Кіріспе
Балықтар тобы – Pomacentridae тұқымдасының Abudefdufinae, Chrominae, Lepidozyginae, Pomacentrinae және Stegastinae кіші тұқымдастарына жататын балықтар. Осы топтағы түрлердің көпшілігі салыстырмалы түрде кішкентай, ең ірі түрінің ұзындығы шамамен 30 см (12 дюйм) болады. Көптеген қыз балық түрлері тек теңіз жағдайында ғана кездеседі, бірақ кейбіреулері тұзды немесе тұщы суларда тіршілік етеді.
Damselfish are those within the subfamilies Abudefdufinae, Chrominae, Lepidozyginae, Pomacentrinae, and Stegastinae within the family Pomacentridae. Most species within this group are relatively small, with the largest species being about 30cm (12 in) in length. Most damselfish species exist only in marine environments, but a few inhabit brackish or fresh water.
Тіршілік ету ортасы
Көптеген түрлері тропикалық тас немесе коралл рифтерінде тіршілік етеді, және олардың көптегені теңіз аквариумындағы жануарлар ретінде ұсталады. Олардың рационына ұсақ қыбыршақтар, планктон және балдырлар кіреді. Дегенмен, кейбіреулері тұщы және аралас суларда, мысалы, тұщы суда тіршілік ететін қыз балық, немесе жылы субтропиктік аймақтарда, Оңтүстік Калифорния және Мексиканың Тынық мұхиты жағалауында қоныстанған үлкен апельсин түсті Гарибальди сияқты тіршілік етеді.
Азық-түлік жинау
Доминолық D. albisella күндізгі уақытының басым бөлігін (85% астам) азық іздеуге жұмсайды. Ірірек жекелегендер әдетте су қабатында кішіректерге қарағанда биіктеп азықтанады. Қыз балықтардың барлық мөлшері негізінен каридеялар мен копеподтармен қоректенеді. Ұрғашылардың жұптасу және ұяларын қорғау үшін ресурстарды жұмсауына байланысты, жұптасу маусымында еркектердің асқазан көлемі ұрғашыларға қарағанда салыстырмалы түрде кіші болады. Ток жылдамдығы төмен болғанда, қыз балық су қабатында биіктеп азықтанады, онда планктон ағыны көп және олардың тамақ көзі кең. Ток жылдамдығы артқан сайын, ол қабаттың түбіне жақындайды. Ток жылдам болғанда тамақтану жылдамдығы артады. Кішірек балықтар ірілеріне қарағанда субстраттарына жақын азықтанады, бұл мүмкін хищтік қысымға жауап ретінде болар.
Аумақтық
Бұл топта агрессивті және аумақтық мінез-құлықтың нәтижесінде туындайтын ресурстарды бөлісу және мекендеу ортасын таңдаудың көптеген мысалдары бар. Мысалы, үш дақты қыз балық S. planifrons өзінің аумағын қатты қорғайды және бұл топтағы аумақтық мінездің классикалық мысалы болып табылады. Бір түр – қара қоңыр қыз балық S. adustus өмірінің көп бөлігін өз аумағында өткізеді.
Мисидтік шаянды ояту
Белиздегі Кэрри Боу Кей (16°48.15′С, 88°04.95′Б) маңында орналасқан ұзын тұмсықты қыз балық (Stegastes diencaeus) өз риф шаруашылықтарында планктондық мизидтерді (Mysidium integrum) белсенді түрде қорғайтыны анықталды. Мизидтер өздерінің экскременттері арқылы риф шаруашылықтарында өсірілетін балдырларды тыңайтып, осы арқылы балдырмен қоректенетін қыз балықтардың денсаулығын жақсартады. Мизидтер бар риф шаруашылықтарында қыз балықтар мизидтерді жейтін басқа балықтарға қарсы ферма аумағын одан да агрессивті түрде қорғайды, ал мизидтер жоқ шаруашылықтарында мұндай қорғау деңгейі төмендеу. Бұл қыз балықтар ұқсас кішкентай жұмырқалылармен қоректенеді. Дегенмен, олар мизид шаяндарына қатысты ылдамбас. Бұл аймақта мизид шаяндары қыз балықтардың күткен риф шаруашылықтарында ғана топталып кездеседі. Осы байқаулардың барлығы аймақтағы мизид шаяндары мен ұзын тұмсықты қыз балықтардың арасындағы қарым-қатынастың үй жануары мен иесіне ұқсас екенін көрсетеді, онда қыз балық үйретуші, ал мизидтер үйретілген жануар рөлінде болады.
Сүйісу
S. partitus түрінде әйелдер еркектердің дене мөлшеріне қарай жұптасуға таңдамайды. Көптеген жануарларда денесі үлкен еркектер ұяларын және жұмыртқаларын өз түрінен қорғау артықшылықтары болғанымен, бұл құрттың түрінде ұяға басып кіру деректері жоқ. Аналықтар еркектердің ұясының мөлшеріне қарай да жұптасуға таңдамайды. Аталықтардың ата-аналық күтімі күшейгеніне қарамастан, ұядағы жұмыртқалардың саны жұмыртқалардың тірі қалуына әсер етпейді, себебі жұмыртқалар көбінесе түнде, еркектер ұяларын қорғамайтын кезде алынады. Керісінше, әйелдердің жұбай таңдауы еркектердің құдалау белсенділігіне байланысты. Еркектер өздерінің аталық сапасын құдалау көрсетілімдерінің қарқындылығы арқылы көрсетеді, ал аналықтар қарқынды құдалаған еркектерге көбірек мән береді. Еркек құрттар «сигналдық секіру» деп аталатын құдалау мінез-құлқына ие, оның барысында олар су бағанасында жоғары көтеріліп, содан кейін жылдам төмен қарай жүзеді. Сигналдық секіруге көп мөлшерде жылдам жүзу қажет, ал аналықтар еркектердің оны қаншалықты қарқынды орындайтынына қарай жұптасады. Аналықтар сигналдық секіру кезінде шығарылатын дыбыстарды пайдаланып, еркектердің құдалау белсенділігін анықтайды. Еркек құрт су бағанасынан төмен қарай жүзер кезде импульстік дыбыс жасайды. Еркектердің құдалауы осы импульстердің саны мен жылдамдығы бойынша әр түрлі болады. S. leucostictus түріндегі еркектер денесі үлкен аналықтарға көбірек уақыт бөледі. Аналықтың дене мөлшері жұмыртқалық салмағымен тікелей байланысты, ал еркектер аналықтардың көбірек өнімді болуы үшін құдалау рәсімдерін күшейтеді. Зерттеулер көрсеткендей, денесі үлкен аналықтармен жұптасқан еркектер көбірек жұмыртқа алады және оларды шайқауға мүмкіндік алады.
Жұптасу
Еркек биколорлық қыз балық, Э. partitus, көп әйелділік көрсетеді, көбінесе бір уақытта бірнеше аналыққа қанатын жаяды. Осы түрде эволюциялық таңдау ұрық шашу маусымында мүмкіндігінше ертерек жұптасатын еркектерге басымдық береді, тіпті ең жақсы жұмыртқалар кейінірек шашылса да. Аналықтар еркектердің аумағының сапасына қарай, қайсысымен жұптасуға болатынын шешеді. Биколорлық қыз балық үшін хищниктерден қорғану үшін баспаналар маңызды, сондықтан аналықтар жұмыртқаларын салу алдында еркектің аумағындағы осы баспаналардың қолайлылығын бағалайды.
Алыстың ұрық салуға әсері
S. nigricans түрінде әйелдер көбінесе шаруашылық маусымында әр таңертең бір еркекпен жұптасады. Таң атқанда олар еркектердің аумағына ұрықталу үшін барады. Аумаққа дейінгі қашықтық әйелдің еркекке қанша рет баратынын анықтайды. Қысқа қашықтықта әйелдер көп рет қайта-қайта келеді. Ал ұзақ қашықтықта олар барлық жұмыртқаларын бір ретте шығарып тастауы мүмкін. Жұптасу мінез-құлқындағы бұл өзгергіштік екі факторға байланысты болуы мүмкін: (1) әйелдер кетіп тұрғанда басқа балықтардың олардың аумағына кіріп, тамақтануы, бұл әйелдерді ресурстарын қорғау үшін жиі өздерінің мекендеріне қайта оралуға мәжбүр етеді, және (2) әйелдерге жасалатын жыртқыштардың шабуылдары, әйелдер саяхаттайтын қашықтық ұзарған сайын олардың жиілігі артады. Басқа балықтардың әйел балықтың аумағына кіруі оның тамақтанатын жерін азайтып, тұрақсыздыққа әкелуі мүмкін. Сондықтан, ұрықтайтын әйел мүмкіндігінше жиі үйіне оралуы керек. Дегенмен, ұрықтануға жиі бару, әсіресе алыс жердегі еркектермен жұптасқанда, шабуылға ұшырау ықтималдығын арттырады. Жалпы шығындарды азайту үшін әйелдер еркектер аумағының қашықтығына байланысты ұрықтануға баратын рет санын өзгертеді.
Ұрпақтардың адам жегісі
Еркек кортез қыз балығы, S. rectifraenum, балалық каннибализммен айналысады. Зерттеулер көрсеткендей, ол әдетте өзінің шағылысының 25 пайызынан астамын жейді. Аталықтар көбінесе орташа көлемнен кіші шағылыстарды, сондай-ақ дамудың басындағы шағылыстарды жейді. Аналық кортез қыз балықтары жұмыртқаларын, кешіккен сатыдағы жұмыртқаларға қарағанда, ерте сатыдағы жұмыртқаларға күтім жасайтын еркектерге салуға бейім. Бұл қалау, әсіресе кішкентай шағылыстарды салған аналықтарда байқалады, олар желінуге осал. Аталықтар үшін балалық каннибализм – ата-аналық күтімнің шығындарына баруға жеткілікті пайда бермейтін шағылыстарға бейімделу жауабы болып табылады.