Кіріспе

Ұзақ өмір сүру туралы мифтер

Адамдардың немесе басқа тірілердің ерекше ұзақ өмір сүруімен байланысты мифтер

Ұзақ өмір сүру мифтері – ұзақ өмір сүрген адамдар (әдетте, жүзден асқандар) жеке тұлғалар немесе адамдар тобы ретінде, сондай-ақ ұзақ өмір сүруге мүмкіндік береді деп сенетін амалдар туралы әңгімелер. Алайда, бұл пайымдауларды қазіргі ғылыми дәлелдер растамайды. "Ұзақ өмір сүру дәстүрі" атауына "тазалау рәсімдері, ырымдар, ұзақ өмір сүруге арналған жаттығулар, медитация және алхимия" сияқты адам өмірін ұзартуға септігін тигізеді деген сенімдер кіруі мүмкін, әсіресе қытай мәдениетінде. Қазіргі ғылым генетика, диета және өмір салты адамның ұзақ өмір сүруіне қалай әсер ететінін көрсетеді. Сонымен қатар, ол адам сүйектерінің жасын белгілі бір дәлдікпен анықтауға мүмкіндік береді. Қазіргі әлемде расталған ең ұзақ өмір сүрген әйел – 122 жарым жыл (Жанна Кальмент), ал ер адам – 116 жыл (Жироэмон Кимура). Кейбір ғалымдар ең қолайлы жағдайларда адамдар 127 жылға дейін өмір сүре алады деп есептейді. Бұл, мутациялардың сәтті үйлесімдесуі нәтижесінде одан да ұзақ өмір сүретін адам болуы мүмкін деген теориялық мүмкіндікті жоққа шығармайды. Адамның өмір сүру ұзақтығы табиғаттағы ең ұзақтарының бірі болғанымен, одан да ұзақ өмір сүретін жануарлар бар. Мысалы, Галапагос аралдарындағы кейбір тасбақалар 175 жылдан астам, ал балықтардың кейбір түрлері 200 жылдан астам өмір сүреді. Кейбір ғалымдар адам денесінің 150 жылға дейін өмір сүруге жеткілікті ресурстары болуы мүмкін деген пікірді сақтықпен білдіреді.

Иудаизм

Еврей жазбаларының бірнеше бөліктерінде, соның ішінде Тора, Ешуа, Әйүп және Тарихтар кітабында, өте ұзақ өмір сүрген адамдар туралы айтылады, тіпті Матусалех 969 жылға дейін өмір сүрген. Сефер ха-Яшар баяндайды, бұл ұзақ өмір сүрген адамдардың барлығы ерекше топқа жатқан және Матусалех соңғы мүшесі болған. Матусалех сондай-ақ, топан судан бұрынғы әлемде немересі Нұхпен бірге уағыз айтуға жеткілікті ұзақ өмір сүрді.

Ислам діні

Ыбырайымның (إِبْرَاهِيم) өмір бойы ұзақ жасағаны айтылады. Оның әйелі Сара Ескі өсиетте жасы нақты көрсетілген жалғыз әйел. Ол 127 жасында қайтыс болды. Құранда Нұхтың өз халқымен 950 жыл өмір сүргені де айтылады. 19 ғасыр ғалымдарының мәліметінше, Абдул Азиз әл-Хафид әл-Хабаши (عبد العزيز الحبشي) 581 және 1276 жылдар аралығында (б.з. 1185–1859 жылға сәйкес) 673–674 григориан жылы, немесе ислам жылдарын өмір сүрді. Он екі имамдық шиит исламында Худжат Алла әл-Махди қазіргі уақытта жасырынып, әлі тірі деп саналады (жасы ).

Буддизм

Випасси, жиырма сегіз Будданың жиырма екіншісі, 80 000 немесе 100 000 жыл өмір сүрді. Випасси заманында адамдардың өмір сүру ұзақтығы 84 000 жылды құрады. Танаханкара, бірінші Будда, 100 000 жыл өмір сүрді.

Индуизм

Рамаянаға сәйкес, индус құдайы Рама өзінің Аёдхья патшалығын 11 000 жыл бойы билеген. Рамаянаға сәйкес, Раманың әкесі Дашаратха 60 000 жылдан астам өмір сүрді. Бхагиратха Гангқа риза болу үшін және әкесінің 60 000 туысын қасиетті Капиланың қарғысынан босату үшін 1000 дэва немесе құдай жылы (адам жылдарымен 360 000 жыл) тапас жасады. Осылайша, Бхагиратха 360 000 жылдан астам өмір сүрді. Индус құдайы Кришна б.з.д. 3228 жылдан б.з.д. 3102 жылға дейін 125 жыл 8 ай өмір сүрген деп айтылады. Индуизм жазбаларына сәйкес, ол Ваикунтаға көтерілгеннен кейін Кали-Юга дәуірі басталды. "Махабхаратта" баяндалған Ашваттама батыры 6000 жылдан астам өмір сүрген және әлі де тірі. Девраха Баба (1990 жылдың 19 маусымында қайтыс болды) 900 жылдан астам өмір сүргенін мәлімдеді. Траилланга Свами 1737 жылдан бері Кашиде өмір сүргені айтылады; "Прабуддха Бхарата" журналы оның 1887 жылы қайтыс болғаннан кейін Шака дәуірінің 1529 жылына сәйкес келетін 1607 жылы туғанын көрсетеді.

Сикхизм

Удаси сектасын негізін қалаған Баба Шри Чанд 134 жыл өмір сүрген деседі. Удаси әулиесі Баба Бирам Дас 321 жыл өмір сүргені айтылады.

Даоизм

Сян термині – өлместікке қол жеткізген қасиетті тұлғаларды білдіреді. Оңтүстік полюстің қарт адамы – ұзақ өмірдің кең таралған архетипі және символы.

Теософия/Жаңа дәуір

Махаватәр Бабаджи – көп ғасырлар бойы өмір сүрген деген "Көтерілмеген Ұстаз" деп есептеледі (203 жылға дейін туған деген болжам бар) және ол Гималай тауларында тұрады деп айтылады. Инду гуруы Параманса Йогананда онымен кездескенін және оның шәкірттерінің бірі болғанын мәлімдеген.

Ежелгі өте ұзақ өмір сүру туралы мәлімдемелер

Бұларға Рим империясы құлауына дейін шамамен 150 жылға дейінгі мәлімдемелер кіреді.

Қытай

Фу Си (伏羲) 197 жыл өмір сүрді деп есептеледі. Лукиан "Серлер" (қытай халқы) туралы жазған, олардың 300 жылдан астам өмір сүргенін мәлімдеген. Үш патшалық дәуірінде өмір сүрген Зуо Цзи 300 жыл өмір сүрді деп айтылады. Қытай аңыздарында Пэн Цзы Инь әулеті кезінде (殷朝, б.з.д. 16-11 ғасырлар) 800 жылдан астам өмір сүрді деп сенген.

Императорлар

Сары император 113 жыл өмір сүрген дейді. Император Яо 118 жыл өмір сүрген делінеді. Император Шун 110 жыл өмір сүрген дейді.

Мысыр

Мысыр тарихшысы Манетон бұрынғы көздерге сүйене отырып, өзінің Мысыр патшалары тізімін грек-мысырлық құдай Гефест (Птах) -пен бастайды, ол "9000 жыл патшалық құрды".

Грекия

"Macrobii" ("Ұзақ өмірлілер") атты кітап ұзақ өмір сүруге арналған еңбек. Бұл кітап ежелгі грек авторы Луцианға жатқызылған, бірақ қазір оның оны жаза алмағаны қабылданды. Кітапта келтірілген мысалдардың көпшілігі 80-ден 100 жылға дейінгі өмір сүруді көрсетеді, бірақ кейбіреулері одан да ұзақ: Тирезий, Фиваның соқыр болжаушысы, 600 жылдан астам өмір сүрді. Нестор, 300 жылдан астам. "Сер" (қытай халқы) мүшелері, 300 жылдан астам. Бір дерек бойынша, Критің Эпимениді (б.з.д. 7-6 ғасырлар) шамамен 300 жыл өмір сүрген.

Жапония

Кодзикиде жазылған дәстүрге сәйкес, Жапонияның кейбір ерте императорлары ғасырдан астам билік еткен, атап айтқанда, император Джимму және император Коан. Император Джимму (дәстүр бойынша, 13 ақпан 711 ж.б.д. – 11 наурыз 585 ж.б.д.) Кодзикиде 126 жыл өмір сүрген. Бұл даталар пролептикалық Юлиан және Григориан күнтізбелері бойынша сәйкес келеді. Дегенмен, оның өлімнен кейінгі есімінің формасы оның Канму билік еткен кезеңде (781–806 ж.т.) немесе Ямато әулетінің тегі туралы аңыздар Кодзикиге жинақталғанда ойлап табылып, кейіннен жазылғанын көрсетеді. Нихон Шокиде император Коан 137 жыл өмір сүрген (б.з.д. 427 жылдан 291 жылға дейін) делінген.

Корея

Кореяның алғашқы билеушісі Дангун б.з.д. 2333 жылы дүниеге келген және б.з.д. 425 жылы 1908 жасында қайтыс болған делінеді. Когурё Таэжо (46/47 – 165) 7 жасынан бастап 93 жыл Кореяны билегендігі айтылады. Ол зейнетке шыққаннан кейін, "Самгук Саги" мен "Самгук Юса" оның қайтыс болғандағы жасын көрсетпейді, ал "Кейінгі Хан кітабында" 121 жасында қайтыс болғаны жазылған.

Ежелгі Рим

Рим дәуірінде Плиний Веспасианның 74 жылы тапсырыс берген халық санауынан алынған ұзақ өмір сүру рекордтары туралы жазған. Италияның бір аймағында көптеген адамдар 100 жастан асып кеткені айтылады; төртеуі 130 жасқа дейін, ал басқалары 140 жасқа дейін өмір сүрген.

Шумер

Шумер патшалары тізімінің негізгі нұсқасындағы ең алғашқы сегіз шумер патшасының өмір сүрген мерзімі шардың (3600 жыл) толық бірліктері мен бөлшектерімен берілген, олардың жалпы сомасы 67 шар немесе 241 200 жылды құрайды. Осы тізімнің он патшадан тұратын тақташа нұсқасында үш патша (Алалгар, [ ], Кидунну және Энмендурана) 72 000 жыл бойы бірге билік еткені жазылған. Негізгі нұсқа Энменлуананың билігіне 43 200 жыл, ал Алалгар мен Дүмузидтің билігіне әрқайсысына 36 000 жыл бөлген. Лак Лонг Куан б.з.д. 2793 жылдан б.з.д. 2524 жылға дейін (шамамен 269 жыл) билік еткен.

Қазіргі заманғы өте ұзақ өмір сүру туралы мәлімдемелер

Бұл тізімге 14 ғасырдан бергі 130 және одан асып кеткен ұзақ өмір сүргендер туралы хабарламалар кіреді. Егер басқаша айтылмаса, барлық туылған жылы мен жасқа қатысты мәлімдемелер күмәнді деп есептеледі.

Оқшауланған

АтыЖыл туған жылыӨлген жылыЖасЕл Anonymous2987 ж.б.с. 5000 жыл Индия Анна Персдоттер66516891024 жыл Швеция Билафунда (Сиддха) Саядау У. Ковида (Виззардо Саядау У. Ковида)908/968 1112/1052 жыл Мьянма Колстейн Веглин1261 195 жыл Ресей империясыСовет Одағы Кармен Пастенес18001933133 жыл Чили Агафия Ильинична Суворова1804/1810/18301944/1956114/126/134/140/146/152 жыл Ресей империясыСовет Одағы Ажко Омерович1804–18051934130 жыл Либерия Али Ашраф Хуссейни1808 16818161971155 жыл Бразилия Ширин Гасан оглы Гасанов18171973156 жыл Ресей империясыСовет Одағы Әзірбайжан Амоджи18232022198–199 жыл Гана Антон Пиля1830–183119652006175 жыл Гана Меджид Агаев18351978143 жыл Ресей империясыСовет Одағы Әзірбайжан Ххафаф Лазурия1837 130 жыл Ресей империясыСовет Одағы Джеймс Олофинтуйи1844 170 жыл Нигерия Гана Дхакабо Эбба1853201518532012 159 жыл Голланд Индонезиясы Омар Абас 18572001?144 жыл Малайзия Мухаммед бин Зарей1858–185920131541532016151 2007 142 жыл Йемен Али бин Абдулла бин Эзаб1866 2006140 жыл Біріккен Араб Эмираттары Али Аль Алакми1871–18722018147 2014137 134 жыл Ресей империясыСовет Одағы Әзірбайжан Ханум Хасно1877–187820131361878 142 жыл Нигерия Маритина Вангатала1879 135 2012201220101302011135130201718842017133 жыл Бразилия Anonymous1885Қазірде тірі Нигерия Айша Хедду1885–1886 130 жыл Марокко Мбуя Хики1885–18862016130 жыл Зимбабве Кассим Хуссейн1887Қазірде тірі Ирак Мутақ Талиқ Аль Рашиди1888 18892019130 жыл Сауд Арабиясы Талиб Омар1889–18902020130 жыл Малайзия Тамам Азизова1890Қазірде тірі134 жыл Ресей империясыСовет Одағы Әзірбайжан Маймуна Аль Амин 18902020130 жыл Ливан Муаммар Саид бин Салем Аль Раджи18902020130 жыл Оман Anonymous1890–1891 129–130 жыл Тайланд Хамид Шакир Голан Аль Сабихави18912021130 жыл Ирак Шейх Адам Тахир18922022130 жыл Нигерия Люси Кахубире Адьеери1893Қазірде тірі131 жыл Уганда

Құжатталған

Келесі жағдайлар уақыт өте келе егжей-тегжейлі құжатталды. Аты Туған күні Өлім күні Жасы Ел Қысқаша мазмұны Томас Парр 1482–1483 1635 11 13 152 1670 169 Англия 1677 1933 05 05 1934 06 29 1955–58 165–169 Колумбия Колумбиялық Зену үндісі, қайтыс болған кезде 160 жастан асып кеткені айтылады. Өлімі туралы әртүрлі деректерде 1955, 1956 және 1958 жылдары делінгенімен, барлық көздер оның 1789 жылы туғанын көрсетеді. Мафтей Поп [ro] 1804 06 12 1952 03 15 147 Румыния 1952 жылы қайтыс болған кезде 148 жаста болған Трансильваниялық адам. Клуж қаласындағы Реча Кристор қаласының әкімі Рус Лауриан Александру бұл адамның 148 жыл өмір сүргенін куәландыратын құжаттар бар екенін растады. Ширали Муслимов 1805 03 26 1973 09 02 Сильвестр Маги 1841 05 29 1971 10 15 Бир Нараян Чаудхари 1856 1998 141–142 Непал Бир 1856 жылы жер иесінің ұлы болып туғанын мәлімдеді. Биратнагарға жақын Қанар ауылында мал өсіруші болған ол, 1888 жылы аймақтағы алғашқы жерді зерттеу тобының жетекшісі болды деп есептеледі. Өмірінің соңына дейін темекі шеккен. Бир 1990-шы жылдардың ортасында непалдық теледидар мен баспасөз оның жасы туралы хабарлаған кезде танымал болды. Миянның туған күні 1869 жылы туған Рахим Хан туралы шежіреге сүйенген. Лимка рекордтар кітабында ол Джайпурдың ең қарт адамы деп тіркелген, 2005 жылғы басылымда "120 жастан асып кеткен" деп сипатталған. 2004 жылы екі белгісіз адам Миянға хажға бару үшін ақша берді, осылайша ол тарихтағы ең қарт хаж паломнигі болды. Джайпур қаласының әкімі оны "Ааб е Джайпур" ("Джайпурдің сұлулығы") деп атады. Липутан 6 оның жасы 140-қа жуық екенін, туған күнін есіне түсіре алмайтынын, бірақ 1880 жылы Срагендегі қант фабрикасының салынуын есінде қалғанын хабарлады. 2014 жылы шығарылған жеке куәлігінде оның туған күні 1870 жылғы 31 желтоқсан деп көрсетілген. Өмірі бойы темекі шеккен ол он бауыры, төрт әйелі және бес баласынан бұрын қайтыс болды. 2017 жылдың 28 сәуірінде ол Срагендегі доктор Соехади Прижонегоро аймақтық бас ауруханасына түсті, онда 30 сәуірде қайтыс болды. Мубарак Рахмани Мессе 1874 2014 140 Алжир 2014 жылы 140 жасында Алжирдің Эль-Уэд провинциясында қайтыс болды, артында 100 немересі қалды. Отбасы мүшелерінің айтуынша, Рахмани өмірінің басым бөлігін Алжир шөлінде өткізген, кейіннен құрылыс, егіншілік және мал шаруашылығы сияқты қиын жұмыстар атқарған. 2012 жылы асқазан ауруынан алғаш рет ауруханаға жатты. Оның "табиғи" диетасы құрма, бидай ұны, қой сүті және жасыл шайдан тұрды. Тути Юсупова 1880 07 01 2015 03 28 1890 09 03 2022 05 21 131 Бразилия Бразилия мен Перудің түпкілікті халқы Каксинава тайпасының мүшесі. Жергілікті есімі: Parã Banu Bake Huni Kui. Бразилияның Ұлттық әлеуметтік қамсыздандыру институтының қызметкерлері Перейраның 1890 жылы туылғандығын растайтын туу туралы куәлік тапты. Алайда, бұл куәлік өмірінің соңына таман, 1985 жылы ғана бекітілді. Перейраның ауылында ұзақ өмір сүру туралы асыра сілтеулер жиі кездеседі, өйткені ауылдың 80 тұрғынының төртеуі 90 жастан асып кеткен.

Басқа

Ассамдық ғалым Санкардев (1449–1568) 118 жасқа дейін өмір сүрген деген мәлімдеме бар. Альбрехт фон Галлер 110–120 жастағы 62 адам, 120–130 жастағы 29 адам және 130–140 жастағы 15 адам туралы мысалдар жинаған. 1973 жылы National Geographic журналында ұзақ өмір сүру туралы жарияланған мақалада Пәкістан тауларындағы Хунза аңғарындағы Бурушо-Хунза халқының ерекше ұзақ өмір сүретіні айтылған. Швециядағы қайтыс тізілімінде 1749 жылға дейінгі мыңдаған жүз жасқа толған адамдар туралы толық ақпарат бар; 1751 мен 1800 жылдар аралығындағы ең жоғары жас – 147 болған. Ұлыбританиядағы ерекше ұзақ өмір сүргендердің жағдайларын 1799 жылы Джеймс Истон тізімдеген, ол б.з.д. 66 жылдан 1799 жылға дейінгі 1712 жағдайды қамтыды; Чарльз Халберт 1825 жылы осы жағдайлардың тізімін қамтитын кітапты да редакциялаған. 1824 жылы Филадельфияда дәрігерлер жазып, жариялаған "Эскулапиялық тіркелім" журналында 130 жастан асып кеткендері туралы бірнеше жағдай тізімделген. Авторлар бұл тізімнің "Dublin Magazine" журналынан алынғанын айтқан. 1815 жылы Ресей империясында ресми тіркелген өлімдер тізімінде 1068 жүз жасар адам, оның ішінде 246 суперсентиар (50-і 120–155 жаста, ал біреуі одан да үлкен) болған. КСРО 1959 жылғы 15 қаңтардағы халық санауында 592 адамның (224 еркек, 368 әйел) 120 жастан асып кеткенін және 1960 жылғы наурыз айында Ресей КСР-інің 120 мен 156 жас аралығындағы 100 азаматының бар екенін мәлімдеп, өз азаматтарының теңдесі жоқ ұзақ өмір сүруін көрсеткісі келді. Time журналының пікірінше, Грузияда мұндай талаптар грузин туған Иосиф Сталиннің осындай ұзақ өмір сүру оған да әсер етуі мүмкін деген үмітінен туындаған.

Уэльс

Уэльстік бард Лливарх Хен («Батырлық элегиялар») шамамен 500 жылы Лланвор приходында қайтыс болды, дәстүр бойынша 150 жасқа жуық болған.

Англия

Эдгар Этхеллинг, 1066 жылдың соңында Гарольд Годвинсонның Гастингс шайқасында қаза болғаннан кейін Англия королі болған ағылшын ханзадасы. Эдгар 1126 жылдан кейін қайтыс болғаны айтылады, сол кезде Малмсбери Вильгельмі оның "елде жеке және тыныш өмір сүріп, қарттап бара жатыр" деп жазған. Дегенмен, 1158 және 1167 жылдарға арналған екі тізімде Эдгардың есімі кездеседі. Тарихшы Эдвард Август Фриман бұл Эдгарға (кем дегенде 115 жаста), оның ұлына немесе Этхеллинг атағын алған басқа біреуге қатысты болуы мүмкін деп мәлімдеген.

Диеталық режимдер

2021 жылғы шолуға сәйкес, ешқандай диеталық әдет ұзақ өмір сүруге көмектеседі дегендей клиникалық дәлелдер жоқ.

Алхимия

Адамның ұзақ өмір сүруіне ықпал ететін дәстүрлердің қатарында алхимия да бар. Николас Фламель (1330 жылдардың басында – шамамен 1418 ж.) – 14 ғасырдың жазушысы, алхимик ретінде танымал болды және өзіне және әйелі Перенельге өлместік сыйлаған «өмір эликсирін» жасаған адам ретінде белгілі болды. Оның құпия жазулары бар қабір тасы Париждегі Клуни мұражайында сақталған. «Нағыз химиялық даналықты ашу» кітабының авторы Фридерикус (Людовикус) Гуалдус (Федерико Гуалди) 1680 жылдары Венецияда өмір сүрді. Оның жасы туралы сол кездегі голланд газетінде жазылған хатта 400-ден асып түсетіні айтылған. Кейбір мәліметтер бойынша, ол өзімен бірге алып жүрген портрет туралы сұрағанда, оның Тицианның (1576 жылы қайтыс болған) салған суреті екенін айтты, бірақ түсіндірме бермей, келесі күні таңертең Венециядан кетіп қалды. Тағы бір мәлімет бойынша, Гуальдус діни айыптауларға байланысты Венециядан кетіп, 1724 жылы қайтыс болды. «Компас дер Вайзен» оның 1782 жылы әлі тірі және шамамен 600 жаста екеніне сілтеме жасайды.