпсіз жүзу орындарына айналдырылады. Мұндай көлдер, тіпті жұмыс істеп тұрған карьерлердегі көлдер де, жануарлар үшін маңызды мекен ету ортасын қамтамасыз ете алады.