Ұлыбритания Парламенті Төменгі Палатасының спикері

Кіріспе

Төменгі палатаның төрағасы спикерлер тізімі

Төменгі палатаның спикері – Ұлыбритания Парламентінің Төменгі палатасының және басты палатасының төрағасы. Қазіргі спикер, Сэр Линдсей Хойл, 2019 жылдың 4 қарашасында Джон Беркоу зейнеткерлікке шыққаннан кейін спикер болып сайланды. Хойл 2019 жылғы 17 желтоқсанда өзінің толық парламенттік мерзімін бастады, ол 2019 жылғы жалпы сайлаудан кейін бірауыздан қайта сайланды. Спикер палата отырыстарында төрағалық етеді, қай мүшелер сөйлей алатынын және қай түзетулер қарауға алынатынын анықтайды. Спикер дебаттар барысында тәртіп сақтауға жауапты және палата ережелерін бұзған мүшелерді жазалай алады. Дәстүр бойынша спикер қатаң түрде партиялық емес болады; осыған сәйкес, спикер қызметке кірген кезде және одан кейін бұрынғы саяси партияларымен байланысын толығымен үзуі күтіледі. Спикер дебаттарға қатыспайды және дауыс бермейді (теңдік болған жағдайда басқа; тіпті сонда да спикер Денисон ережесіне сәйкес теңдікті бұзу үшін дауыс береді, бұл одан әрі талқылауға немесе қалыпқа сақтауға дауыс беруге әкеледі). Палатаға төрағалық етуден басқа, спикер әкімшілік және процедуралық функцияларды да орындайды. Сонымен қатар, ол сайлау округінің Парламент мүшесі болып қала береді, Тайлық Кеңестің құрамына кіреді және монархқа, Лордтар палатасына және басқа да билік органдарына Төменгі палатаны өкілдік етеді.

Ерте тарих

Спикердің лауазымы Парламенттің өзінен де ертерек тамыр тартады. Бірінші рет төрағалық етуші адам 1258 жылы анықталған, ол кезде Питер де Монфорт Оксфордта өткен Парламентке төрағалық еткен. Алғашқы төрағалық етушілер «парлоур» немесе «пролокутор» деген атақпен белгілі болды. Спикер лауазымының үздірілмей келе жатқан тарихы 1376 жылдан басталады, осы жылы сэр Питер де ла Маре «Жақсы Парламентте» қара халық үшін сөйлеген кезде, олар Корольдің бас министрлерін және патшаның үйінің ең жақтырмас мүшелерін тазалауға жетекші магнаттарға қосылған. Эдуард III осал және оқшауланған еді; оның беделді үлкен ұлы, Қара ханзада Эдуард, қайтыс ауруына шалдыққан. Келесі ұлы, ашулы Джон Гонт, қарсы тұруға мәжбүр болды. Ол Де ла Марені тұтқындап, басқа да жетекші сыншыларды жамандады. 1377 жылы өткен келесі «Жаман Парламентте» қорқып қалған қара халық Гонттың сақшысы Томас Хангерфордты алдыңғы жылғы бұрынғыларының жамандықтарын қайтару үшін өкілі ретінде ұсынды. Гонт өзінің қарсы төңкерісі ретінде «көрнекі бейне» қалаған көрінеді және осы дағдарыста туған, бір «спикердің» тез арада «төраға» және қара халықтың істерін ұйымдастырушы болып табылатын түсінігі құнды деп танылды және 1376–1377 жылдардан кейін дереу тамыр жайды. 1399 жылдың 6 қазанында сэр Джон Чейн Бекфордтан (Глостер) спикер болып сайланды. Күшті Кентербери архиепископы Томас Арундел Чейннің Шіркеуге қарсы сыншы ретіндегі беделінен қорқыныш білдіргендігі айтылады. Сегіз күннен кейін Чейн денсаулығының нашарлауына байланысты отставкаға кетті, бірақ ол патшаның құрметіне ие болды және тағы 14 жыл қоғамдық өмірде белсенді болды. Офицер әр Парламенттің басында қара халық тарапынан сайланатын болғанмен, кем дегенде бір даулы сайлау белгілі, 1420 жылы (Роджер Хант төрт дауыспен басымдық танытты), іс жүзінде Тақ әдетте қалаған адамды тағайындай алды. Бұл бас сөйлеушіге жеке басынан кінәлаудан иммунитет беру принципі тез қабылданды және қара халықтың рөлін арттырды, бірақ Тақ төменгі палатаның ісін және Тақтың күн тәртібіне жауап беруді бақылайтын бір адамның болуын пайдалы деп тапты, көбінесе Тақтың қалауынша. Осылайша, қара халықтың билігінің артуына қарсы патшалық биліктің идеялары біршама қарапайым; Тақ оны тиімді деп тапқан кезде және оны пайдаланған кезде, ал спикерлік – қара халықты біріктірілген, нақты және тиімді патша үкіметінің құралына айналдырудың бір жолы болды. Орта ғасырлар мен ерте заманауи кезеңде әр спикер округтен депутат болды, бұл мұндай округ өкілдерінің көптеген муниципалитет депутаттарына қарағанда палатада жоғары мәртебеге ие екенін көрсетеді. Деректерге ие болмаса да, кез келген дауыс санау арқылы жүргізілген деп болжанады, бірақ дәл сол себепті нақты дауыс беру туралы дәлелдердің жоқтығы шешімдердің көпшілігі, кем дегенде жалпы сипатта, ынандыру және округтік депутаттардың мәртебесі арқылы қабылданғанын көрсетеді. Мұндай жағдайда спикердің ықпалын бағаламайынша болмайды. Сэр Томас Мор лорд-канцлер болған алғашқы спикер болды.

The office of the speaker is almost as old as the Parliament itself. The earliest year for which a presiding officer has been identified is 1258, when Peter de Montfort presided over the Parliament held in Oxford. Early presiding officers were known by the title parlour or prolocutor. The continuous history of the office of speaker is held to date from 1376 when Sir Peter de la Mare spoke for the commons in the "Good Parliament" as they joined leading magnates in purging the chief ministers of the Crown and the most unpopular members of the king's household. Edward III was frail and in seclusion; his prestigious eldest son, Edward the Black Prince, terminally ill. It was left to the next son, a furious John of Gaunt, to fight back. He arrested De la Mare and disgraced other leading critics. In the next, "Bad Parliament", in 1377, a cowed Commons put forward Gaunt's steward, Thomas Hungerford, as their spokesman in retracting their predecessors' misdeeds of the previous year. Gaunt evidently wanted a "mirror image" as his form of counter coup and this notion, born in crisis, of one 'speaker', who quickly also became 'chairman' and organiser of the Commons' business, was recognised as valuable and took immediate root after 1376–1377. On 6 October 1399, Sir John Cheyne of Beckford (Gloucester) was elected speaker. The powerful Archbishop of Canterbury, Thomas Arundel, is said to have voiced his fears of Cheyne's reputation as a critic of the Church. Eight days later, Cheyne resigned on grounds of ill health, although he remained in favour with the king and active in public life for a further 14 years. Although the officer was elected by the Commons at the start of each Parliament, with at least one contested election known, in 1420 (Roger Hunt prevailing by a majority of just four votes), in practice the Crown was usually able to get whom it wanted. Whilst the principle of giving this spokesman personal immunity from recrimination as only being the voice of the whole body was quickly adopted and did enhance the Commons' role, the Crown found it useful to have one person with the authority to select and lead the lower house's business and responses to the Crown's agenda, much more often than not in the way the Crown wanted. Thus, Whig ideas of the Commons growing in authority as against royal power are somewhat simplistic; the Crown used the Commons as and when it found it advantageous to do so, and the speakership was one means to make the Commons a more cohesive, defined and effective instrument of the king's government. Throughout the medieval and early modern period, every speaker was an MP for a county, reflecting the implicit position that such shire representatives were of greater standing in the house than the more numerous burgess (municipality) MPs. Although evidence is almost non existent, it has been surmised that any vote was by count of head, but by the same token perhaps the lack of evidence of actual votes suggests that most decisions, at least of a general kind, were reached more through persuasion and the weight by status of the county MPs. In such a situation, the influence of the speaker should not be underestimated. Sir Thomas More was the first speaker to go on to become Lord Chancellor.

17 - 19 ғасырдың ортасына дейін

17 ғасырға дейін, Коммуналар палатасының мүшелері өз спикерін (дұрыс) Корольдің өкілі ретінде қарастыратын. Бірақ Парламент дамыған сайын спикердің лауазымы Корольге қарағанда Палатаға көбірек міндеттерді атқаруға бастады; бұл Англия азамат соғысы кезінде анық байқалды. Бұл өзгеріс кейде 1642 жылы король Карл I бес мүшені іздеу және мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен тұтқындау үшін Палатаға кірген оқиғада көрініс тапқан делінеді. Король олардан бұл мүшелердің қайда екенін сұрағанда, спикер Уильям Лентхолл: «Мажастыңыздың ризалығымен, менің осы жерде көруге көзім де, сөйлеуге тілім де жоқ, тек Палатаның нұсқауымен ғана, мен осы жерде олардың қызметшісімін» деп жауап берді. 17 ғасырдың соңында король Уильям III тұсында Кабинеттік үкіметтің дамуы спикердің рөлінде тағы да өзгерістерге алып келді. Спикерлер көбінесе министрлікпен байланыста болды және жиі басқа да мемлекеттік лауазымдарды атқарды. Мысалы, Роберт Харли 1704 және 1705 жылдар аралығында бір уақытта спикер және мемлекеттік хатшы болып қызмет етті. 1728 және 1761 жылдар аралығында спикер болған Артур Онслоу үкіметпен байланысын азайтты, бірақ лауазымның өзі саяси сипатын сақтап қалды.

Қазіргі заманғы спикерлік

Спикерлік лауазымның қазіргі түрі – иеленушісі бейтарап және саяси емес, ешқандай партияға жатпайтын адам болып табылатын – тек 19 ғасырдың ортасында қалыптасты. 150-ден астам адам Төменгі палатаның спикері қызметін атқарды. Олардың есімдері алтын жапырақпен Төменгі палата кітапханасының C бөлмесінің жоғарғы қабырғаларына жазылған. 1992 жылы сайланған Бетти Бутройд – алғашқы әйел спикер болды (спикер креслосына отырған алғашқы әйел – 1970 жылдан бастап спикердің орынбасары болған Бетти Харви Андерсон). 2000 жылы сайланған Майкл Мартин – Реформациядан берігі алғашқы католик спикері болды. 2009 жылы сайланған Джон Беркоу – алғашқы еврей спикері болды. Спикер заң шығару үдерісіне елеулі ықпал етеді, мысалы, заң жобасына қандай түзетулер енгізілетінін шешіп, Парламент ережелерін ресми парламенттік нұсқаулықта – «Эрскин Мэйде» көрсетілгендей түсіндіріп, қолдану арқылы. 2019 жылы спикер Джон Беркоу Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуына қатысты заңнамаға енгізілетін маңызды түзетулерді таңдау арқылы, сондай-ақ үкіметке шығу шарттары бойынша қайта дауыс беруге рұқсат бермеу арқылы маңызды рөл атқарды, себебі бір ұсыныс Парламент сессиясында екі рет қарастырыла алмайды. Бұл дәстүр 2020 жылы Джон Беркоу 230 жыл ішінде алғаш рет қызметтен кетіп, үкімет тарапынан Лордтар палатасына ұсынылмаған спикер болған кезде бұзылды.

Сайлау

Парламент депутаттары спикерді өз қатарынан сайлайды. Палата әрбір жаңа парламенттік сессияның басында, жалпы сайлаудан кейін немесе қазіргі спикердің қайтыс болуы немесе отставкаға кетуінен кейін спикерді сайлауға міндетті. Спикерді сайлау рәсімі соңғы жылдары өзгерді. 1971 жылға дейін, Өкілдер палатасының хатшысы Палатаның уақытша төрағасы болып тағайындалған. Хатшы Палата мүшесі болмағандықтан, сөйлеуге құқығы болмаған, сондықтан ол үнсіз тұрып, сөз сөйлейтін мүшеге көрсетіп отырған. Алайда, 1971 жылы жаңа спикер сайлау кезінде бұл тәртіп бұзылып, өзгертілді. Осыдан кейін, арнайы комиссия ұсынғандай, Палатаның ең тәжірибелі мүшесі (министр емес, үздіксіз қызмет еткен ең ұзақ мерзімді мүше) төрағалық етуші болып тағайындалады. Көп айтылатын қате пікірдің керісінше, ешбір спикер осы лауазымында болғандықтан жазаланған емес. 1471 мен 1535 жылдар аралығында алты бұрынғы спикер жазаға тартылды (кейде олардың қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін көп жылдар өткен соң); олардың бесеуінің жазасы кейінгі лауазымдарындағы әрекеттерінен туындады. Сайланған спикер лауазымға кіріспес бұрын монархтың мақұлдауын алуы тиіс. Сайлау күні, сайланған спикер Өкілдер палатасын Лордтар палатасына жетектеп барады, онда монарх тағайындаған Лордтар комиссарлары монарх атынан оны бекітеді. Содан кейін спикер «Ұлыбританияның Өкілдер палатасының атынан және оның өкілі ретінде, Ұлыбританияның монархына олардың барлық ежелгі және даусыз құқықтары мен артықшылықтарын, әсіресе пікірсайыстарда сөз бостандығын, тұтқындалудан бостандықты және қажет болған жағдайда монархқа еркін қол жеткізуді талап ету үшін өтініш жасайды». Лордтар комиссарлары монарх атынан Өкілдер палатасының құқықтары мен артықшылықтарын растағаннан кейін, Өкілдер палатасы өз палатасына оралады. Егер спикер парламент сессиясының ортасында лауазымды бос орынға байланысты сайланса, ол жоғарыда сипатталғандай монархтың мақұлдауын алуы керек, бірақ Өкілдер палатасының құқықтары мен артықшылықтарын қайтадан талап етпейді.

MPs elect the speaker from amongst their own ranks. The House must elect a Speaker at the beginning of each new parliamentary term after a general election, or after the death or resignation of the incumbent. The procedure for electing a Speaker has changed in recent years. Until 1971, the Clerk of the House of Commons became temporary Chairman of the House. As the clerk is never a member, and therefore is not permitted to speak, he would silently stand and point at the member who was to speak. However, this procedure broke down at the election of a new Speaker in 1971 (see below) and had to be changed. Since that time, as recommended by a Select committee, the Father of the House (the member of the House with the longest period of unbroken service who is not a minister) becomes the presiding officer. Contrary to an often repeated claim, no speaker has ever been executed for his actions in that capacity. Six former speakers were executed between 1471 and 1535 (sometimes many years after their terms); for five of these, the execution was due to behaviour in subsequent offices. The speaker elect must receive approbation by the sovereign before they may take office. On the day of the election, the speaker elect leads the Commons to the Chamber of the House of Lords, where Lords Commissioners appointed by the Crown confirm him or her in the monarch's name. The speaker then requests "in the name and on behalf of the Commons of the United Kingdom, to lay claim, by humble petition to His Majesty, to all their ancient and undoubted rights and privileges, especially to freedom of speech in debate, to freedom from arrest, and to free access to His Majesty whenever occasion shall require." After the Lords Commissioners, on the behalf of the sovereign, confirm the Commons' rights and privileges, the Commons return to their chamber. If a speaker is chosen in the middle of a parliament due to a vacancy in the office, they must receive the royal approbation as described above but does not again lay claim to the Commons' rights and privileges.

Ерекше сайлаулар

Спикерді сайлау әдетте партиялық сипатқа ие болмағанымен, тарихта бірнеше даулы сайлаулар болған. Мысалы, 1895 жылы Артур Пилдің күтпеген зейнетке шығуы партиялық сезімдердің күшті болған кезіне тап келді. Консерваторлар мен Либералды Юнионистер көп жылдық тәжірибесі бар, беделді депутат сэр Мэтью Уайт Ридлиді ұсынды және бұрынғы спикер либерал болғандықтан, бірауыздан сайлануға үміттенді. Алайда, либералдар оған қарсы шығып, бес жыл ғана депутаттықта болған және салыстырмалы түрде жайлы болған Уильям Корт Галлиді кандидат ретінде көрсетті. Партиялық дауыс беру нәтижесінде Галли 285 дауысқа қарсы 274 дауыспен сайланды. Галли өзінің бейтараптығын көптеген қарсыластарының қанағаттануына жеткізсе де, 1895 жылғы жалпы сайлаудан кейін бірауыздан қайта сайланды, бірақ бұл оқиға көптеген унионистерді ренжітті. Сол жылғы жалпы сайлау кезінде Галли өзінің сайлау округінде қарсылыққа тап болған спикерлердің санаулы бірі болды, бұл сол кездегі ашу-ызаның белгісі еді. 1930 жылдардың ортасына дейін спикердің қайта сайлануына қарсылық білдіру жиі кездеспеді. 1951 жылғы сайлау да даулы болды. 1951 жылғы жалпы сайлауда қазіргі спикер Дуглас Клифтон Браун зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Лейборист партиясы майор Джеймс Милнердің сегіз жыл вице-спикер болып қызмет еткеннен кейін алғашқы лейборист спикері болуын қалады. Алайда, консерваторлар (билікті қайта алғаннан кейін) оған қарсы Уильям Шепард Моррисонды ұсынды. Дауыс беру партиялық бағытта өтті және Моррисон сайланды. Милнер өтемақы ретінде жұрлық титулын алды. 1971 жылы Хорас Кинг зейнетке шығатынын алдын ала білген консерваторлар Лейборист партиясына Селвин Ллойд немесе Джон Бойд Карпентерді спикерлікке ұсынды. Лейборист партиясы Селвин Ллойдты таңдады, өйткені ол әлсіз тұлға ретінде қарастырылды. Алайда, Парламент палатасы жаңа спикерді талқылағанда, консерваторлық депутат Робин Максвелл Гислоп пен лейбористтік депутат Уилли Гамильтон аға және беделді лейбористтік депутат Джеффри де Фрейтасты кандидат ретінде ұсынды. Де Фрейтас күтпеген ұсыныстан таң қалды және Палатаны оны қолдамауға шақырды (бұл спикерлердің дәстүрлі түрде көрсететін сылтаулы тартыншақтығынан өзгеше, шынайы сезім). Ллойд сайланды, бірақ барлық партиялар сайлау жүйесін қайта қарау қажет деген пікірде болды. Қазір кандидатты ұсынар алдында оның келісімі қажет. Бернард Уэзерилл 1992 жылғы жалпы сайлаудан бұрын зейнетке шығуын жариялағаннан кейін, ұзақ, бірақ жасырын үгіт-насихат науқаны басталды. Лейбористтік депутат Бетти Бутройд, вице-спикер болған, бірінші әйел спикер болуға қызығушылық танытты (соның салдарынан, сондай-ақ вице-спикер болған Гарольд Уокердің мүмкіндіктеріне де соққы берді). Консервативті бұрынғы министрлер кабинетінің мүшесі Питер Брук соңғы сәтте кандидат ретінде ұсынылды. Бұрынғы сайлаулардан айырмашылығы, консервативтік депутаттар арасында Бутройдты қолдау үшін белсенді науқан жүргізілді және шамамен 70-і оны қолдап, оның сайлануын қамтамасыз етті. Ол 20 ғасырда алғаш рет сайланғанда биліктегі партияның мүшесі болмаған жалғыз спикер болды. Бетти Бутройд 2000 жылдың жазында зейнетке шығуын жариялады, бұл болашақ спикерлерге өздерін ұсынуға жеткілікті уақыт берді, бірақ Парламент мүшелеріне келіссөздер жүргізуге және кімді таңдау керектігін шешуге аз мүмкіндік болды. Көптеген лейбористтік депутаттар Майкл Мартиннің кандидатурасын қолдады. Консерваторлардың көпшілігі соңғы кездегі екі басты партиялар арасындағы кезектестікті сақтау және консервативтік спикерді таңдау қажет деп ойлады. Консервативтік партияның ең танымал кандидаттары сэр Джордж Янг және вице-спикер сэр Алан Хаселхерст болды. Өздерін ұсынған бірнеше қосымша кандидаттармен бірге спикерлікке үміткерлердің саны 14-ке жетті, олардың ешқайсысы бас тартқан жоқ. Парламент Мәжілісінің ұзақ отырысында Майкл Мартин бірінші болып ұсынылды, содан кейін әрбір кандидат өз кезегінде түзетулер ретінде ұсынылды, олардың барлығы да дауысқа түсірілді. Дебаттар алдында көптеген мүшелер жасырын дауыс беруді талап етті.

Though the election of a Speaker is normally non partisan, there have been several controversial elections in history. For example, in 1895, the sudden retirement of Arthur Peel came at a time when partisan feelings were running high. The Conservatives and Liberal Unionists put forward Sir Matthew White Ridley, a well respected MP who had many years of experience, and hoped for a unanimous election as the previous speaker had been a Liberal. However, the Liberals decided to oppose him and nominated William Court Gully who had been an MP for only nine years and had been a relatively quiet presence. On a party line vote, Gully was chosen by 285 to 274. Although Gully proved his impartiality to the satisfaction of most of his opponents and was unanimously re elected after the 1895 general election, the episode left many Unionists bitter. During that year's general election, Gully became one of the few speakers to be opposed in his own constituency, a sign of the bitterness of the time. It was not until the mid 1930s that it became common for a speaker to face some form of opposition for re election. The 1951 election was similarly controversial. After the incumbent speaker, Douglas Clifton Brown, retired at the 1951 general election, there was a great demand from the Labour Party for Major James Milner to become the first Labour speaker after he had served as deputy speaker for eight years. However, the Conservatives (who had just regained power) nominated William Shepherd Morrison against him. The vote again went down party lines, and Morrison was elected. Milner received a peerage as compensation. In 1971, having had early warning that Horace King would be retiring, the Conservatives took the lead in offering to the Labour Party either Selwyn Lloyd or John Boyd Carpenter as potential speakers. The Labour Party chose Selwyn Lloyd, partly because he was perceived as a weak figure. However, when the House of Commons debated the new speaker, Conservative MP Robin Maxwell Hyslop and Labour MP Willie Hamilton nominated Geoffrey de Freitas, a senior and respected backbench Labour MP. De Freitas was taken aback by the sudden nomination and urged the House not to support him (a genuine feeling, unlike the feigned reluctance which all speakers traditionally show). Lloyd was elected, but there was a feeling among all parties that the system of election needed to be overhauled. A candidate's consent is now required before they can be nominated. Bernard Weatherill had announced his impending retirement a long time before the 1992 general election, leading to a long but suppressed campaign for support. Betty Boothroyd, a Labour MP who had been a deputy speaker, was known to be extremely interested in becoming the first woman speaker (and in doing so, finished the chances of fellow Labour MP Harold Walker who had also been a deputy speaker). The Conservative former Cabinet member Peter Brooke was put forward at a late stage as a candidate. Unlike previous elections, there was an active campaign among Conservative MPs to support Boothroyd and about 70 of them did so, ensuring her election. She was the only speaker elected in the 20th century not to be a member of the governing party at the time of her first election. Betty Boothroyd announced her retirement shortly before the summer recess in 2000, which left a long time for would be speakers to declare their candidature but little opportunity for Members of Parliament to negotiate and decide on who should be chosen. Many backbench Labour MPs advanced the claims of Michael Martin. Most Conservatives felt strongly that the recent alternation between the main parties ought to be maintained and a Conservative speaker chosen. The most prominent Conservative choices were Sir George Young and Deputy Speaker Sir Alan Haselhurst. With several additional candidates announcing themselves, the total number of Members seeking the speakership was 14, none of whom would withdraw. A lengthy sitting of the House saw Michael Martin first proposed, then each of the other candidates proposed in turn as amendments, which were all voted down. In points of order before the debate, many members demanded a secret ballot.

Алып тастау

Спикерді қызметтен алудың ресми рәсімі жоқ. Бұл көпшілік үкіметі өздеріне ұнамайтын спикерді ойсырап алып тастамауы үшін жасалған қасақантты қорғау деп саналады. Палата спикерге сенімсіздік білдіретін міндетті емес ұсынысты қабылдауы мүмкін, бұл спикердің позициясын депутаттардың көп бөлігінің қарсылығына қарамастан сақтап тұруын қиындатады. Спикер депутаттық мандатын жою арқылы қызметтен босатылуы мүмкін, мысалы, қайтыс болу, құқықтан айырылу, шығарылу немесе сәтті шақыру петициясы арқылы. Көптеген спикерлер бұрын министрлік немесе басқа да саяси лауазымдарда қызмет еткен. Мысалы, Селвин Ллойд пен Джордж Томас екеуі де жоғары деңгейдегі Кабинет мүшелері болды, ал Бернард Уэзерилл мен Бетти Бутройд партияның парламенттік тәртіп сақшылары болған. Палатада спикер ешқандай мәселе бойынша дауыс бермейді, тек дауыстар тең түскен жағдайда шешім қабылдау үшін (төмендегі бөлімді қараңыз). Қазіргі заманғы конвенция бойынша, төрағалық етушілер (белсенді төрағалық ететін тұлғалар) осы қағиданы сақтайды, олардың бірі спикердің бұрынғы партиясынан, екеуі Палатаның екінші жағынан тағайындалады. Осылайша, үкімет немесе оппозиция дауыс беру мүмкіндігінен айырылмайды. Қызметтен кеткеннен кейін спикер әдетте партиялық саясатқа қатыспайды; егер Лордтар Палатасына өкілдік етсе, әдетте тәуелсіз депутат ретінде отырады. Егер бұрынғы спикер тағы да (қайта) сайлануды қаласа, ол бұрынғы спикерлік партиясына қайта қосыла алады.

Парламенттегі орын

Спикер әдетте жалпы сайлауда партиялық тізім бойынша емес, өздерін «спикер қайта сайлануға түсуде» деп таныстыруға құқылы. Бұрын олар қарсылығызсыз қайта сайлануы мүмкін болған, бірақ 1931 жылдан бері мұндай жағдай болған жоқ. Үш депутат пен спикердің (яғни, әрқайсысы екі) өкілдігін қамтамасыз етуге қатысатын негізгі (әдетте екі) партиялар логикалық және конвенциялық себептермен оппоненттерді сирек ұсынады; егер олар сайлауға түссе, оппоненттер спикердің лауазымын, жұмысын немесе тағайындалу жолын сұраққа салуға тырысады деп есептеледі. 1935 жылғы жалпы сайлауда экс-тори Эдвард Фитцройға еңбек партиясының үміткері қарсы шыққанда, басқа партиялар күшті наразылық білдірді және Министрлер кабинетінің кіші комитеті спикер үшін арнайы бір округ құруды қарастырды. Кіші комитет парламенттік пікір бұл ұсынысты қолдамайды деген қорытындыға келді. Сол сияқты, 1938 жылдың желтоқсанында палата премьер-министрдің идеяны қайта қарау үшін арнайы комитет құру туралы ұсынысын қабылдамады. Бұрынғы премьер-министр Дэвид Ллойд Джордж төрағалық еткен кіші комитет 1939 жылдың сәуірінде ешқандай өзгеріс жасалмауы керек екенін, отырған спикерге қарсылықты қабылдамау «демократиялық принциптерді ауыр бұзу» болар еді, ал «спикердің мәртебесін өзгерту, осылайша ол басқа мүшелер сияқты немесе парламенттік округтің өкілі ретінде бірдей сайлау әдістерімен Төменгі палатаға қайтарылмайтын болса, ол палатаның дәстүрі мен әдет-ғұрыптарына да қайшы болар еді» деп хабарлады. 1974 жылғы екі сайлауда да еңбекшілер мен либералдар Селуин Ллойдқа қарсы шықты. 1987 жылы еңбекшілер мен СДП Бернард Уэзериллге қарсы тұрды. Шотландия және Уэльс округтерінен сайланған спикерлер көбінесе ұлтшыл оппоненттерге тап болады: Plaid Cymru Джордж Томасқа қарсы қайта сайлауға түсті, ал Шотландия Ұлттық партиясының үміткерлері Майкл Мартинге қарсы тұрды, өйткені олардың партиялық конституциясы 1974 жылдың қазан айынан бастап Шотландиядағы барлық округтерде сайлауға түсуді талап етеді. 2010 жылы спикер Джон Беркоу он оппонентке қарсы тұрды, оның ішінде Ұлыбританияның тәуелсіздік партиясының бұрынғы жетекшісі Найджел Фарадж 17,4% дауыс жинады, ал Бэкингемширдегі демократия үшін кампания партиясынан Джон Стивенс 21,4% дауыс жинады. Беркоу дауыс берудің 47% -ын жеңіп алды.

The speaker will customarily seek re election at a general election not under a party label – being entitled to describe themselves on the ballot as "The Speaker seeking re election". In the past they could be returned unopposed, but this has not happened since 1931. The main (usually two) parties taking part in the offsetting of three Deputies and Speaker (i. e. two each) seldom field opponents by logic and convention; opponents are deemed to question the speaker's role, performance or means of appointment if they stand. When ex Tory Edward FitzRoy was opposed by a Labour Party candidate at the 1935 general election, there was strong disapproval from other parties and a sub committee of the Cabinet considered whether a special single candidate constituency should be created for the speaker. The sub committee concluded that parliamentary opinion would not favour this suggestion. Likewise, in December 1938 the Commons rejected a motion from the prime minister for a Select Committee to re examine the idea. The sub committee, chaired by former Prime Minister David Lloyd George, reported in April 1939 that no change should be made; disallowing opposition to a sitting speaker would be "a serious infringement of democratic principles" and that "to alter the status of the speaker, so that he ceased to be returned to the House of Commons by the same electoral methods as other members or as a representative of a Parliamentary constituency, would be equally repugnant to the custom and tradition of the House". Labour and Liberal candidates opposed Selwyn Lloyd in both elections in 1974. Labour and the SDP stood against Bernard Weatherill in 1987. Speakers from Scottish and Welsh seats commonly face nationalist opponents: Plaid Cymru stood against George Thomas at his re election, and Scottish National Party candidates stood against Michael Martin throughout, as their party constitution requires them to stand in all seats in Scotland, since October 1974. In 2010 Speaker John Bercow faced ten opponents, including Nigel Farage, former leader of the UK Independence Party polling 17.4% of the vote and John Stevens, from the Buckinghamshire Campaign for Democracy party polling 21.4%. Bercow won with 47% of the vote.

Төрағалық етуші

Спикердің негізгі міндеті – Төменгі палатаның төрағасы болып табылу. Парламенттік ережелерге сәйкес, спикер – Төменгі палатаның жоғары органы және оның жұмысы қалай жүргізілетіні туралы соңғы шешімді қабылдайды. Дәстүр бойынша, төрағалық еткенде спикер ақ жеңі бар қара пальто, астында қара көйлек, шұлық және тұмарлы аяқ киім, сондай-ақ толық көлемді періште киетін. Бірақ 1992 жылы бірінші әйел спикер болған Бетти Бутройд періште киюден бас тартты. Оның ізбасары Майкл Мартин да періште киюден бас тарды; одан әрі, ол костюмнің басқа да элементтерін қарапайымдастырып, бұрынғы әдеттегі тұмарлы аяқ киім мен жібек шұлықтарды алып тастады. Оның ізбасары Джон Беркоу дәстүрлі киімнен толығымен бас тарды және төрағалық еткенде кеңселік костюмі үстінен қарапайым қара халат киеді. Мемлекеттік ресми шараларда, мысалы, Мемлекеттік ашылу салтанатында спикер қара және алтын түсті, ұзын сүйретілетін халат киеді; бұрын бұл халат ақ түсті мойын орамалымен бірге сот киімімен киілетін, бірақ қазіргі спикер қарапайым таңғы киім киеді. Төрағалық еткенде спикер палатаның алдыңғы бөлігіндегі креслода отырады. Дәстүр бойынша, Үкіметті қолдайтын депутаттар спикердің оң жағында, ал оппозиция депутаттары сол жағында отырады. Спикердің өкілеттігі Лордтар палатасының спикері Лорд спикерге қарағанда әлдеқайда кең. Ең маңыздысы, спикер сөз сөйлеу үшін депутаттарды шақырады;

Дебаттар барысында спикер тәртіпті сақтауға жауапты. "Өте ауыр тәртіпсіздік" болған жағдайда спикер бүкіл отырысты дереу жаба алады. Палата мүшелері кез келген мәселе бойынша дауыс беруге кіріспес бұрын спикер "сұрақ қояды", яғни депутаттар дауыс беретін ұсынысты ауызша жариялайды, ал қатысушылар "иә" немесе "жоқ" деп жауап береді. Егер дауыс беру нәтижесінде анық көпшілік байқалса, нәтиже әдетте қабылданады, бірақ дауыс айқайласуы анық болмаса немесе кез келген мүше талап етсе, бөлісу (депутаттардың есімдері тіркелетін "иә" және "жоқ" лоббилеріндегі дауыс беру) жүзеге асырылады; спикер мен оның орынбасарлары дауыс беруге қатыспайды. Спикер бөлісу туралы өтінішті қабылдамауға және бастапқы шешімді күшінде қалдыруға құқылы; алайда, бұл құқық өте сирек қолданылады, әдетте, депутаттар іс жүргізуді кешіктіру үшін негізсіз бөлісу талаптарын қойған кезде.

Дауыс беру

"Иә" және "жоқ" дауыстары тең түскен жағдайда спикер шешуші дауысын қолдануға міндетті. Дәстүр бойынша, шешуші дауыс спикердің жеке пікіріне емес, спикер Денисон қағидасы деп белгілі конституциялық конвенцияға сәйкес беріледі. Принцип әрқашан пікірталасқа мүмкіндік беруге, немесе бұрын пікірталас тоқтатылуы шешілген жағдайларда, немесе кейбір нақты жағдайларда қолданыстағы жағдайды қолдауға дауыс беру болып табылады. Мысалы, спикер жабылу туралы ұсынысқа, заң жобасының соңғы мақұлдануына немесе түзетулерге қарсы дауыс береді. Өкілдер палатасында 600-ден астам мүше болғандықтан, тең дауыс беру өте сирек кездеседі және спикерлер шешуші дауысты қолдануға шамалы ғана мүмкіндік алады. 1801 жылдан бері тең дауыс берудің тек 50 ғана жағдайы тіркелді. 2019 жылдың 3 сәуірінде спикер шешуші дауыс берді, бұл 1993 жылдан бері алғашқы рет болды және Палата жұмысының мәселесіне енгізілген түзетуге қарсы болды. Спикер Беркоу төрағаның міндеті, әрекет үшін басқаша болмаған көпшілікті жасау емес екенін растады.

Басқа функциялар

Төралқа төрағасы рөлінен өзге, спикер Төменгі палата атынан бірнеше функцияларды атқарады. Спикер осы органы Мемлекет басшысымен, Лордтар палатасымен және парламенттік емес ұйымдармен қарым-қатынаста көрсетеді. Маңызды мемлекеттік шараларда (мысалы, 2002 жылы Елизавета II-нің Алтын юбилейы) спикер Төменгі палата атынан Мемлекет басшысына үндеулер ұсынады. Спикер түрлі процедуралық функцияларды орындайды, мысалы, Үкіметтің сұрауы бойынша ұлттық төтенше жағдай туғанда палатаны демалыстан шақыру немесе шақырмау туралы шешім қабылдайды. Вакансия туған жағдайда спикер сайлау туралы бұйрық беруге рұқсат береді. Бұдан бөлек, спикер 1911 және 1949 жылғы Парламент актілеріне сәйкес, тек ұлттық салық салуға қатысты заң жобаларын «ақша заң жобалары» деп мақұлдауға жауапты. Лордтар палатасы ақша заң жобасын тоқтатуға немесе оның қаралуын маңызды түрде кешіктіруге құқығы жоқ; егер Лордтар заң жобасын қабылдамаса да, ол Төменгі палата қабылдағаннан кейін бір ай ішінде заң күшіне енеді. Спикердің осы мәселедегі шешімі соңғы болып табылады және Жоғарғы палата оны қайта қарауға құқығы жоқ. 2021 жылға дейін, Англия заңдары үшін бұрынғы Англия дауыстары тәртібі бойынша спикер Англияға немесе Англия мен Уэльске ғана қатысты заң жобаларының қай бөліктерін мақұлдау керектігін анықтады. Спикер сондай-ақ Палатаның басқаруын қадағалауға жауапты. Спикер Төменгі палата комиссиясына төрағалық етеді, ол Палата қызметкерлерін тағайындайды, олардың жалақысын белгілейді және Палатаға қызмет ететіндердің жалпы басқаруын бақылайды. Сонымен қатар, спикер Вестминстер сарайының Төменгі палата пайдаланатын бөліктерін басқарады. Спикер Парламентке тәуелсіз стандарттар жөніндегі комитетіне (SCIPSA) және Сайлау комиссиясы жөніндегі комитетіне (SCEC) төрағалық етеді. Спикер сондай-ақ Англия, Уэльс, Шотландия және Солтүстік Ирландия үшін құрылған төрт шекаралық комиссияның экс-официал төрағасы болып табылады, олар халық санының өзгеруін ескере отырып, парламенттік округтердің шекараларын қайта белгілеуге жауапты. Дегенмен, спикер әдетте шекаралық комиссиялардың отырыстарына қатыспайды, оның орнына комиссия төрағасының орынбасары (көбінесе судья) төрағалық етеді. Спикер шіркеу комитетіне депутаттарды тағайындайды. Джон Беркоу спикер болған кезде «Спикер лекциялары» деп аталатын лекциялар сериясын өткізді. Сонымен қатар, спикер Парламентте өзі сайланған округін да өкілдік етеді. Басқа Парламент мүшелері сияқты спикер де сайлаушылар көтерген мәселелермен айналысады және олардың алаңдаушылықтарын шешуге тырысады.

In addition to the role of presiding officer, the speaker performs several other functions on behalf of the House of Commons. The speaker represents the body in relations with the Sovereign, the House of Lords, and non parliamentary bodies. On important occasions of state (such as Queen Elizabeth II's Golden Jubilee in 2002), the speaker presents Addresses to the Crown on behalf of the House. The speaker performs various procedural functions such as deciding whether to recall the House from recess during a national emergency, when requested by the Government. When vacancies arise, the speaker authorises the issuance of writs of election. Furthermore, the speaker is responsible for certifying bills that relate solely to national taxation as "money bills" under the Parliament Acts 1911 and 1949. The House of Lords has no power to block or substantially delay a money bill; even if the Lords fail to pass the bill, it becomes law within a month of passage by the Commons. The speaker's decision on the matter is final, and cannot be challenged by the Upper House. Before 2021, under the former English votes for English laws procedures, the speaker certified which bills or parts of bills related to England or England & Wales only. The speaker is also responsible for overseeing the administration of the House. The speaker chairs the House of Commons Commission, a body that appoints staff, determines their salaries, and supervises the general administration of those who serve the House. Furthermore, the speaker controls the parts of the Palace of Westminster used by the House of Commons. The speaker chairs the Speaker's Committee for the Independent Parliamentary Standards Authority (SCIPSA) and the Speaker's Committee on the Electoral Commission (SCEC). Also, the speaker is the ex officio Chairman of the four boundary commissions (for England, Wales, Scotland, and Northern Ireland), which are charged with redrawing the boundaries of parliamentary constituencies to reflect population changes. However, the speaker normally does not attend meetings of the boundary commissions; instead, the Deputy Chairman of the commission (usually a judge) normally presides. The speaker appoints MPs to serve on the Ecclesiastical Committee. When John Bercow was Speaker, he ran a series of lectures called Speaker's Lectures. Finally, the speaker continues to represent his or her constituency in Parliament. Like any other Member of Parliament, the speaker deals with issues raised by constituents and attempts to address their concerns.

Орынбасарлар

Спикерге Палата сайлаған үш депутат (Төрағаның орынбасары) көмектеседі. Ең жоғары дәрежедегісі – Жолдар мен құралдар төрағасы, оның өзгеше стилі бар; бұл атау салық салуға қатысты заң жобаларын түзетуге және жылдамдатуға құқығы бар, бірақ қазірде жойылған Жолдар мен құралдар комитетінен шыққан. Қалғандары екінші немесе үшінші орынбасар спикерлер деп аталуы мүмкін, бірақ Палатада ресми түрде Бірінші және Екінші Жолдар мен құралдар төрағалары деп танылады (бұл «Қаржы министрлігінің кіші лордтары» – үкіметтің басты ұйымдастырушылары сияқты). Әдетте спикер күніне үш сағат төрағалық етеді, ал қалған уақытта орынбасар төрағалық етеді. Жылдық бюджет талқылау кезінде, оны Қаржы министрі оқып беретін кезде, Жолдар мен құралдар төрағасы төрағалық етеді. Спикер ешқашан барлық депутаттардан тұратын Палата комитетіне төрағалық етпейді, ол икемдірек ережелер бойынша жұмыс істейді. Бұл тәсіл депутаттардың монархтың агенті немесе тыңшысы деп күдіктенген спикерден тәуелсіз пікір алмасуы үшін пайдаланылды. Қазір бұл процедура процедуралық талаптарды азайту үшін қолданылады. Орынбасарлар төрағалық ету кезінде спикердің өкілеттіктеріне ие және конституциялық прецедент бойынша спикер Денисонның ережесін сақтауға міндетті. Олар партиялық саясатқа араласпайды және Палатада толық бейтараптықты сақтайды. Олар сайлау округінің саясатына толыққанды қатысуға құқылы, соның ішінде министрлерге ауызша немесе жазбаша сұрақтар қоюға құқылы. Жалпы сайлауларда олар партиялық саясатшылар ретінде қатысады.

Бастылық, жалақы, тұрғылықты жері және артықшылықтары

Баяндамашы Ұлыбританияның ең жоғары лауазымды шенеуліктерінің бірі. 1919 жылы Кеңес бұйрығымен бекітілген рет бойынша спикер, премьер-министр, лорд-канцлер және Кеңес лорд-президентінен басқа, барлық патша емес тұлғалардан жоғары тұрады. Англия мен Уэльсте ол Англия шіркеуінің екі архиепископынан төмен, Шотландияда – Шотландия шіркеуі Бас Ассамблеясының модераторынан, ал Солтүстік Ирландияда – Ирландия шіркеуінің және Армагтың Рим-католик архиепископынан, сондай-ақ Пресвитериан шіркеуі Бас Ассамблеясының модераторынан төмен. 1789 жылы Генри Аддингтон спикер ретінде 6000 фунт стерлинг жалақы алған (1789 жылғы 6000.0 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). 2010 жылы спикердің жалақысы 145 492 фунт стерлинг болды, бұл Министрлер кабинеті мүшесінің жалақысына тең. Спикердің ресми резиденциясы – Спикер үйі Вестминстер сарайының солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан және ресми шаралар мен кездесулер үшін қолданылады, ал төрт бөлмелі пәтер жеке тұруға арналған. Әр күні, Төменгі палатаның отырысы басталар алдында спикер және басқа да шенеуніктер пәтерлерден палатаға процессиямен келеді. Процессияға қақпашы, қарулы сержант, спикер, киім ұстаушы, капеллан және спикердің жеке хатшысы кіреді. Қарулы сержант спикерге басқа да жағдайларда және палата ішінде сүйемелдейді; олар Палатаның жиналатын корольдік билігін, сондай-ақ Өкілдер палатасының өкілеттігін бейнелейтін салтанатты жездені ұстайды. Спикерлер, олардың жоғары дәрежесіне сәйкес, сайланғаннан кейін Тағы кеңесіне тағайындалады. Осылайша олар «Өте Құрметті» аталымын сақтауға құқылы және зейнеткерлікке шыққаннан кейін көптегендері Үш патшалық соғысынан бері Лордтар палатасына виконт ретінде көтерілді. Соңғы рет 1983 жылы Джордж Томас виконт атанды. Содан бері Үкімет зейнеткерлерге өмір бойы барондық мәртебе беру дәстүрі қалыптасқан. Джон Беркоудың мұрасы бойынша туындаған дау осы прецеденттің екі ғасырдан астам уақыттан бері алғаш рет бұзылуына әкелді, өйткені ол Үкімет тарапынан Лордтар палатасына ұсынылмады. Спикердің капелланы күнделікті рәсімдерді дұға оқумен бастайды және Вестминстер сарайындағы крипталық шіркеуде мүшелердің некелерін тойлайды.

The speaker is one of the highest ranking officials in the United Kingdom. By an Order in Council issued in 1919, the speaker ranks in the order of precedence above all non royal individuals except the Prime Minister, the Lord Chancellor, and the Lord President of the Council. In England and Wales, he also ranks below the two archbishops of the Church of England, in Scotland, he also ranks below the Moderator of the General Assembly of the Church of Scotland, and in Northern Ireland, he also ranks below the Church of Ireland and Roman Catholic archbishops of Armagh, and the Moderator of the General Assembly of the Presbyterian Church. In 1789 Henry Addington received £6,000 as his salary as Speaker (6000.0 in 1789 is equivalent to about <calculated amount> in recent years). In 2010, the speaker received a salary of £145,492, equal to that of a Cabinet Minister. Speaker's House, the official residence, is at the northeast corner of the Palace of Westminster and is used for official functions and meetings, with private accommodation in a four bedroom apartment upstairs. Each day, prior to the sitting of the House of Commons, the speaker and other officials travel in procession from the apartments to the Chamber. The procession includes the Doorkeeper, the Serjeant at arms, the speaker, a trainbearer, the Chaplain, and the Speaker's Private Secretary. The Serjeant at Arms attends the speaker on other occasions, and in the House; they bear a ceremonial mace that symbolises the royal authority under which the House meets, as well as the authority of the House of Commons itself. Speakers, according with their high order of precedence, are appointed to the Privy Council on election. Thus they keep entitlement to the style "The Right Honourable" and postnominal letters On retirement most were since the Wars of the Three Kingdoms elevated to the House of Lords as viscounts. The last ennobled as a viscount was George Thomas in 1983. Since then, the custom has been for the Government to offer life peerages (life baronies) to those retiring. Division on John Bercow's legacy led to this precedent being broken for the first time in over two centuries when he was not nominated to the House of Lords by the Government. The Speaker's Chaplain commences daily proceedings by leading prayers and also conducts marriages of Members when they are carried out in the crypt chapel of the Palace of Westminster.

Спикердің кеңесшісі

Спикердің кеңесшісі – спикердің заңгері.

Ресми киім

Әдеттегі отырыс күндері спикер қара жібек жапсырма киім киеді (Патша кеңесінің киіміне ұқсас), артында жоқтау розеткасы (сонымен қатар ‘перукалық сөмке’ деп те аталады) бар. Мемлекеттік шараларда (мысалы, Парламент ашылуы) спикер алтын қайыспен безендірілген қара сатин дамаскиден тігілген шапан киеді, толық түбі бар парик және бұрын – үшбұрышты бас киім киеді. Бұрынғы спикер Джон Беркоу енді дәстүрлі сарайлық киім кимеді, оның ішінде тізелі шалбар, жібек шұлық және сарайлық аяқ киім немесе парик кимейтін. Бетти Бутройд перук кимеуді шешті, ал Майкл Мартин тізелі шалбар, жібек шұлық немесе дәстүрлі бүктелген аяқ киім кимеуді таңдады, оның орнына фланель шалбар мен Оксфорд аяқ киімді артық көрді. Беркоу сот киімін мүлдем кимеуді таңдады, себебі ол оны кигенде ыңғайсыздық сезінді (Мемлекеттік ашылу кезінде Мемлекеттік шапанның астында таңертеңгі киім киді). 2015 жылғы Парламент ашылуында көрсетілгендей, Беркоу мемлекеттік шапанды одан әрі жеңілдетті, жеңдер мен артқы жағындағы алтын жабайыларды алып тастады, осылайша ол кейбір университеттердегі проректордың шапанына ұқсады. Алайда, ол 2016 жылы дәстүрлі шапанды киіп қайта оралды. 2019 жылдың қарашасында сайланған жаңа спикер Сэр Линдсей Хойл Беркоу сияқты киім киеді, бірақ спикердің орынбасары болған кездегідей парламенттік куәлігін таспаға іліп жүреді. Кейін ол салтанатты шараларда толық сарайлық киім киетінін айтты, ол алғаш рет 2019 жылдың 19 желтоқсанындағы Мемлекеттік ашылу салтанатында жасады, таспасы бар, бірақ перукасыз, ол бұрынғы спикер Бернард Уэзериллдің енесінің төсегінің астында сақтаулы. Елизавета II қайтыс болғаннан кейін спикер Хойл қысқа уақытқа сарайлық киім киді, бірақ аза тұру кезеңі аяқталғаннан кейін әдеттегі бизнес костюміне оралды.