Кіріспе

Бөлінудің математикалық нәтижесі

Арифметикада, бөлінді ("неше рет", /k//w//oʊ//ʃ//ən//t/) – екі санды бөлу нәтижесінде алынатын шама. Бөлінді математиканың көптеген салаларында кеңінен қолданылады. Оның екі анықтамасы бар: еуропалық бөлінудегі бөлінудің толық бөлігі (бүтін саны) немесе жалпы бөлінудегі бөлшек немесе қатынас. Мысалы, 20 (бөлшектің) 3-ке (бөлгіш) бөлінгенде, бөлінді бірінші жағдайда 6 (қалдық 2) және екінші жағдайда (шешілмейтін ондық бөлшек) болады. Метрологияда (Халықаралық шамалар және бірліктер жүйесі) "бөлінді" физикалық шамалардың өлшем бірліктеріне қатысты жалпы жағдайды білдіреді. Қатынас – бірдей шамалардың өлшемсіз бөлінділерінің ерекше жағдайы. Бөлгіші уақыт болғандағы (мысалы, "секундына") бөлгіштік және күрделі бірліктері бар бөлінділер жылдамдықтар деп аталады. Мысалы, тығыздық (массаны көлемге бөлу, кг/м³ бірліктерімен) "бөлінді" деп, ал массалық үлес (массаны массаға бөлу, кг/кг немесе процентпен) "қатынас" деп аталады. Нақты шамалар – физикалық шаманың массаға, көлемге немесе жүйенің "өлшеміне" қатынасынан туындайтын интенсивті шамалар.

Жалпы таралымдар

Арифметикадан басқа, математиканың көптеген салалары үлкен құрылымдарды бөліктерге жіктеу арқылы құрылған құрылымдарды сипаттау үшін "коэффициент" сөзін қабылдаған. Егер жиынға эквиваленттілік қатынасы анықталған болса, онда эквиваленттілік кластарын элементтер ретінде қамтитын "коэффициент жиыны" құруға болады. Топты ұқсас косеттерге бөлу арқылы коэффициенттік топ құрылуы мүмкін, ал векторлық кеңістікті ұқсас сызықтық кіші кеңістіктерге бөлу арқылы ұқсас процесте коэффициенттік кеңістік құрылуы мүмкін.