Кіріспе

Ненаг (ағылш. Nenagh, немесе жай ғана An tAonach 'the Fair') – Ирландиядағы Типперри округінің қаласы. Ненаг бұрын базарлық қала болып келген, және Шығыс Манстер Ормонд жәрмеңкесінің орны болған. Ненаг бұрынғы Солтүстік Типперри графтығының округтік қаласы еді. 2022 жылы халқы 9 895 адамды құрайды, біріктірілген округтегі екінші ірі қалалық орталыққа айналды. Күлтегін таулары қаланың оңтүстігінде жатыр, ең биік шыңы – 694 м биіктіктегі Кипер төбесі (Sliabh Coimeálta). Күлтегін таулары жеті жүз жылдан бері үзіліспен күміс және қара металдарды қазып шығарып келеді. 19 ғасырға дейінгі кен жұмыстарының іздері сақталған. Аймақтағы климат қоңыржай, шілде айындағы күндізгі орташа максималды температура 19 °C, ал қаңтар айындағы күндізгі орташа минималды температура 3 °C.

Тарих

Ненаг Ормонд Лоуэр барониясында орналасқан, бұл Норман Ирландияға шабуыл жасағанға дейін О'Кеннедилердің дәстүрлі аумағы болған. Бұл жер Англияның Ланкашир графы Герви Уолтердің үлкен ұлы Теобальдқа Англия королі Джон берген жердің бір бөлігі еді. Кейін Теобальд "Ирландияның бас батлері" болып тағайындалды. Ненаг қамалы шамамен 1216 жылы салынған және 14 ғасырда Килкенни графының Гоуран қаласына көшкенге дейін Батлер отбасының негізгі қамалы болды. Кейіннен отбасы Килкенни қамалын сатып алды, ол келесі 500 жыл бойы олардың билігінің негізгі ордасы болды. 1252 жылы Англия королі Генрих III билік құрған кезде қалада маңызды францискандық монастырь құрылды, ол Батыс Ирландияның ирландтық күзетінің бас кеңсесі болды және Ирландиядағы ең бай діни орындардың біріне айналды. Соңғы маркиз (Джеймс Батлер) 1997 жылы қайтыс болды. Еркек мұрагер болмағандықтан, маркизат жойылды, ал графтық тоқтатылды. Nenagh Co-operative Creamery 1914 жылы сүт өңдеу және май жасау саласында жұмыс орындарын ұсыну үшін құрылды.

Құрылыс мұрасы

Қаланың тарихи ескерткіштеріне Ненах қамалы, Мұражай орталығы және бұзылған францискан аббаттығы жатады.

Неннах қамалы

Бұл нормандық бекінісі шамамен 1200 жылы 1-ші Барон Батлер Теобальд Уолтер салған, ал 1220 жылы оның ұлы Теобальд Ле Ботиллер аяқтаған. Дөңгелек қалпаның биіктігі отыз метрден асады және оның негізінің диаметрі он алты метрді құрайды. Бұл Ирландиядағы осындай нысандардың ең үздіктерінің бірі. 2009 және 2013 жылдар аралығында қамал мен оның аумағы кең ауқымды қайта жаңартудан өтті. Бұл жобаның мақсаты қамалды аймақтағы маңызды туристік орталық ретінде бекіту болды. Қазір ол жұртшылыққа ашық.

Басқа тарихи ғимараттар

Ескі түрме, оның сегізбұрышты губернатордың резиденциясы қазір тарихи ескерткіш саналады. Тек бір түрме блогы толығымен сақталған. Губернатордың резиденциясы мен түрме қақпасы Ненаг және аудандық мұра орталығына орналасқан. Неннах соты 1843 жылы сәулетші Джон Б. Киннің жобасы бойынша салынған. 2005 жылы округтік кеңес жаңа әкімшілік ғимаратқа көшкеннен кейін, сот ғимараты қайта жөнделді. Ненах өнер орталығы (бұрынғы қалалық әкімшілік) 1895 жылы салынған ерекше ғимарат. Ол қайта жөнделіп, қазірде театр мен көп мақсатты көрме алаңына ие. 2005 жылға дейін ол Ненах қалалық кеңесінің кеңселерін, ал 1980 жылға дейін Ненах қалалық кітапханасын орналастырған. Ғимаратты сол кездегі қала инженері Роберт Гилл (Томас МакДжолланың әкесі) жобалаған. Ол Джон Сиск тарапынан Лахорна тасы мен Портрой шайыры қолданылып салынды, ал аркаларға қолданылған Портленд тасы – жалғыз импортталған материал болды. Ғимарат өзінің қарапайымдылығымен көршісінен – үлкен әрі әсем ғимараттан ерекшеленеді. Қалада сонымен қатар Францискан монастырының қираған қалдықтары бар, онда Ненах жылнамалары жазылған, ал ортағасырлық Сент-Джон монастыры қала сыртындағы Тионда орналасқан.

Қазіргі заманғы ғимараттар

Лимерик жолындағы жаңа азаматтық кеңселер Типперри округі кеңесі кеңселерін орналастырады. ABK Architects компаниясы жобалаған бұл ғимарат дизайны үшін халықаралық деңгейде танылды. Ненах ауруханасы, жергілікті жұртшылық Сент-Жозеф ауруханасы деп біледі, ол Тюрлс жолында орналасқан (1940 ж. шамасында). Бұл солтүстік Типперридегі жалғыз жалпы аурухана. Көбінесе жалпақ шатыры және сыланған қабырғалары бар Халықаралық стильде салынған аурухана кейіннен uPVC терезелермен жаңартылды. Іргелес жерде ерекше мозаикасы мен витражды әйнектері бар қабірстандық шіркеу орналасқан.

Көлік

Ненэгх R445 аймақтық жолында орналасқан, ол оны М7 автожолымен байланыстырады. М7 автожолы қаланың оңтүстігінен өтеді және Лимерик және Дублин қалаларына жоғары сапалы қол жеткізуді қамтамасыз етеді. N52 ұлттық екінші дәрежелі жолы Биррге (және Мидлендс аймағы арқылы Дундалкқа) Ненэгхтің оңтүстігінде, М7 автожолымен қиылыса басталады/аяқталады. Бұл жол да Ненэгхті солтүстік жағынан айналып өтеді және қаланың батысынан Лимерикке қарай М7 автожолымен жалғасады.

Автобус

Ненах басқа да ірі қалалармен автобус қатынасы арқылы байланысты. Басты тасымалдаушылар – JJ Kavanagh and Sons, Bus Éireann және Bernard Kavanagh & Sons. JJ Kavanagh and Sons және Bus Éireann қазір Дублин мен Лимерикке тәулік бойы қызмет көрсетеді, ал JJ Kavanagh автобустары Дублин мен Шаннон әуежайларына тікелей бағыттар ұсынады. Қала орталығындағы автобус аялдамалары Банба алаңында орналасқан. Ненах теміржол стансасына Bus Éireann 323 маршруты бойынша аз ғана рейс жүзеге асырылады. Local Link Tipperary Ненах пен Роскреа арасында 854 номерлі автобус маршрутын іске асырады, Томевара, Монигалл, Клоуджордан және Шинроне аялдамаларында тоқтайды. Бұл маршрут аптаның жеті күні жұмыс істейді, әр бағытқа күні үш рет қатынайды.

Темір жол

Неннах теміржол станциясы Лимериктен Баллиброфиге дейінгі бағытта орналасқан. Жолаушылар Баллиброфиде солтүстік-шығысқа қарай Дублинге немесе оңтүстік-батысқа қарай Корк немесе Тралиге қатынайтын пойыздарға көше алады. Станция 1863 жылдың 5 қазанында ашылды. Irish Railway News ұйымымен бірлесіп жұмыс істейтін комитет (Nenagh Rail Steering Committee) 2005 жылдың 1 қыркүйегінде Nenagh қалалық кеңесі мен North Tipperary округі қаржылаған көлік туралы зерттеудің нәтижелерін ұсыну және Ненаг пен Лимерик арасында таңертеңгі және кешкі рейстерді ұйымдастыру үшін ұлттық теміржол компаниясы Iarnród Éireann (IÉ) өкілдерімен кездесті. IÉ 2005 жылғы желтоқсан айындағы кестеден кешкі рейсті кейінге жылдыруға және 2007 жылдан бастап жабдық мүмкіндігі болған жағдайда ерте рейске жұмыс істеуге келісті. 2012 жылғы қаңтардағы ұлттық газетте жарияланған мақалада Irish Rail компаниясының желіні жабуға Ұлттық көлік органынан рұқсат алуы күтілуде делінген. Ненаг Тюрлс қаласынан бар болғаны 37 км қашықтықта орналасқан, ал Тюрлс Дублин мен Корк арасындағы басты бағытта орналасқан және әр бағытта күніне шамамен 18 пойыз қатынайды, оның ішінде Дублинге және одан тоқтамайтын пойыздар да бар. Дегенмен, Ненагтан Тюрлске (және керісінше) апта сайын тек екі автобус қана жүреді.

Гелл ойындары

Nenagh Éire Óg – жергілікті Гейлдік атлетика қауымдастығы клубы және футбол мен құйғыш бойынша округтік чемпионаттарда бірнеше жетістіктерге қол жеткізді, 1995 жылы округтік ағалар құйғыш чемпионатында жеңіске жетті. Клубтан Мик Дарси (1925), Джек Дарси (1925), Джон Макграт (1958), Мик Бернс (1958, 1961, 1962, 1964 және 1965), Майкл Клири (1989 және 1991), Конор О’Донаван (1989 және 1991), Джон Хеффернан (1989), Хью Малони (2010), Майкл Хеффернан (2010), Барри Хеффернан (2016 және 2019), Даир Куинн (2016) және Джейк Моррис (2019) Типперри құрамасының ең жоғары деңгейдегі (All Ireland) жеңімпаз командаларында өнер көрсетті.

Регби одағы

Ненаг Ормонд РФК регби клубы 2005 жылы Регби AIB лигасының үшінші дивизионына көтеріліп, Типперри округіндегі алғашқы клуб атанды. Бүкіл Ирландия лигасының мүшесі болған бұл клуб үш толыққанды ирландтық халықаралық ойыншыны тәрбиеледі: Тони Кортни (1920 жылдары), сондай-ақ Тревор Хоган, Кронан Глисон және Доннача Райан.

Қауымдастық футболы

Ненаг қаласы «Ненаг АФК» (1951) және «Ненаг Селтик ФК» (1981) командаларына үйі. «Ненаг АФК» клубының өз алаңы – «Брикфилдс» және «Айлендбаун». «Ненаг Селтик» клубының өз алаңы – ВЭК алаңы. «Ненаг Селтик» тарихында бірнеше титул жеңіп алған.

Жеңіл атлетика

Жергілікті спорт клубы Nenagh Olympic үш адамның (Джонни Хейс, Мэтт Макграт және Боб Тисдалл) есімімен аталды, олардың Nenagh қаласымен байланысы бар және Олимпиада алтын медальдарын жеңіп алған. Клубтың таңбасы – жасыл, ақ және қызғылт сары түсті үш біріккен Олимпиада сақинасы. Үшеуінің ескерткіші Банба алаңында, сот ғимаратының аумағында орнатылған. Бұл клубтан Гэри Райан сияқты спортшылар өсті, ол Олимпиада ойындарында Ирландияны өкілдік етті. Сондай-ақ, клубтың Tyone-да Ирландияның алғашқы және бүгінгі күнге дейін жалғыз халықаралық стандарттағы жабық әмбебап жеңіл атлетика трассасы бар. Онда Munster чемпионаттары және Бүкіл Ирландия чемпионаттары сияқты көптеген чемпионаттар өткізіледі.

Гольф

"Ескі Бирр жолындағы" Бичвудта орналасқан Ненаг гольф клубы 1929 жылы Ирландия гольф одағына мүше болды. Бастапқы 9 тесіктік алаңды Боби Джонспен бірге әйгілі Аугуста Ұлттық алаңын жобалаған Алистер Маккензи жасаған. 1973 жылы Эдди Хакетт алаңды 18 тесікке дейін кеңейтті. 1980-ші және 1990-шы жылдары алаң кеңейтілді, ал 2001 жылы Патрик Мерриганның жаңа дизайны бойынша жаңарту жұмыстары аяқталды.

Басқа спорт түрлері

Ненэг – Солтүстік Типперри велосипед желісінің орталығы, және қаладан басталып, қайта қалаға оралатын бірнеше белгіленген велосипед жолдары бар. 2007 жылы құрылған Ненах триатлон клубы жыл сайын Солтүстік Типперри спринт триатлонын ұйымдастырады. Дүниежүзілік Тхэквондо қауымдастығының Ирландиядағы бас кеңсесі де Ненэг қаласында орналасқан. Басқа спорт ұйымдарына Ненах және аудан дартс лигасы, сондай-ақ Ненах крикет клубы (Мунстер крикет одағының мүшесі және Мунстер крикет лигасында ойнайды) кіреді.