Жасыл балықтар (Labridae) отбасы – 600-дан астам түрлі, әдемі теңіз балықтары. Дене мөлшері кішкентай, шағын жәндіктермен қоректенеді. Теңіз экожүйесінде маңызды рөл атқарады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Теңіз балықтары тұқымдасы
Family of marine fishes
Лабридалар тұқымдасына жататын балықтардың көпшілігі әдемі түсті болып келеді. Бұл тұқымдас үлкен әрі алуан түрлі, 81 туысқа біріктірілген 600-дан астам түрі бар, олар 9 кіші топқа немесе тайпаға бөлінеді. Олар көбінесе шағын болады, көпшілігінің ұзындығы 30 см-ден кем, бірақ ең ірісі – дөңгелекбас лабрид, 2,5 метрге дейін жетеді. Олар тиімді ет жегіштер, түрлі ұсақ омыртқасыз жануарлармен қоректенеді. Көптеген кішкентай балықтар ірі балықтардың қозғалыс кезінде қоздырылған омыртқасыздарды жеу үшін олардың соңынан еріп жүреді. Бодиан, Эпибулус, Циррхилабрус, Оксихеилин және Парахеилин туыстарының жас өкілдері еркін тіршілік ететін саңырауқұлақ тәрізді маржандар мен Heliofungia actiniformis-тің арасында жасырынады.
The wrasses are a family, Labridae, of marine fish, many of which are brightly colored. The family is large and diverse, with over 600 species in 81 genera, which are divided into 9 subgroups or tribes. They are typically small, most of them less than long, although the largest, the humphead wrasse, can measure up to They are efficient carnivores, feeding on a wide range of small invertebrates. Many smaller wrasses follow the feeding trails of larger fish, picking up invertebrates disturbed by their passing. Juveniles of some representatives of the genera Bodianus, Epibulus, Cirrhilabrus, Oxycheilinus, and Paracheilinus hide among the tentacles of the free living mushroom corals and Heliofungia actiniformis.
Этимология
"Врасс" сөзі корнуолдық тілдегі "wragh" сөзінен келген, ол "gwragh" сөзінің жұмсақталған түрі, яғни қарт әйел немесе қарт келіншек деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз уэльс тіліндегі "gwrach" және бретон тіліндегі "gwrac'h" сөздерімен байланысты.
The word "wrasse" comes from the Cornish word wragh, a lenited form of gwragh, meaning an old woman or hag, via Cornish dialect wrath. It is related to the Welsh gwrach and Breton gwrac'h.
Сипаттама
Желбезшектердің аузы созылатын, әдетте, сыртқа қарай иілген жеке жақ тістері болады. Көптеген түрлерін қалың еріндерінен оңай тануға болады, олардың ішкі беті кейде ерекше бүктеледі, осы ерекшелік неміс тілінде "ерін балықтары" (Lippfische) және голланд тілінде lipvissen деп аталуына себеп болды. Дорсальды қанаты 8-ден 21-ге дейін тікенегі және 6-дан 21-ге дейін жұмсақ сәулесі бар, олар көбінесе арқаның көп бөлігін құрайды. Желбезшектерде жыныстық диморфизм байқалады. Көптеген түрлері жынысын өзгерте алады. Жастарда еркек және әйел аралас болады (бастапқы фазадағы жекелегендер деп аталады), бірақ ең ірі ересектер аумақты қорғайтын (соңғы фазадағы) еркектерге айналады. Бұл көбелек құбылысының жақсы мысалы Калифорниялық қойбас балығында көрінеді. Гермафродитизм күрделі көбелек жүйелеріне мүмкіндік береді. Лаброидтар үш түрлі көбелек жүйесін көрсетеді: полигиниялық, лек сияқты және еркін көбелек. Топтық және жұптық шашырату көбелек жүйелерінде жүзеге асады. Шашырату түрі еркектің дене мөлшеріне байланысты. Labridae отбасының Labrini кіші тобына жататын желбезшектер шашырату арқылы көбеймейді. Желбезшектерде жыныс ауысуы көбінесе әйелден еркекке болады, бірақ тәжірибелік жағдайларда еркектердің әйелге айналуына да мүмкіндік туып отыр. Екі еркек Labroides dimidiatus желбезшегін бір аквариумға қойса, кішірек болғаны қайтадан әйелге айналады. Сонымен қатар, жынысын өзгертетін жеке тұлға әдетте ең ірі әйел болса да, ең ірі әйелдің жынысын өзгертуден бас тартып, эволюциялық сәйкестігін арттыруға болатын жағдайларда әйел болып қалуды "таңдауы" туралы дәлелдер де бар.
Wrasses have protractile mouths, usually with separate jaw teeth that jut outwards. Many species can be readily recognized by their thick lips, the inside of which is sometimes curiously folded, a peculiarity which gave rise to the German name of "lip fishes" (Lippfische), and the Dutch name of lipvissen. The dorsal fin has eight to 21 spines and six to 21 soft rays, usually running most of the length of the back. Wrasses are sexually dimorphic. Many species are capable of changing sex. Juveniles are a mix of males and females (known as initial phase individuals), but the largest adults become territory holding (terminal phase) males. A good example of this reproductive behavior is seen in the California sheephead. Hermaphroditism allows for complex mating systems. Labroids exhibit three different mating systems: polygynous, lek like, and promiscuous. Group spawning and pair spawning occur within mating systems. The type of spawning that occurs depends on male body size. Wrasses of a particular subgroup of the family Labridae, Labrini, do not exhibit broadcast spawning. Sex change in wrasses is generally female to male, but experimental conditions have allowed for male to female sex change. Placing two male Labroides dimidiatus wrasses in the same tank results in the smaller of the two becoming female again. Additionally, while the individual to change sex is generally the largest female, evidence also exists of the largest female instead "choosing" to remain female in situations in which she can maximize her evolutionary fitness by refraining from changing sex.
Ұрпақтың ұрық күтімі
Лабрини субтобы Эоцен кезеңінде Лабридалар тұқымдасының бастапқы бөлінуінен пайда болды. Симфодус, Центролабрус және Лабрус туыстарының түрлері ұрпаққа күтім жасау мінез-құлқына ие.
The subgroup Labrini arose from a basal split within family Labridae during the Eocene period. Species of Symphodus, Centrolabrus, and Labrus genera exhibit broodcare behavior.
Тазалаушы құрт
Тазалаушы балықтардың ең танымал түрі – тазалаушы балықтар. Олар көбінесе жыртқыш болатын ірі балықтармен тазалау симбиозында өмір сүреді, оларды күтіп-баптайды және олардан алып тастаған нәрсені жеу арқылы пайда көреді. "Клиент" балықтар "тазалау станцияларында" жиналады және тазалаушы балықтардың гнатид қызыл паразитін алып тастауын күтеді, тіпті олардың ашық ауыздарына және жаңғақ қуыстарына жүзіп кіреді. Бір тазалаушы балық күніне шамамен төрт сағат жұмыс істейді және осы уақыт ішінде 2000-нан астам клиентті тексеріп шығады. Тазалаушы балықтар негізінен өлі тіндермен, қабықшамен және сыртқы паразиттермен қоректенеді, бірақ олар "алдау" жасайды, сау тіндер мен шырышты жейді, бұл клиент балық үшін энергияны көп жұмсауға әкеледі. Көгілдір жолақты тазалаушы балық, Лаброид димидиатус, тропикалық рифтерде кездесетін ең көп таралған тазалаушылардың бірі. Жыртқыштардың тазалаушы балықтарды жегені сирек байқалады, мүмкін, себебі паразиттерді жою жыртқыштардың тіршілігі үшін тазалаушыны жеуден қысқа мерзімді пайда табудан маңызды. Австралиядағы рифтен тазалаушы балықтарды алып тастаған кезде, балық түрлерінің жалпы саны екі есе азайды, ал олардың саны үштен екі бөлігіне төмендеді. Сонымен қатар, Австралиядағы тағы бір зерттеуден алынған мәліметтер тазаланған балықтар тазаланбаған балықтарға қарағанда есті екенін көрсетеді. Алайда, бұл тестті ойлап тапқан американдық психолог Гордон Г. Галлап балықтар басқа балықтан паразиттерді сыпыруға тырысқан болуы мүмкін және олар өзіндік тануды көрсетпегенін айтты. Зерттеу авторлары балықтардың сыпырудан бұрын және кейін айнаға қарағанын, яғни балықтардың өзін-өзі тану қабілеті болғанын және олардың бейнесі өз денелеріне тиесілі екенін білгенін мәлімдеді.
Cleaner wrasses are the best known of the cleaner fish. They live in a cleaning symbiosis with larger, often predatory, fish, grooming them and benefiting by consuming what they remove. "Client" fish congregate at wrasse "cleaning stations" and wait for the cleaner fish to remove gnathiid parasites, the cleaners even swimming into their open mouths and gill cavities to do so. A single wrasse works for around four hours a day and in that time can inspect more than 2,000 clients. Cleaner wrasses are best known for feeding on dead tissue, scales, and ectoparasites, although they are also known to 'cheat', consuming healthy tissue and mucus, which is energetically costly for the client fish to produce. The bluestreak cleaner wrasse, Labroides dimidiatus, is one of the most common cleaners found on tropical reefs. Few cleaner wrasses have been observed being eaten by predators, possibly because parasite removal is more important for predator survival than the short term gain of eating the cleaner. When cleaner wrasses were experimentally removed from a reef in Australia, the total number of fish species halved, and their numbers fell by three quarters. Also, some evidence, from another Australian study, shows that cleaned fish are smarter than those not served by the wrasse. However, the test's inventor, American psychologist Gordon G. Gallup, has said that the fish were most likely trying to scrape off a perceived parasite on another fish and that they did not demonstrate self recognition. The authors of the study retorted that because the fish checked themselves in the mirror before and after the scraping, this meant that the fish had self awareness and recognized that their reflections belonged to their own bodies.
Құралдарды қолдану
Зерттеулер көрсеткендей, кейбір еркек балық түрлері құралдарды қолданады, теңіз кірпісін жару үшін тастарды пайдаланады.
Studies show that some wrasse species are capable of tool use, using rocks to smash open sea urchins.
Адам үшін маңызы
Солтүстік Американың Батыс Атлантика жағалауындағы жергілікті халықтың негізгі тамақ түрі таутог – құрт балығы болған. Шотландияда коммерциялық шабшалы өсіруде теңіз құрттарына қарсы күресу үшін тазалаушы құрт балықтарын өсіру дамыды, бұл коммерциялық пайда мен тиімділік әкелді.
In the Western Atlantic coastal region of North America, the most common food species for indigenous humans was the tautog, a species of wrasse. Commercial fish farming of cleaner wrasse for sea lice pest control in commercial salmon farming has developed in Scotland as lice busters, with apparent commercial benefit and viability.
Паразиттер
Барлық балықтар сияқты, лабридтер де көптеген паразиттердің иесі болып табылады. 2015 жылы Муньос және Диас 127 лабрид балық түрінен 338 паразит таксондарының тізімін ұсынды. Мысалы, Huffmanela ossicola нематодасы.
As all fish, labrids are the hosts of a number of parasites. A list of 338 parasite taxa from 127 labrid fish species was provided by Muñoz and Diaz in 2015. An example is the nematode Huffmanela ossicola.