Кіріспе

Пасха маусымына арналған пісірілген нан

Ыстық крест буни – әдетте жемістер қосылған, үстіне крест белгісі қойылған дәмді нан. Бұл нан дәстүрлі түрде Ұлыбритания, Ирландия, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка, Канада, Үндістан, Пәкістан, Мальта, АҚШ және Кариб бассейніндегі елдерде Ұлы жұма күні желінеді. Кейбір жерлерде, соның ішінде Ұлыбританияда, жыл бойы қолжетімді. Бұл нан оразаның аяқталуын білдіреді және ыстық крест бунидің әртүрлі бөліктерінің өзіндік мағынасы бар: крест Исаның айқышқа қадалғанын, ал ішіндегі дәмдеуіштер оны жерлеу кезінде қолданылған құрамына сәйкес келеді, кейде апельсин қабығы оның айқыштағы азапты еске түсіреді.

Тарих

Гректер біздің эраның 6-шы ғасырында нанға крест белгісі қойған болуы мүмкін. Христиан дәстүрінде, Жақсы жұма күні оразаны ашқаннан кейін крест белгісі бар нан піріп жеу және "Ыстық крест нан" туралы айту, Иса Мәсіхтің айқышқа қадалуын еске алу үшін жасалады. Қазіргі ыстық крест наны Англиядағы Сент-Олбанс қаласында дамыған наннан туындаған деп болжанады. 1361 жылы Сент-Олбанс аббаттығындағы христиан монахы Томас Родклифф осыған ұқсас рецепт жасап, оны "Албан наны" деп атады және Жақсы жұма күні кедейлерге таратып берді. 1592 жылы Англия королевасы Елизавета I билік құрған кезде Лондон нарығының басшысы ыстық крест наны мен басқа дәмді нан сатуға тыйым салатын жарлық шығарды, оларды тек жерлеу рәсімдерінде, Жақсы жұма күні немесе Рождествода ғана сатуға рұқсат берілді. Бұл жарлықты бұзғандардың барлық тыйым салынған тауарын кедейлерге беруге міндетті болды. Осының салдарынан, сол кездегі ыстық крест нандары негізінен үй шаруашылықтарында жасалған. Осы қасиетті күндерден басқа уақытта осы тауарларды сатуға тыйым салуға бағытталған тағы бір әрекеттер Англия королі Джеймс I (1603–1625) тұсында жасалды. Ыстық крест наны туралы алғашқы нақты мәліметтер Лондон көшелерінен келген: "Бұл айда Жақсы жұма келеді, қарт әйел жүгіреді. Бір немесе екі пенниге ыстық крест наны", бұл 1733 жылғы Кедей Робин күнтізбесінде жарияланды. "Бір пенни, екі пенни, ыстық крест наны" деген жол 1767 жылғы 2-4 маусымда Лондон хроникасында жарияланған "Hot Cross Buns" ағылшын балалар өлеңінде кездеседі. Тағам тарихшысы Иван Дей былай дейді: "Бұл нан 18-шы ғасырда Лондонда жасалған. Бірақ сіз осы уақытқа дейінгі жазбалар мен рецепттерді іздесеңіз, ештеңе таба алмайсыз". Теңізде саяхат жасағанда, ыстық крест наны кеме апаттарынан сақтайды деп есептеледі. Оны ас үйде іліп қойса, өрттен сақтайды және барлық нанның жақсы пісуін қамтамасыз етеді. Ілінген нан әр жыл сайын ауыстырылады. Австралияда ірі супермаркеттердегі ыстық крест нанының соңғы түрлеріне шоколадты кесектер, қышқыл вишня, бургер соусы, мұздатылған VoVo, пицца пішіндері, Вегемит пен ірімшік, халапеньо мен ірімшік және басқалары кіреді. Ямайка мен Кариб теңізіндегі кейбір елдерде ыстық крест наны меласса, дәмдеуіштер және нан пішіні қосылған дәмді Пасха нанына айналды. Бұл нан Ямайка мен Гайана сияқты елдерде ірімшікпен беріледі және Мауби немесе имбирь сырасы сияқты сусындармен бірге ұсынылады. Словакия мен Чехияда мазанец - Пасхада желетін ұқсас торт немесе тәтті нан. Оның үстіне көбінесе крест белгісі қойылады. Оңтүстік Африкада ыстық крест наны Пасха маусымында тұздалған балықпен беріледі.

Крест

Бұлдаманың үстіне крест жасаудың дәстүрлі әдісі – қысқа қамырдан жасау, алайда кейбір 21-ғасыр рецепттері ұн мен судан жасалған қоспаны қолдануды ұсынады.