Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
110 жасқа немесе одан да қартайған адам.
Someone who is 110 years or older
Супержүзжасар – 110 жасқа толған немесе одан да қартайған адам. Мұндай жасқа жүзжасарлардың мыңнан біреуі ғана жетеді. Супержүзжасарлар көбінесе адам өмірінің ең ұзақ шегіне дейін жетуге дейін маңызды жасқа байланысты аурулардан құтылып, денсаулықпен өмір сүреді.
A supercentenarian, sometimes hyphenated as super centenarian, is a person who is 110 years or older. This age is achieved by about one in 1,000 centenarians. Supercentenarians typically live a life free of significant age related diseases until shortly before the maximum human lifespan is reached.
Этимология
"Суперсентиар" термині 1870 жылдан бері қолданылып келеді. "Гиннес рекордтарының" редакторы Норрис МакВиртер бұл терминді 1976 жылы жасқа қатысты талаптарды зерттеуші А. Росс Эклер-младшиймен бірге пайдаланды, ал 1991 жылы Уильям Штраус және Нил Хоу өздерінің "Ұрпақтар" кітабында бұл терминге кеңінен танымалдық әкелді. "Жүзден асып, жартылай ғасырлық" термині 105-109 жастағы адамдарды сипаттау үшін қолданылады. Бастапқыда "суперсентиар" термині 100 жастан әлдеқайда асқан адамды білдірген, бірақ демографтар үшін қабылданған критерий бойынша 110 жас және одан жоғары жас шегі белгіленді.
The term "supercentenarian", originally hyphenated as super centenarian, has existed since 1870. Norris McWhirter, editor of Guinness World Records, used the term in association with age claim's researcher A. Ross Eckler Jr. in 1976, and the term was further popularised in 1991 by William Strauss and Neil Howe in their book Generations. The term "semisupercentenarian", has been used to describe someone from 105 109. Originally the term "supercentenarian" was used to mean someone well over the age of 100, but 110 years and over became the cutoff point of accepted criteria for demographers.
Өрлеу
Геронтологиялық зерттеу тобы ең қарт, расталған өмірдегі адамдардың 30–40-қа дейінгі тізімін ұстап тұрады. Зерттеушілер 100 жасқа толғандардың 110 жасқа дейін тірі қалу көрсеткіші 0,15%-тен 0,25%-ға дейін екенін ескере отырып, әлемде 300-ден 450-ге дейін супер-соғақтар болуы керек деп бағалайды. 2010 жылы Макс Планк демографиялық зерттеу институты жүргізген зерттеуде 663 расталған супер-соғақ, тірі және қайтыс болғандар анықталды, сондай-ақ супер-соғақтардың ең көп саны (жиілігі емес) тіркелген елдер (кеміту ретімен) – АҚШ, Жапония, Англия және Уэльс, Франция және Италия екені көрсетілді. Адамзат тарихындағы алғашқы расталған супер-соғақ – голландиялық Герт Адриаанс Бумгаард (1788–1899) болды, ал ең жоғары расталған жас 115 жастан асқан тек 1980 жылдары ғана.
The Gerontology Research Group maintains a top 30–40 list of oldest verified living people. The researchers estimate, based on a 0.15% to 0.25% survival rate of centenarians until the age of 110, that there should be between 300 and 450 living supercentenarians in the world. A study conducted in 2010 by the Max Planck Institute for Demographic Research found 663 validated supercentenarians, living and dead, and showed that the countries with the highest total number (not frequency) of supercentenarians (in decreasing order) were the United States, Japan, England plus Wales, France, and Italy. The first verified supercentenarian in human history was Dutchman Geert Adriaans Boomgaard (1788–1899), and it was not until the 1980s that the oldest verified age surpassed 115.
Тарих
Тарих бойында ең қарт адамдар туралы әңгімелер жиі айтылып келсе де, Гиннес рекордтар кітабында ең алғаш ресми тіркелген суперцентенер – голландиялық Томас Петерс (1745–1857 жылдары өмір сүрген). Дегенмен, Петерстің жасын оның жас кезіндегі өмірін көрсететін құжаттардың болмауы себепті нақты растау мүмкін емес. Француз демографы Жан Мари Робин сияқты басқа ғалымдар Нидерландының 1898 жылы 110 жасқа толған Герт Адриаанс Бумгаардты алғашқы расталған жағдай деп санайды, себебі Петерс туралы айғақтар жоғалғандай көрінеді. Ағылшын Уильям Хизеландтың (1620–1732 жылдары) 112 жыл өмір сүргеніне қатысты деректер Гиннес рекордтарының талаптарына сай келмейді. Норвегия шіркеуінің жазбаларында (олардың дәлдігі күмәнді) 16 және 17 ғасырларда қазіргі Норвегияның оңтүстік-орталық бөлігінде өмір сүрген бірнеше суперцентенерлердің болғаны айтылады, олардың ішінде Йоханнес Торпе (1549–1664) және Кнуд Эрландсон Этун (1659–1770) – екеуі де Оппланд облысының Валдерс ауданының тұрғындары. 1902 жылы 1792 жылы туған Маргарет Энн Нев ең алғаш ресми тіркелген суперцентенер әйел атанды. Францияның Жанна Кальменті (1875–1997), 122 жас 164 күнге дейін өмір сүрген, ең ұзақ өмір сүрген адам ретінде танылды. Ең қарт адам – жапониялық Кимура Жиромон, ол 2013 жылы 116 жас 54 күнінде қайтыс болды. Испаниялық Мария Браньяс (1907 жылдың 4 наурызында туған) – әлемдегі ең қарт тірі адам, ал Ұлыбританиялық Джон Тиннисвуд (1912 жылдың 26 тамызында туған) – әлемдегі ең қарт тірі ер адам, жасы .
While claims of extreme age have persisted from the earliest times in history, the earliest supercentenarian accepted by Guinness World Records is Dutchman Thomas Peters (reportedly 1745–1857). However, Peters's age cannot be reliably verified due to an absence of any documents recording his early life. Other scholars, such as French demographer Jean Marie Robine, consider Geert Adriaans Boomgaard, also of the Netherlands, who turned 110 in 1898, to be the first verifiable case, as the alleged evidence for Peters has apparently been lost. The evidence for the 112 years of Englishman William Hiseland (reportedly 1620–1732) does not meet the standards required by Guinness World Records. Church of Norway records, the accuracy of which is subject to dispute, also show what appear to be several supercentenarians who lived in the south central part of present day Norway during the 16th and 17th centuries, including Johannes Torpe (1549–1664), and Knud Erlandson Etun (1659–1770), both residents of Valdres, Oppland. In 1902, Margaret Ann Neve, born in 1792, became the first verified female supercentenarian. Jeanne Calment of France, who died in 1997 aged 122 years, 164 days, had the longest human lifespan documented. The oldest man ever verified is Jiroemon Kimura of Japan, who died in 2013 aged 116 years and 54 days. Maria Branyas (born 4 March 1907) of Spain is the world's oldest living person, aged John Tinniswood (born 26 August 1912) of the United Kingdom is the world's oldest living man, aged .
Жүз жасқа толғандарды зерттеу
Жүз жасқа толғандарды зерттеу ғалымдарға әдеттегі адамның қалай ұзақ өмір сүретінін түсінуге көмектеседі. Жүз жылдықтар мен суперцентеньерлерді зерттейтін ұйымдардың қатарында GRG және Supercentenarian Research Foundation бар. 2021 жылдың мамыр айында 81 итальяндық жартылай суперцентеньер мен суперцентеньердің толық геномдық секвенирлеу талдауы, сондай-ақ сол аймақтан алынған, жасы ұлғайған 36 бақылау тобының адамдары туралы мәліметтер жарияланды.
Research into centenarians helps scientists understand how an ordinary person might live longer. Organisations that research centenarians and supercentenarians include the GRG and the Supercentenarian Research Foundation. In May 2021, whole genome sequencing analysis of 81 Italian semi supercentenarians and supercentenarians were published, along with 36 control group people from the same region who were simply of advanced age.
Аурудың таралуы
Жүзден асқандардың аурушаңдығын зерттеулер көрсеткендей, олар өмірінің соңына дейін негізгі жасқа байланысты аурулардан (мысалы, инсульт, жүрек-қан тамырлары аурулары, деменция, қатерлі ісік, Паркинсон ауруы және қант диабеті) құтылып, ағза резервінің тоқырауынан көз жұмады – яғни, ағза функцияларын қалыпқа келтіру қабілетінің шектелуінен. Бұл тұжырымдар, мидың басқа бөліктерімен салыстырғанда, шағырқаның жасқа байланысты деменцияның невропатологиялық белгілерінің азырақ болуын түсіндіруге мүмкіндік береді. 2021 жылғы геномдық зерттеу жасқа байланысты аурулардан қорғайтын генетикалық ерекшеліктерді, әсіресе ДНҚ жөндеуін жақсартатын варианттарды анықтады. STK17A (экспрессияның артуы) және COA1 (экспрессияның төмендеуі) гендеріне әсер ететін бес вариант маңызды деп танылды. Сондай-ақ, жүзден асқандарда соматикалық мутациялардың деңгейі күтпегендей төмен екені анықталды.
Research on the morbidity of supercentenarians has found that they remain free of major age related diseases (e. g., stroke, cardiovascular disease, dementia, cancer, Parkinson's disease and diabetes) until the very end of life when they die of exhaustion of organ reserve, which is the ability to return organ function to homeostasis. These findings could explain why the cerebellum exhibits fewer neuropathological hallmarks of age related dementia as compared to other brain regions. A 2021 genomic study identified genetic characteristics that protect against age related diseases, particularly variants that improve DNA repair. Five variants were found to be significant, affecting STK17A (increased expression) and COA1 (reduced expression) genes. Supercentenarians also had an unexpectedly low level of somatic mutations.