Кіріспе

Таспен салынған ғимараттар, құрылымдар және мүсіндер жасау. Тас қалау немесе тас өңдеу – тасты негізгі материал ретінде пайдалана отырып, ғимараттар, құрылымдар және мүсіндер жасау өнері. Тас қалау – қабырғалар мен жабық құрылыстарды салу үшін тастарды, көбінесе цемент ерітіндісімен, тіпті ежелгі әк ерітіндісімен бірге қалыптау және орналастыру шеберлігі. Тас қалаушының негізгі құралдары, әдістері және дағдылары мыңдаған жылдар бойы қолданылып келеді. Бұл адамзат тарихындағы ең көне қызметтер мен кәсіптердің бірі. Көптеген ұзақ сақталған ежелгі паналар, ғибадатханалар, ескерткіштер, артефакттар, бекіністер, жолдар, көпірлер және тіпті қалалар таспен салынған. Тас қалаудың әйгілі туындылары: Гөбекли Тепе, Мысыр пирамидалары, Тадж-Махал, Кусконың Инка қабырғасы, Пасха аралының мүсіндері, Ангкор-Ват, Боробудур, Тиуанако, Теночтитлан, Персеполис, Парфенон, Стоунхендж, Ұлы Қытай қабырғасы, Мезоамерика пирамидалары, Шартр соборы және Стари Мост. Тас дәстүрлі түрде маңызды болғанымен, қазіргі заманда кірпіш пен болат темір бетон пайдалына байланысты қолданылуы азайды. Бұл, тастың бетоннан артықшылықтарына қарамастан. Осы артықшылықтарға мыналар жатады: 1) көптеген тас түрлері бетоннан қысымға төзімдірек; 2) тас өндіру үшін энергияны аз жұмсау қажет, сондықтан оның өндірісі кірпіш пен бетонға қарағанда аз көмірқышқыл газы шығарады; 3) тас эстетикалық тұрғыдан әдемі деп есептеледі, ал бетон көбінесе боялады немесе жабылады. Қазіргі заманғы тас қалаушылық өзін-өзі жаңару процесінде, яғни автоматтандыру, заманауи жүк көтергіш тас құрылыстар, инновациялық нығайту техникалары және ағаш сияқты басқа да тұрақты материалдармен интеграциялауды жүзеге асыруда.

Тас кесушіліктің пәндері

Карьердегі жұмысшы карьерде тас бөліп немесе кесіп, одан туындаған тас блоктарын шығарады. Кесілген немесе бөлінген бөліктер жиналып, одан әрі өңдеу үшін қазбадан алысқа тасымалданады. Тас кесуші осы тас блоктарын қажетті өлшемге дейін арамен кеседі. Егер блок белгілі бір бөлшек үшін тапсырыс берілсе, ол алты жақты (SSS) деп аталады. Тас кесуші, банк-масонға (төменде қараңыз) ұқсас, олар таспен жұмыс істейді және оларды белгілі бір стандарттарға сәйкес пішіндейді. Бұл үлгілер мен төсек қалыптары бойынша жасалады. Банк-масон тас кесу, ою және пішін беру үшін түрлі қол және электр құралдарын қолданады. Олар қарапайым қиырлы тастардан бастап, терезелерді, күрделі қалыптарды және классикалық сәулеттік қабырғаларды жасауға қабілетті. Тасты кескеннен кейін масон тас дұрыс орналасқанына көз жеткізеді, сонда дайын жұмыс ғимаратта жерде қалыптасқан бағытымен сәйкес келеді. Бірақ кейде кейбір тастар қолдану үшін дұрыс бағытталуы керек, мысалы, аркалық тастар, қанаттар, қоршаулар және ендірмелер. Тастың мөлшері мен пішінін әдетте құрылысшылар немесе жобаға қатысатын басқа да тараптар анықтайды, ал банк-масон осы жобаға арналған тапсырма немесе жобалар жиынтығына сәйкес жұмыс істейді. Тас қажетті сипаттамаларға сай жасалғаннан кейін, ол құрылыс алаңына немесе ғимаратқа немесе басқа да құрылысқа пайдалану үшін тасымалданады. Тас бекітуші масон ғимараттарға тастарды бекітуге маманданған, көтеру құралдарын және дәстүрлі әк-мортирлер мен аралықтарды пайдаланады. Кейде арнайы қолданбаларда, мысалы, тас қаптамасында заманауи цемент, мастика және эпоксидті шайырлар қолданылады. Сонымен қатар, қарапайым шүмектер мен тіреулерден бастап, арнайы бір рет қолданылатын бекіткіштерге дейін металл бекіткіштер қолданылады. Нақты толеранттылық бұл жұмысты жоғары біліктілікке ие етеді. Осы типтегі масон ғимараттарға тастарды бекітуге маманданған. Тас бекітуші масон жұмыс орнына барып, алдын ала дайындалған тас немесе қабырғаларды орнатып, төсеу жұмыстарын жүзеге асырады. Олар мұны аралықтар, минометтер және көтеру құралдарымен жасай алады. Олар сондай-ақ арнайы бір рет қолданылатын бекіткіштер, қарапайым тіреулер мен шүмектер, сондай-ақ эпоксидті шайырлар, мастикалар және заманауи цементтер сияқты заттармен тас қаптамаларын қолдана алады. Ескерткіш тас немесе монументтік тас кесуші қабір тастарын және жазуларын ойып жасайды. Арқалық жүйелер. Тас құрылыстың ең көне түрлерінің бірі - тас бағаналар мен тіреулерге орнатылған арқалық (балка). Бұл әдіс Стоунхенджге дейін қолданылған, ал египеттіктер, парсылар, гректер мен римдіктер оны жетілдіріп қолданған. Тас қаптамасы ішкі немесе сыртқы қабырғалар мен беттер үшін қорғаныш және сәндік жабын ретінде қолданылады. Қаптаманың қалыңдығы әдетте 1 дюйм (25,4 мм) және оның салмағы шаршы футқа 15 фунттан (73 кг м-2) аспауы керек, сондықтан қосымша құрылымдық қолдау қажет емес. Алдымен қабырға тұрғызылады, содан кейін қабырғаға жұқа, жалпақ тастар жабыстырылады. Қабырғадағы металл тіліктер тастардың арасында минометпен бекітіледі, бұл тас қабырғадан бөлініп кетуін болдырмайды. Ірі, алдын ала кесілген тас. Сондай-ақ "алдын ала жасалған тас", "ірі тас", "алдын ала өлшенген тас" немесе "pré taille" тас деп те аталады. Негізгі бет: Ірі кесілген тас. Қалыпталған тас. Француз тілінде "Pierre banchée". Бетон құю үшін тас плиткаларды немесе тас блоктарды қалып ретінде пайдаланады. Бетон қатып қалғаннан кейін олар өз орнында қалдырылады. Бұл тас қаптамаға кері процедура, онда уақытша қалып алынып тасталғаннан кейін бетонға тас плиткалар бекітіледі. Фернан Пуйон құрылысты жеделдету үшін бұл әдісті әзірлеген. Қалыпталған тас циклопалық бетоннан ерекшеленеді, өйткені біріншісі тік сызықты плиткаларды қолданады, ал екіншісі тас тас пен / немесе қиыршық тастарды қолданады. Кернеулі тас. Кернеу элементтерімен қысылған тастан тұратын жоғары өнімді композиттік құрылыс материалы. Кернеу элементтері тастың сыртына қосылуы мүмкін, бірақ көбінесе тігілген бұрғыланған тесіктерден құралған канал арқылы ішкі жағына бұралған суыршықтарды қолданады. Алдын ала кернеулі тас. Эпоксидті қиюшы жалғауды қолдану арқылы алғашқы тәжірибелер эпоксидті сұйық инъекциямен және орнатуға рұқсат етілген кезде суырқты кернеу астында ұстап, тасты алдын ала кернеуді мүмкін екенін көрсетті. Циклопалық бетон. Бұл әдіс циклопалық тас пен үйіндіні қолданады: тас тас немесе үйінді формаға (немесе арыққа) орналастырылады, ал форманы алып тастамас бұрын бетон құйылады. Осы әдістің нұсқаларына Фрэнк Ллойд Райттың "шөл тас қаптамасы" және Institut Balear de l'Habitatge-дің циклопалық бетон блоктары жатады, олар үлкен плитаға құйылады және ірі кесілген тас қаптамасы жүйесінде пайдалану үшін дәл кесіледі. Қалыптық тас қабырғасы циклопалық бетон қабырғасын салудың нұсқасы болып табылады, ол тастар мен минометті тік қабырғалармен ұстап тұру үшін қалыптарды пайдаланады. Қабырғаның екі жағында 2 футқа дейін биіктігі бар қысқа қалыптар орнатылады, бұл тас жұмысына нұсқаулық ретінде қызмет етеді. Тастар қалыптың жақсы беттерімен ішке орналастырылады. Бетон тастардың артына құйылады. Қабырғаны күшейте түсу үшін арматура қосылады, нәтижесінде шамамен жартылай нығайтылған бетон және жартылай тас қабырғасы пайда болады. Қабырғаның бір немесе екі жағы таспен қапталуы мүмкін. Цифрлық стереотомия. Жүктеменің модельдері мен CAD және компьютерлік модельдерді пайдаланады, қазіргі заманғы дизайнерлер күрделі күмбездерді, аркаларды және дәл кесілген тас блоктарынан жасалған басқа да құрылымдарды кесе алады. Осы пәндік саланың алдын бағдарлаушыларына иісті күмбездер, сондай-ақ концентрлі жазық аркалық күмбездер мен Abeille жазық күмбездер жатады. Цифрлық дизайн мен өңдеуді пайдалана отырып, мұндай қысым құрылымдарын күрделі қысым құрылымдарына айналдыруға болады. Осы саладағы көшбасшылардың қатарында Джузеппе Фаллакара және Филипп Блок тұрады. Арқалық тас экзоскелеті. Қазіргі заманда арқалық құрылымы 15 Clerkenwell Close дизайнында тас экзоскелеті ретінде бейімделді. Тас экзоскелеті әдісі ірі кесілген тас әдісінің нұсқасы болып табылады: тіреулер мен арқалықтардың ұштары құрастырылғаннан бұрын алаңда дәл кесіледі. Тас экзоскелетінен жасалған кемінде екі жоғары ғимарат құрылыс кезеңінде, біреу Лондонда, екіншісі Бристольде. Тас кірпіштері. Кірпіш қалау жұмысында оларды пайдалануға мүмкіндік беретін кірпіш өлшемдеріне дейін карьерде кесілген кішкентай тас блоктары. Бағасы саз композиттік кірпіштерге ұқсас, бірақ көміртегі шығарылымы айтарлықтай төмен.

Қатты кесілген тас

Ірі көлемде алдын ала кесілген тас, сондай-ақ "дайын тас" немесе "өлшемді тас" деп те аталады, бұл жүк көтергіш таспен салудың қазіргі заманғы әдісі. Алдын ала кесілген тас – DFMA құрылыс әдісі, ол тас негізгі немесе басты жүк көтергіш материал ретінде қолданылатын ғимараттарды жылдам құрастыру үшін дәл өлшемдермен кесілген ірі тас блоктарын пайдаланады. Ірі көлемде алдын ала кесілген тас құрылысын соғыстан кейінгі кезеңде Фернан Пуйон әзірледі, ол бұл әдісті "pierre de taille" немесе "pré taille" тасы деп атады. Пуйон мен Фонвьельдегі карьердегі қасқыр инженері Пол Марсерудың жаңарулары арқасында ағаш өнеркәсібінен жоғары дәлдікті пилаларды тас карьерлеуге және кесуге бейімдеуге мүмкіндік болды. Ірі көлемде алдын ала кесілген (MP) тастың негізгі әдісі – сәулетшінің жоспарына сәйкес келетін дәлдікпен тас қаптамаларын кесу, осылайша тастарды жылдам құрылыс үшін кран арқылы орнына қоюға болады.

Үлкен, алдын ала кесілген тас құрылысының түрлері

Ірі, алдын ала кесілген тас қаптамалар. Төрт-алты жағынан нақты кесілген блоктар, қабырғаларды, терезелер мен есіктердің үстіне орнатылатын арқаларды және жазық аркаларды салу үшін қолданылады. Пішінді ұштары бар ірі, алдын ала кесілген тіректер мен арқалар. Дәл пішінді ұштары бар, тас карьерде өңделген блоктар, тірек-арқа құрылымдарын құрастыруға арналған. Ірі, циклоптық бетон блоктары. IBAVI компаниясы Майоркада әзірлеген технология бойынша, жалпы тастар қалыпқа салынып, бетонмен толық қанықтырылады. Содан кейін бетон ірі тас қаптамаларға кесіліп, кран арқылы құрастырылады. Бұл дәстүрлі тас қалаудан қалған дөңгелек тастарды қайта пайдалануға мүмкіндік береді.

Үлкен қабатты кесінді тас құрылысының пайдасы

МП тас құрылысының дәстүрлі қалаудан және бетоннан жасалған құрылысқа қарағанда артықшылықтары бар. Құрылыс жылдамдығы. Дәл кесілген және нөмірленген тас қаптамаларын, кран көмегімен жинаумен үйлестіргенде пайдалану, дәстүрлі тас қалау техникасына қарағанда құрылыс уақытын едәуір қысқартады. Эстетикалық көрініс. Бетон және басқа материалдармен салыстырғанда, ірі алдын ала кесілген тас құрылысы көзге ұнатын және ерекше ғимараттарды құрайды, олар тастың табиғи сұлулығын көрсетеді. Қоршаған ортаға тигізетін пайдасы. Аз көміртегі бар материалды қолдану, құрылыс процесін тұрақтырақ етуге көмектеседі және қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайтады. Көміртегі шығарындысының төмендеуі: жүк көтергіш тас құрылысы, салыстырмалы бетон ғимаратқа қарағанда шамамен 1/10 көміртегі шығарады. Энергияның 80% желіден тыс, табиғи отын есебінен алынатынын және құрылыс көміртегі шығарындысының 8%-ын құрайтынын ескерсек, көмірді жаққан бетон өндірісін энергияны аз қолданатын тас өндірісімен алмастыру, «нөлдік шығарынды» мақсатына қол жеткізуге маңызды үлес қосуы мүмкін. Қайта пайдалану мүмкіндігі. Егер ғимарат өзінің қызметін тоқтатса, ірі тікбұрышты тас қаптамаларын жаңа құрылыста оңай қайта пайдалануға болады. Тас жоғары қысымға төзімді, сондықтан тас аркалар сияқты қысымға ұшырайтын құрылымдар үшін өте қолайлы. Дегенмен, оның иілуге төзімділігі салыстырмалы түрде төмен (болат немесе ағашпен салыстырғанда), сондықтан оны жеке қолданғанда, кернеуге ұшырайтын кең аумақтарда қауіпсіз пайдалануға болмайды.

Тас қалау тарихы

Тас қалау – өркениет тарихындағы ең ертедегі кәсіптердің бірі. Неолит революциясы мен жануарларды қолға үйрету кезінде адамдар отты қалай пайдалануды үйренді. Олар саз, сабан немесе тастан үйлер салып, осылайша тас қалау өнері пайда болды. Ежелгі адамдар өз өркениеттерінің ең таңғажайып және ұзаққа созылған ескерткіштерін салу үшін тас қалаушыларға көп сенді. Мысырлықтар пирамидаларын, Орталық Америка өркениеттері сатылы пирамидаларын, парсылар сарайларын, гректер ғибадатханаларын, ал римдіктер қоғамдық жұмыстарын және керемет құрылыстарын салды (Рим сәулетіне қараңыз). Инд өзені цивилизациясының халқы, мысалы, Дхолавирада тас сәулетімен ерекшеленетін толық қалалар салды. Ежелгі танымал тас қалаушылардың бірі – Сократтың әкесі Софрониск, ол тас кесуші болған. Орта ғасырларда қамал салу тас қалаушылар үшін маңызды кәсіп еді. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, Батыс Еуропаның көп бөлігінде таспен салынған құрылыстар азайды, нәтижесінде ағаштан жасалған құрылыстар көбейді. Тас өңдеу 9-10 ғасырларда Еуропада қайта жанданды, ал 12 ғасырда діни ынтақтылық Батыс Еуропада тастан мыңдаған әсем шіркеулер мен соборлар салуға себеп болды. Орта ғасыр тас қалаушыларының шеберлігіне үлкен сұраныс болды, ал гильдия мүшелері тас қалаушылардың үш класын құрды: шәкірттер, саяхатшылар және шеберлер. Шәкірттер өздерінің білімі үшін ұстаздарына міндеттеме берді, саяхатшылар – білікті маман болғандықтан күн сайын жалақы алатын, ал шеберлер – еркін адамдар болып есептелді, олар тапсырыс берушілердің жобаларында жұмыс істеу үшін саяхаттауға және өздерінің тәлімгерлерін оқытуға құқылы болды. Ренессанс кезеңінде тас қалаушылар гильдиясы тас қалаушы емес мүшелерді де қабылдады және ақырында Еркін Мүсіншілер Қоғамына айналды; тас қалаушылардың дәстүрлі мәдениетін сақтайтын, бірақ көбінесе қазіргі заманғы құрылыс жобаларына қатыспайтын бауырластық ұйымдар. Орта ғасыр тас қалаушылары өздерінің жұмыстарын басқалардан ажырату үшін тасқа жекелеген белгілерін ойып салған. Бұл сонымен қатар қарапайым "сапаны бақылау" жүйесін қамтамасыз етті. Ренессанс кезеңінде тас қалау өнері классикалық дәуірдің мәртебесі мен күрделілігіне қайта оралды. Гуманистік философияның дамуы адамдарға керемет өнер туындыларын жасауға ұмтылыс жасауға ынта берді. Ренессанстың орталық сахнасы Италия болды, онда Флоренция сияқты итальяндық қалалар Флоренция соборын, Нептун фонтаны мен Лоренциан кітапханасын, соның ішінде Ренессанстың әйгілі мүсіншісі Микеланджело Буонарроти жоспарлап, салған үлкен құрылыстарды тұрғызды. Еуропалықтар Америкаға қоныс аударғанда, олар өздерінің туған жерлерінің тас қалау техникаларын әкелді. Қоныс аударушылар қол жетімді материалдарды пайдаланды, ал кейбір аймақтарда тас басты материал ретінде таңдалды. Алғашқы кезеңдерде құрылыс Еуропаны көшірді, бірақ кейіннен бірегей сәулет пайда болды. 20 ғасырда тас қалау өнерінде жұмыстың орындалу тәсілінде ең радикалды өзгерістер болды. Ғасырдың бірінші жартысына дейін ауыр жұмыс көбінесе мал немесе адам күшімен орындалатын. Ішкі жану қозғалтқышының пайда болуымен сауданың көптеген қиын аспектілері оңайырақ болды. Тас көтергіштер мен жүк көтергіштер ауыр тастарды жылжытуды және орнатуды жеңілдетті. Моторлы цемент араластырғыштар көп уақытты және күш-қуатты үнемдеді. Қысылған ауамен жұмыс істейтін құралдар таспен жұмыс істеуді жылдамдатып, жеңілдетті. Бензин және электрмен жұмыс істейтін абразивті аралар тасты кескішпен салыстырғанда әлдеқайда жылдам және дәл кесе алады. Цементтелген карбид ұштары бар кескіштер бұрынғы теміршілердің жасаған темір және болат кескіштеріне қарағанда әлдеқайда берік.

Құралдар

Тас қалаушылар тас блоктарын (ашлар) және тас плиталарын өңдеп, дайын өнімдерге айналдыру үшін әртүрлі құралдарды пайдаланады. Тасты пішіндеуге арналған негізгі құралдар – балға, кескіштер және металл тік сызық. Осылардың көмегімен барлық тас қалаудың негізі болып табылатын тегіс бет жасауға болады. Кескіштер әртүрлі өлшемдерде және пішіндерде келеді, олар қолданылатын мақсатына байланысты және әр аймақта әртүрлі атаулары бар. Өңделетін материалдың түрі мен мөлшеріне қарай, үлкен көлемдегі материалды алып тастауға немесе тасқа әдемі түс беруге арналған әртүрлі кескіштер бар. Дәнекерлеуші кескіш қабыршақталған тастарды тегістеу үшін қолданылады. Бүгінде майда құрамды араластыру көбінесе айналмалы барабаны немесе араластыру қалақтары бар араластырғыштармен жасалады. Тас қалау үшін қолданылатын ара – тас араластыру құралы. Тас араластыру құралы – тас араластыру құралы. Босаңдықтарды (тігістерді) майда құраммен толтыруға бұрыштылау деп айтылады. Кішкентай тігістерде бұрыштылауды тығыздағыш, бұрыштылау арасы және жиек арасы сияқты басқа құралдармен бірге жасауға болады. Құрпақ балғаның ұзын, жіңішке басы болады және ол соққы балғасы деп аталады. Ол әртүрлі мақсаттар үшін кескішпен немесе бөлгішпен бірге қолданылады. Қабырға балғасы (құлақ балғасы) балға мен кескіштің орнына немесе шұңқыр жасау үшін үйінді тастарды, шұңқырларды немесе тас тілімдерін жасау үшін қолданылуы мүмкін. Тас қалаушылар құрылыс тастарын көтеру үшін кранмен немесе арқанмен бірге левисті пайдаланады. Бүгінде пневматикалық кескіштер, абразивті дисктер және бұрыштық кескіштер сияқты электр құралдары кеңінен қолданылады: олар уақытты және ақшаны үнемдейді, бірақ қауіпті және қолмен қолданылатын құралдармен салыстырылатын дағдыны қажет етеді. Бірақ тас қалаудың көптеген негізгі құралдары мыңдаған жылдар бойы дерлік өзгеріссіз қалды, мысалы, бүгін сатып алуға болатын кескіштерді Гиза пирамидаларында табылған кескіштермен салыстырғанда, олардың жалпы өлшемдері мен пішіндері дерлік өзгермеген.

Оқыту

Дәстүр бойынша ортағасырлық тас қалаушылар жеті жылдық шәкірттік мектебінде білім алды. Бүгінгі күні де осыған ұқсас жүйе сақталып қалған. Қазіргі заманғы шәкірттік үш жылға созылады. Бұл, жеке тәжірибе арқылы үйрену, кәсіпқойлардың тәжірибесі және колледжтегі оқуды біріктіреді, онда шәкірттерге құрылыс, тас кесу және теориялық білімнің толық көрінісі беріледі. Кейбір аймақтарда колледждер тек қолмен жұмыс істеу дағдыларын ғана емес, сонымен қатар жобалау, сызба оқу немесе құрылысты сақтау сияқты салаларды да оқытады. Электрондық тас қалау оқыту ресурстары дәстүрлі оқыту әдістерін күшейтеді. Практикалық семинарлар да тас қалаушы мамандығын үйренудің тиімді жолы болып табылады. Тас қалаушы болуды қалайтындар биіктікте жұмыс істеуге дайын болуы керек, қол-көз үйлесімділігіне ие болуы керек, орташа физикалық күшке ие болуы керек және математикалық қабілеттері болуы керек. Осылардың көпшілігі оқу процесінде дамытылуы мүмкін. Қазіргі заманғы тас қалаушы жан-жақты оқытылады, сыныпта да, жұмыс ортасында да. Қолмен жұмыс істеу дағдылары әр тас түрін, оның қолданылуын, ең жақсы пайдалану жолдарын, сондай-ақ әр тасты қалай өңдеу және орнату керектігін терең білумен толықтырылады. Тас қалаушы тас қалаудың әртүрлі салаларының бірін немесе барлығын орындауға білікті және қабілетті болуы мүмкін. Кейбір аймақтарда мамандануға, ал басқаларында бейімделуге басымдық беріледі. Бүгінгі тас қалаушылар жұмыс ортасында да, сыныпта да толыққанды білім алады. Тек қолмен жұмыс істеу дағдыларының болуы жеткіліксіз. Тас түрлерін, олардың ең жақсы қолданылуын, оларды қалай өңдеуге және орнатуға болатындығын білу де қажет.

Тас түрлері

Тас қалаушылар барлық типтегі табиғи тастарды қолданады: жанартаулық, метаморфтық және шөгінді; сонымен қатар кейбіреулері жасанды тас та қолданады.

Игнатикалық тастар

Гранит – ең қатты тастардың бірі, оны шөгінді тастардан өте бөлек техникалармен өңдеу қажет, сондықтан ол дерлік жеке мамандық болып саналады. Ұзақ талмай еңбек етсе, граниттен қарапайым ою-өрнектер жасауға болады, мысалы, Корнуоллдегі көптеген шіркеулерде және Абердин қаласында осылай жасалған. Бірақ көбінесе гранит оның беріктігі мен ұзақ өміршеңдігі қажет болған жағдайларда қолданылады, мысалы, тротуар жиектері, дастарқан үстелдері, еден және толқын қорғағыштар үшін. Игнейлік тастар өте жұмсақ тау жыныстарынан, мысалы, пемза мен шлактан, орташа қатты тау жыныстарына, мысалы, туфтан, ең қатты тау жыныстарына, мысалы, гранит пен базальтқа дейін болады.

Метаморфты

Мрамор – әр түрлі түстерде, бірақ көбінесе ақ түсті, жақсы және оңай өңделетін тас. Ол дәстүрлі түрде мүсіндер жасау үшін, сондай-ақ Византия және Итальяндық Ренессанс дәуіріндегі көптеген ғимараттардың сыртқы қабырғаларын безендіру үшін қолданылған. Грек мүсіншілері, мысалы, Антенор (б.з.д. 6 ғасыр), Фидий мен Критий (б.з.д. 5 ғасыр), Пракситель (б.з.д. 4 ғасыр) және тағы да басқалары Парос және Тассос аралдарының мәрмәрін, ал ең ақ және жарқын (бірақ ең сапалы емес) Пентиликон мәрмәрін пайдаланған. Олардан бұрын Месопотамия мен Египеттен шыққан ескі мүсіншілер жұмыс істеген, бірақ гректер пластикалық шеберліктерімен және реалистік бейнелеу өнерімен теңдессіз болды, олар құдайларды (Аполлон, Афродита, Гермес, Зевс және т.б.) немесе адамдарды (Пифагор, Сократ, Платон, Фрина және т.б.) сомдаған. Афинаның танымал Акрополі Пентиликон мәрмәрінен салынған делінеді. Мәрмәр өнеркәсібінің дәстүрлі орталығы Италиядағы Каррара аймағы болып табылады, онда жарық, нәзік және ақшыл мәрмәр көп мөлшерде өндіріледі. Слайд – ескерткіштер мен жазулар үшін танымал тас, себебі оның ұсақ түйіршіктілігі мен қаттылығы өте анық бөлшектерді қалдырады. Оның жұқа қабаттарға бөліну қабілеті де оны шатыр материалдары ретінде кеңінен қолдануға мүмкіндік берді.

Седименттік

Дүниежүзіндегі ең танымал ғимараттардың көптегені – Дарем соборынан Римдегі Санкт-Петер соборына дейін – шөгінді тастан салынған. Мұрагерлік жұмыстарында қолданылатын екі негізгі шөгінді тас түрі бар: әктас және құмтас. Әктас түрлерінің мысалдары – Бат және Портленд тастары. Йорк және Сидней құмтастары ең көп қолданылатын құмтас түрлері болып табылады.