Кәсіби емшілік: Еңбек терапиясы

Мамандық терапиясы – физикалық және психикалық денсаулықты жақсартуға, мүмкіндіктерді дамытуға көмектесетін денсаулық сақтау саласы. Оқу, қолдау көрсету қызметтері бар.

20 мин оқу

100%

Дереккөз: Occupational therapy — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Денсаулық сақтау саласы

Еңбек терапиясы (ЕТ) – жеке тұлғалардың, топтардың немесе қоғамдардың мағыналы қызметтерін немесе кәсіптерін дамытуға, қалпына келтіруге немесе сақтауға бағытталған бағалау және араласуды қамтитын денсаулық сақтау саласы. ЕТ саласы психикалық және физикалық қабілеттерді жақсарту үшін оқытылған және білім алған денсаулық сақтау мамандарын қамтиды. Еңбек терапевтері адамның уақытын толтыратын кез келген қызметке қатысуды үйрету, тәрбиелеу және қолдау бойынша маманданған. Бұл дербес денсаулық сақтау кәсібі, кейде ол қосымша денсаулық сақтау кәсібі ретінде қарастырылады және еңбек терапевтерінен (ЕТ) және еңбек терапиясының көмекшілерінен (ЕТК) тұрады. ЕТ мен ЕТК-нің міндеттері әртүрлі болғанымен, олар екеуі де психикалық және/немесе физикалық денсаулығын жақсартуға, мүгедектігін, жарақаттарын немесе кемістіктерін жоюға ниеттенген адамдармен жұмыс істейді. Американдық Еңбек терапиясы қауымдастығы еңбек терапевтін "адамдарға өмір бойы қалаған және/немесе күнделікті істеуге қажетті нәрселерге қатысуға көмектесетін, осы үшін күнделікті қызметтерді (кәсіптерді) терапиялық тұрғыдан пайдаланатын" маман ретінде анықтайды. Басқа кәсіби еңбек терапиясы ұйымдарының анықтамалары да ұқсас. Көбінесе қолданылатын араласуларға мыналар жатады:
Мүгедектігі бар балаларға мектепте және әлеуметтік жағдайларда қатысуға көмектесу (өздігінен қозғалу көбінесе маңызды мәселе болып табылады)
Қолдаушы құрылғылар технологиясы, мағыналы және мақсатты қызметтер, сондай-ақ өмірлік дағдыларды үйрету
Физикалық жарақаттарды қалпына келтіру
Психикалық бұзылыстарды қалпына келтіру
Физикалық және когнитивтік өзгерістерді бастан өткеріп жатқан барлық жастағы адамдарды қолдау
Тәуелсіз функцияларды барынша арттыру және қысым жарақатының қаупін азайту үшін эргономиканы және қолдаушы отыру опцияларын бағалау
Ауру және қалпына келтіру процесі туралы білім беру
Науқастың денсаулығын қорғау
Кәсіби қызмет табу

Көбінесе еңбек терапевтері университетте білім алған мамандар болып табылады және тәжірибеге кірісу үшін лицензиялық емтиханды тапсыруы керек. Қазіргі уақытта, еңбек терапевтінің базалық білімі магистратура дәрежесі болуы тиіс, ал сертификатталған еңбек терапиясының көмекшілері АҚШ-та тәжірибе жүргізу үшін екі жылдық мамандық білімінен өтуі керек. Жеке тұлғалар ұлттық сертификаттаудан өтіп, көптеген штаттарда мемлекеттік лицензия алуға өтініш беруі керек. Еңбек терапевтері физиотерапия, сөйлеу-тіл патологиясы, аудиология, медбикелік, тамақтану, әлеуметтік жұмыс, психология, медицина және қолдаушы технологиялар салаларындағы мамандармен тығыз байланыста жұмыс істейді.

Ерте тарих

Кәсіптерді терапия әдісі ретінде қолданудың алғашқы дәлелдерін ежелгі дәуірден табуға болады. Шамамен б.з.д. 100 жылы грек дәрігері Асклепиад психикалық аурумен ауыратын науқастарды емдік ванналар, массаж, жаттығулар және музыка арқылы адамгершілікпен емдеген. Кейіннен римдік Цельс өзінің науқастарына музыка, саяхат, әңгімелесу және жаттығуларды ұсынды. Алайда, орта ғасырларда психикалық ауруы бар адамдарға осындай араласулар сирек немесе тіпті болмаған. 18 ғасырдағы Еуропада Филипп Пинель және Иоганн Кристиан Рейль сияқты дәрігерлер аурухана жүйесін реформалады. Металл тізбектер мен шектеулердің орнына, олардың мекемелері 18 ғасырдың соңында қатаң еңбек және демалыс шараларын қолданды. Бұл моральдық емдеудің бір бөлігіне айналды. Еуропада бұл бағыт өркендесе де, Америка Құрама Штаттарында 19 ғасыр бойы реформаға деген қызығушылық өзгере түсті. 1860-1910 жылдар аралығында болған өнер және қолөнер қозғалысы да еңбек терапиясына әсер етті. Бұл қозғалыс дамыған елдердегі зауыт еңбегінің бірқалыптылығы мен дербестіктің жоғалуына қарсы туды. Өнер мен қолөнер іспен үйренуді ынталандыру, шығармашылықты дамыту және ауруханадағы ұзақ күтім кезінде шаршаудан сақтану үшін пайдаланылды.

Денсаулық сақтау саласының дамуы

ХХ ғасырдың басында өндірістік апаттар, туберкулез және психикалық аурулардың көбеюі салдарынан мүгедектіктің өсуі, осы мәселелерге қоғамның көңілінің аууын қамтамасыз етті. Кәсіби терапия мамандығы 1910-шы жылдардың басында Прогрессивтік дәуірдің бір көрінісі ретінде пайда болды. Алғашқы мамандар жоғары бағаланатын идеалдарды – мықты еңбек этикасы мен өз қолымен жасаудың маңыздылығын ғылыми және медициналық принциптермен біріктірді. 1917 жылдың сәуір айында АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы – сол елдегі мамандықтың тарихындағы шешуші оқиға болды. Осы уақытқа дейін мамандық негізінен психикалық аурулармен ауыратын адамдарды емдеумен айналысып келді. АҚШ-тың соғысқа араласуы жарақат алған және мүгедек болған сарбаздардың санының артуына әкелді, бұл басшыларға үлкен сынақ болды. АҚШ-тың Кәсіби терапияны дамыту жөніндегі Ұлттық қоғамы (NSPOT) 1917 жылдың қазанында Слэгл, Киднер және басқа да мамандар, соның ішінде американдық дәрігер Уильям Раш Дентон құрды. Әскерилер соғыста жараланғандардың қалпына келуіне көмектесу үшін 1200-ден астам "қайта құруға көмектесушілерді" жұмысқа алу және оқыту үшін NSPOT-тың көмегіне жүгінді. Дентонның 1918 жылғы «Кәсіби терапияның принциптері» атты мақаласы «Халық денсаулығы» журналында жарияланды және ол 1919 жылы жарық көрген «Қайта құру терапиясы» атты оқулығының негізін қалады. Дентон «кәсіби терапия» терминінің «қиындығымен» күресті, себебі ол оның «ғылыми терминдерге тән мағыналық дәлдігінен» айырылған деп ойлады. «Еңбекпен емдеу», «эрготерапия» (эрго – грек тілінен «еңбек» деген мағынаны білдіреді) және «шығармашылық қызметтер» сияқты басқа атаулар да қарастырылды, бірақ ешқайсысы кәсіби терапияның бастапқыдан-ақ барлық емдеу түрлерін қамтитын кең мағынасына ие болған жоқ. Кәсіби терапия мамандығы 1921 жылы ресми түрде аталды.

The early twentieth century was a time in which the rising incidence of disability related to industrial accidents, tuberculosis, and mental illness brought about an increasing social awareness of the issues involved. The health profession of occupational therapy was conceived in the early 1910s as a reflection of the Progressive Era. Early professionals merged highly valued ideals, such as having a strong work ethic and the importance of crafting with one's own hands with scientific and medical principles. The entry of the United States into World War I in April 1917 was a crucial event in the history of the profession in that country. Up until this time, the profession had been concerned primarily with the treatment of people with mental illness. U. S. involvement in the war led to an escalating number of injured and disabled soldiers, which presented a daunting challenge to those in command. The US National Society for the Promotion of Occupational Therapy (NSPOT) was founded in October 1917 by Slagle, Kidner and others including American doctor William Rush Denton. The military enlisted the assistance of NSPOT to recruit and train over 1,200 "reconstruction aides" to help with the rehabilitation of those wounded in the war. Denton's 1918 article "The Principles of Occupational Therapy" appeared in the journal Public Health, and laid the foundation for the textbook he published in 1919 entitled Reconstruction Therapy. Denton struggled with "the cumbersomeness of the term occupational therapy", as he thought it lacked the "exactness of meaning which is possessed by scientific terms". Other titles such as "work cure", "ergo therapy" (ergo being the Greek root for "work"), and "creative occupations" were discussed as substitutes, but ultimately, none possessed the broad meaning that the practice of occupational therapy demanded in order to capture the many forms of treatment that existed from the beginning. The profession of Occupational Therapy was officially named in 1921.

Соғыс аралығы

Соғыстан кейінгі жылдары мамандықты сақтап қалу үшін күрес болды. Басымдық соғыс жылдарындағы игіліктік көзқарастан терапевт болудың қаржылық, кәсіби және жеке қанағаттануына ауыстырылды. Мамандықтың тартымдылығын арттыру мақсатында тәжірибе, сондай-ақ оқу бағдарламасы да стандартталды. Ішке қабылдау және бітіру шарттары белгіленді, ал Америкалық Еңбек терапиясы қауымдастығы тұрақты жұмыс, лайықты жалақы және әділ еңбек жағдайларын қолдады. Осы шаралар арқылы еңбек терапиясы 1920 жылдары медициналық мойнына ие болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысу және одан кейін соғыста жарақат алғандарды емдеуге арналған еңбек терапевтеріне деген сұраныстың күрт өсуімен еңбек терапиясы саласы айтарлықтай өсім мен өзгеріске ұшырады. Еңбек терапевтері қолөнер сияқты құрылымдық қызметтерді ғана емес, сонымен қатар күнделікті өмірлік қызметтерді пайдалануда да білікті болу керек болды. Сонымен қатар, білікті терапевтердің үнемі жетіспеушілігін шешу үшін оқытылған көмекшілерді пайдалану мүмкіндігін бағалау басталды және 1960 жылы еңбек терапиясы көмекшілері үшін білім беру стандарттары енгізілді. Бұдан әрі, еңбек терапиясымен айналысушылар жеке және кәсіби деңгейде еңбек әділеттілігі және жергілікті және жаһандық әсер ететін басқа да адам құқықтары мәселелеріне ұмтылуда. Әлемдік еңбек терапевтері федерациясының ақпараттық орталығы еңбек терапевтерінің адам құқықтары мәселелеріне қатысуына қатысты көптеген ұстанымдарды жариялады. 2021 жылы U.S. News & World Report еңбек терапиясын «100 үздік жұмыс» тізімінде 19-шы орынға қойды.

Іс-тәжірибелік негіздемелер

Кәсіби емші клиентпен жүйелі түрде "кәсіби ем процесі" деп аталатын әрекеттер тізбегі арқылы жұмыс істейді. Осы процестің бірнеше нұсқасы бар. Барлық тәжірибелік негіздер бағалау (немесе сараптама), араласу және нәтижелерді қамтиды. Бұл процесс кәсіби емшілерге денсаулықты жақсартуға көмектесуге және үлес қосуға мүмкіндік береді, сондай-ақ емшілер арасындағы құрылым мен тұрақтылықты қамтамасыз етеді.

Жұмысшы терапия практикасының негіздемесі (OTPF, АҚШ)

Жұмыс терапиясы практикасының негіздемесі (OTPF) – Америка Құрама Штаттарындағы жұмыс терапиясының басты біліктілігі. OTPF екі бөлімге бөлінеді: домен және процесс. Доменге орта, клиенттік факторлар, мысалы, адамның мотивациясы, денсаулық жағдайы және кәсіби тапсырмаларды орындау деңгейі кіреді. Домен пациентті диагностикалау және емдеуді түсінуге көмектесу үшін жағдайды қарастырады. Процесс – терапевттің пациентті емдеу жоспарын және стратегиясын іске асыру үшін қолданатын әрекеттері.

Канадалық тәжірибелік процестердің негіздемесі

Клиентке бағытталған мүмкіндіктің Канадалық моделі (CMCE) кәсіптік терапияның негізгі құзыреті ретінде кәсіптік мүмкіндікті және Канадалық тәжірибе процесінің шеңберін (CPPF) қамтиды. Халықаралық функционалдық жіктеме (ICF) практика шеңберінің 2-ші нұсқасына енгізілген. ICF-тегі іс-әрекеттер мен қатысу мысалдары шеңбердегі Кәсіптік салалар, Орындау дағдылары және Орындау үлгілерімен үндеседі. ICF сондай-ақ контексттік факторларды (орта және жеке факторлар) қамтиды, олар шеңбердің контекстіне қатысты. Бұдан өзге, ICF-те жіктелген дене функциялары мен құрылымдары кәсіптік терапия практикасының негіздемесінде сипатталған клиенттік факторларды сипаттауға көмектеседі. Маклаулин Грей кәсіптік терапия мен ICIDH 2 компоненттері арасындағы қатынасты (алғашқы Халықаралық кемістіктер, мүгедектер және қабілетсіздіктер классификациясының (ICIDH) қайта қарауы, кейіннен ICF аталды) одан әрі зерттеді. Әдебиетте кәсіптік терапевтер нақты ұғымдар туралы дұрыс хабарласу үшін ICF-пен қатар кәсіптік терапияның арнайы терминологиясын қолдануы керектігі көрсетілген. ICF-де емшілер мен әріптестерге жеткізілуі тиіс ақпаратты сипаттау үшін кейбір категориялар жетіспеуі мүмкін. Сондай-ақ, ICF санаттарының мағынасын кәсіптік терапия терминдерімен толық сәйкестіру мүмкін емес. ICF бағалау құралы емес және кәсіптік терапия терминологиясын ICF терминологиясымен алмастыруға болмайды. ICF – қазіргі терапиялық тәжірибелер үшін жоғары деңгейдегі шеңбер.

Кәсіптері

Американдық еңбек терапиясы қауымдастығының (AOTA) еңбек терапиясы практикасының аясы: Домен және процесс, 4-ші басылым (OTPF 4) бойынша, кәсіптер – «адамдардың жеке тұлғалар, отбасылар және қоғамдастықтармен бірге уақытты толтыру және өмірге мағына мен мақсат беру үшін атқаратын күнделікті іс-әрекеттер» деп анықталады. Кәсіптерге адамдардың қажетті, қалаған және күтілетін істері кіреді. Кәсіптер клиенттің (адамның, топтың немесе халықтың) денсаулығының, өзіндік санасының және қабілеттілік сезімінің орталық элементі болып табылады және осы клиент үшін ерекше маңызға және құндылыққа ие.

Практикалық параметрлер

Американдық еңбек терапиясы қауымдастығының 2019 жылғы жалақы және жұмыс күшінің зерттеуіне сәйкес, еңбек терапевттері әртүрлі практикалық орталарда жұмыс істейді: ауруханаларда (28,6%), мектептерде (18,8%), ұзақ мерзімді күтім мекемелерінде / білікті медбикелік орталықтарда (14,5%), жеке амбулаториялық (13,3%), үйдегі денсаулық сақтауда (7,3%), академиялық ортада (6,9%), ерте араласу бағдарламаларында (4,4%), психикалық денсаулық саласында (2,2%), қоғамдық ұйымдарда (2,4%) және басқа да орталарда (1,6%). AOTA мәліметінше, еңбек терапевттерінің ең көп таралған негізгі жұмыс орны – ауруханалар. Зерттеуге сәйкес, еңбек терапевттерінің 46%-ы қалалық жерлерде, 39%-ы қала маңында, ал қалған 15%-ы ауылдық жерлерде жұмыс істейді. Канадалық денсаулық сақтау ақпарат институты (CIHI) 2020 жылы еңбек терапевттерінің шамамен жартысы (46,1%) ауруханаларда, 43,2%-ы қоғамдық денсаулық сақтау саласында, 3,6%-ы ұзақ мерзімді күтімде (LTC) және 7,1%-ы басқа да орталарда, соның ішінде мемлекеттік мекемелерде, өнеркәсіпте, өндірісте және коммерциялық ұйымдарда жұмыс істегенін анықтады. CIHI сонымен қатар Канададағы еңбек терапевттерінің 68%-ы қалалық жерлерде, ал тек 3,7%-ы ауылдық жерлерде жұмыс істейтінін көрсетті.

Амбулаториялық ем

Кәсіби терапия мамандары 1:1 емдеу сеанстарын және топтық шараларды жүргізеді: бос уақытты ұйымдастыру, денсаулық сауаттылығы мен білімі, физикалық белсенділікті түзету, стресс/ашуды басқару, салауатты тамақ дайындау және дәрілерді қабылдауды басқару.

Қоғамдастық

Кәсіби емшілер аурулардың алдын алуға және денсаулықты сақтауға бағытталған, жалпы қоғамдық бағдарламаларды әзірлейді және іске асырады: алдын алу бойынша білім беру сабақтарын жүргізу, бағбандалықпен айналысуға көмектесу, эргономикалық бағалаулар ұсыну, сондай-ақ ұнамды бос уақыт пен дене белсенділігі бағдарламаларын ұйымдастыру.

Психикалық денсаулық

Экупациялық терапия мамандығы адамның денсаулығы оның кәсіптеріне белсенді қатысу арқылы қалыптасады деп санайды (AOTA, 2014). Егер адам қандай да бір психикалық денсаулық қажеттілігін сезінсе, оның кәсіптерге белсенді қатысу мүмкіндігі шектелуі мүмкін. Мысалы, егер адам депрессияға немесе қысылысқа ұшыраса, оның ұйқысы бұзылуы, өзін-өзі күту жұмыстарын орындау қиындығы, бос уақытты өткізуге деген құлшынысының төмендеуі, мектепте немесе жұмыстағы жұмыстарға назар аударуының төмендеуі және әлеуметтік байланыстардан қашуы мүмкін. Экупациялық терапия мамандары психикалық денсаулық саласындағы білімдік базаға ие және психикалық денсаулықты жақсарту, сақтау және араласу жөніндегі күш-жігерге үлес қоса алады. Экупациялық терапия мамандары әлеуметтік-эмоционалдық жақсылыққа, жағымсыз мінез-құлықтың алдын алуға, тексерулер арқылы ерте анықтауға және қарқынды араласуға бағытталған қызметтер ұсына алады (Bazyk & Downing, 2017). Экупациялық терапия мамандары клиенттермен тікелей жұмыс істей алады, қызметкерлердің кәсіби дамуын қамтамасыз етеді және басқа команда мүшелерімен және отбасылармен бірлесіп жұмыс істейді. Мысалы, экупациялық терапевтер тапсырманың талаптары мен адамның қабілеттері арасындағы байланысты түсінуде ерекше дағдылы. Осы біліммен, мамандар маңызды кәсіптерге сәтті қатысуды жеңілдету үшін араласу жоспарын жасай алады. Экупациялық терапия қызметтері мектеп, білім, жұмыс, ойын, бос уақыт, күнделікті өмірлік жағдайлар (АЖЖ) және құралдық АЖЖ салаларында қатысуды қолдау үшін кәсіппен айналысуға бағытталуы мүмкін (Bazyk & Downing, 2017). Экупациялық терапия психикалық денсаулыққа қатысты халық денсаулығы тәсілін қолданады (ДДСҰ, 2001), ол психикалық денсаулықты жақсартуға, сондай-ақ психикалық аурудың алдын алуға және оған араласуға баса назар аударады. Бұл модель экупациялық терапевтердің психикалық денсаулықты жақсарту, сақтау және өмір бойы қарқынды араласудағы ерекше құндылығын көрсетеді (Miles et al., 2010). Төменде қызмет көрсетудің үш негізгі деңгейі келтірілген:

The occupational therapy profession believes that the health of an individual is fostered through active engagement in one's occupations (AOTA, 2014). When a person is experiencing any mental health need, his or her ability to actively participate in occupations may be hindered. For example, if a person has depression or anxiety, he or she may experience interruptions in sleep, difficulty completing self care tasks, decreased motivation to participate in leisure activities, decreased concentration for school or job related work, and avoidance of social interactions. Occupational therapy practitioners possess the educational knowledge base in mental health and can contribute to the efforts in mental health promotion, prevention, and intervention. Occupational therapy practitioners can provide services that focus on social emotional well being, prevention of negative behaviors, early detection through screenings, and intensive intervention (Bazyk & Downing, 2017). Occupational therapy practitioners can work directly with clients, provide professional development for staff, and work in collaboration with other team members and families. For instance, occupational therapists are specifically skilled at understanding the relationship between the demands of a task and the person's abilities. With this knowledge, practitioners are able to devise an intervention plan to facilitate successful participation in meaningful occupations. Occupational therapy services can focus on engagement in occupation to support participation in areas related to school, education, work, play, leisure, ADLs, and instrumental ADLs (Bazyk & Downing, 2017). Occupational therapy utilizes the public health approach to mental health (WHO, 2001) which emphasizes the promotion of mental health as well as the prevention of, and intervention for, mental illness. This model highlights the distinct value of occupational therapists in mental health promotion, prevention, and intensive interventions across the lifespan (Miles et al., 2010). Below are the three major levels of service:

3-ші деңгей: қарқынды интервенциялар

Күнделікті қызмет атқаруды, қарым-қатынастарды, эмоционалдық жай-күйді сезінуді және күнделікті өмірдегі қиындықтарды жеңу қабілетін шектейтін психикалық, эмоционалдық немесе мінез-құлық бұзылыстары бар адамдарға қарқынды араласулар көрсетіледі. Еңбек терапиясы мамандары клиентке бағытталған үдеріс арқылы психикалық денсаулық мәселелері бар адамдарға қоғамда мағыналы өмір сүруге және олардың әлеуетін толыққанды пайдалануға мүмкіндік беретін қалпына келтіру моделіне адал. (Champagne & Gray, 2011). Қарқынды араласулардың (жеке немесе топтық, консультация) негізгі мақсаты – қалпына келтіруді немесе «психикалық денсаулықты қайта жаңартуды» ынталандыру үшін кәсіптік қызметке қатысу, нәтижесінде қоғамдық өмірге қатысудың, күнделікті қызмет атқарудың және өмір сапасының ең жоғары деңгейіне қол жеткізу; функционалдық бағалау және араласу (дағдыларды оқыту, бейімделу, толықтыру стратегиялары) (Brown, 2012); денсаулықты қолдау үшін пайдалы әдеттерді, рәсімдерді және күнделікті тәртіптерді анықтау және енгізу.

2-ші деңгей: мақсатты қызметтер

Мақсатты қызметтер психикалық денсаулық проблемаларын дамыту қаупі бар адамдардың алдын алуға бағытталған, мысалы, эмоционалдық жағдайларға (атап айтқанда, жарақат, зорлық-зомбылық), жағдайлық стресстерге (мысалы, физикалық мүгеделік, қорқыту, әлеуметтік оқшаулану, семіздік) немесе генетикалық факторларға (мысалы, психикалық аурулардың отбасылық анамнезі) тап болғандарға. Кәсіби терапия мамандары барлық жағдайда психикалық денсаулыққа қатысты қиындықтарды ерте анықтау және оларға араласуға мүкімділік танытады. Мақсатты қызметтердің (шағын топтар, кеңес беру, жағдай жасау, білім беру) негізгі мақсаты – психикалық денсаулықты жақсарту және ерте белгілерді азайту үшін кәсіби қызметке қатысуды ынталандыру; шағын терапиялық топтар (Олсон, 2011); қатысуды жақсарту үшін ортаны өзгерту (мысалы, сенсорлық тұрғыдан қолайлы сыныптар, үй немесе жұмыс ортасын құру).

1-ші деңгей: әмбебап қызметтер

Универсалды қызметтер психикалық денсаулық немесе мінез-құлық проблемалары бар және жоқ барлық адамдарға, соның ішінде мүгедектер мен ауруларға ұсынылады (Barry & Jenkins, 2007). Кәсіби терапия қызметтерінің негізгі бағыты – барлық адамдардың психикалық денсаулығын нығайту және сақтау: денсаулықты жақсартатын шараларға қатысуға ынталандыру (мысалы, ұнату қызметтері, салауатты тамақтану, жаттығулар, жеткілікті ұйқы); өзін-өзі реттеу және қиын жағдайлармен күресу стратегияларын дамыту (мысалы, саналылық, йога); психикалық денсаулық сауаттылығын арттыру (мысалы, өз психикалық денсаулығына қалай күтім жасау керектігін және психикалық денсаулық нашарлағанда не істеу керектігін білу). Кәсіби терапия мамандары мектептерден бастап жұмыс орындарына дейін әртүрлі орталарда психикалық денсаулықты және әл-ауқатты жақсартуға бағытталған әмбебап бағдарламалар мен стратегияларды әзірлейді. Универсалды қызметтердің (жеке, топтық, мектептік, қызметкер/ұйымдық деңгейдегі) басты назарында – барлық адамдарға оң психикалық денсаулықты қолдайтын шараларға табысты қатысуға көмектесетін әмбебап бағдарламалар (Bazyk, 2011); психикалық денсаулықты нығайту және сақтауға бағытталған, тиісті мүдделі тараптармен білім беру және жетектеу стратегиялары; қиындықтарға төзімділік пен бейімделу қабілетін дамыту; денсаулықты жақсартатын шараларға қатысуды қолдайтын ортаны өзгерту және жақсарту.

Өндірістік қартаю

Кәсіби емшілер қарт адамдармен олардың тәуелсіздігін сақтау, мағыналы қызметтерге қатысу және толыққанды өмір сүру үшін жұмыс істейді. Кәсіби емшілер қарт адамдармен айналысатын салалардың мысалдары: көлік жүргізу, үй жағдайында қартаю, көру қабілетінің төмендеуі және деменция немесе Альцгеймер ауруы (АА). Көлік жүргізу мәселесін қарастырғанда, жүргізушілердің руль артындағы қауіпсіздігін анықтау үшін жүргізушілерді бағалау жүргізіледі. Қарт адамдарға үйде өздігінен қызмет етуге мүмкіндік беру үшін, кәсіби емшілер құлау қаупін бағалайды, клиенттердің үй жағдайындағы мүмкіндіктерін бағалайды және үйге қажетті өзгерістер енгізуді ұсынады. Көру қабілетінің нашарлауымен айналысқанда, кәсіби емшілер тапсырмалар мен ортаны өзгертеді. Альцгеймер ауруымен (АА) ауыратын адамдармен жұмыс істегенде, кәсіби емшілер өмір сапасын сақтауға, қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және тәуелсіздікті қолдауға баса назар аударады.

Гериатрия/өндірістік қартаю

Кәсіби терапевтер қарттық шағының барлық аспектілерін, денсаулықты сақтаудан бастап түрлі аурулармен емдеуге дейін қарастырады. Егде сақалды адамдарға арналған кәсіби терапияның мақсаты – егде сақалды адамдардың тәуелсіздігін сақтап қалуға және ауруханаға жатумен және мекемеде тұрумен байланысты денсаулық сақтау шығындарын азайтуға көмектесу болып табылады. Қоғамда кәсіби терапевтер егде сақалды адамның жүргізу қабілетін бағалай алады және оның қауіпсіздігін анықтайды. Егер адамның жүргізуі қауіпсіз емес екені анықталса, кәсіби терапевт басқа көлік түрлерін табуға көмектеседі. Кәсіби терапевтер сондай-ақ үйде күтім көрсетудің бір бөлігі ретінде егде сақалды адамдармен үйде жұмыс істейді. Үйде кәсіби терапевт құлаудың алдын алу, күнделікті өмірлік қызметтерде тәуелсіздікті арттыру, қауіпсіздікті қамтамасыз ету және адамның қалаған уақытында үйде тұруына мүмкіндік беру сияқты мәселелермен айналысады. Сондай-ақ, кәсіби терапевт үйдегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін үйге өзгерістер енгізуді ұсына алады. Көптеген егде сақалды адамдарда диабет, артрит және жүрек-өкпе аурулары сияқты созылмалы аурулар болады. Кәсіби терапевтер энергияны сақтау немесе қиын жағдайға бейімделу стратегиялары туралы білім беру арқылы осы ауруларды басқаруға көмектесе алады. Кәсіби терапевтер егде сақалды адамдармен үйде ғана емес, сонымен қатар ауруханаларда, қарттар үйлерінде және жаңадан оңалту орталықтарында да жұмыс істейді. Қарттар үйлерінде кәсіби терапевттің міндеті – клиенттермен және күтімшілермен қауіпсіз күтім, ортаны өзгерту, дұрыс позаны анықтау және күрделі күнделікті өмірлік дағдыларды жақсарту бойынша жұмыс істеу болып табылады. Жаңадан оңалту орталықтарында кәсіби терапевтер клиенттермен бірге ауру немесе жазатайым оқиғадан кейін ауруханадан шыққаннан кейін үйге және бұрынғы функционалдық деңгейіне оралуына көмектеседі. Кәсіби терапевтер деменциямен ауыратын адамдар үшін де ерекше рөл атқарады. Терапевт ауру прогрессиясымен бірге ортаны өзгертуге және күтімшілердің шағылысуын болдырмау үшін оларды оқытуға көмектеседі. Кәсіби терапевтер паллиативтік және хоспис күтімінде де маңызды рөл атқарады. Өмірдің осы кезеңіндегі мақсат – адамның маңызды деп санайтын рөлдері мен қызметтерінің маңыздылығын сақтап қалу болып табылады. Егер адам осы қызметтерді орындай алмаса, кәсіби терапевт осы міндеттерді орындаудың жаңа жолдарын ұсына алады, сонымен қатар орта, психосоциалдық және физикалық қажеттіліктерді ескереді. Кәсіби терапевтер егде сақалды адамдармен дәстүрлі орталарда ғана емес, сонымен қатар қарттар орталықтарында және қарттарға арналған тұрғын үйлерде де жұмыс істейді.

Occupational therapists address all aspects of aging from health promotion to treatment of various disease processes. The goal of occupational therapy for older adults is to ensure that older adults can maintain independence and reduce health care costs associated with hospitalization and institutionalization. In the community, occupational therapists can assess an older adults ability to drive and if they are safe to do so. If it is found that an individual is not safe to drive the occupational therapist can assist with finding alternate transit options. Occupational therapists also work with older adults in their home as part of home care. In the home, an occupational therapist can work on such things as fall prevention, maximizing independence with activities of daily living, ensuring safety and being able to stay in the home for as long as the person wants. An occupational therapist can also recommend home modifications to ensure safety in the home. Many older adults have chronic conditions such as diabetes, arthritis, and cardiopulmonary conditions. Occupational therapists can help manage these conditions by offering education on energy conservation strategies or coping strategies. Not only do occupational therapists work with older adults in their homes, they also work with older adults in hospitals, nursing homes and post acute rehabilitation. In nursing homes, the role of the occupational therapist is to work with clients and caregivers on education for safe care, modifying the environment, positioning needs and enhancing IADL skills to name a few. In post acute rehabilitation, occupational therapists work with clients to get them back home and to their prior level of function after a hospitalization for an illness or accident. Occupational therapists also play a unique role for those with dementia. The therapist may assist with modifying the environment to ensure safety as the disease progresses along with caregiver education to prevent burnout. Occupational therapists also play a role in palliative and hospice care. The goal at this stage of life is to ensure that the roles and occupations that the individual finds meaningful continue to be meaningful. If the person is no longer able to perform these activities, the occupational therapist can offer new ways to complete these tasks while taking into consideration the environment along with psychosocial and physical needs. Not only do occupational therapists work with older adults in traditional settings, they also work in senior centre's and ALFs.

Көру қабілетінің нашарлауы

Көру қабілетінің нашарлауы американдық ересектер арасындағы ең көп кездесетін 10 мүгеліктің бірі болып табылады. Еңбек терапевттері оптометристер, офтальмологтар және сертификатталған нашар көру терапевттері сияқты басқа мамандықтармен бірлесіп жұмыс істейді, қалған көру қабілетін мүмкіндігінше тиімді пайдалану арқылы көру қабілеті нашар адамдардың тәуелсіздігін арттыруға көмектеседі. AOTA-ның «Өмірді толыққанды өмір сүру» атты ұраны адамдардың кім екендігін және олар не істегісі келетінін білуге шақырады, әсіресе көру қабілетінің нашарлауына қарамастан, мағыналы қызметтерге қатысуды ынталандыруда. Еңбек терапиясының көмегіне зәру болатын топтарға қарт адамдар, ми травмасы бар адамдар, жүргізуге қайта оралу мүмкіндігі бар ересектер және көру қабілеті нашар балалар жатады. Еңбек терапевттері қарастыратын көру қабілетінің нашарлауы екі түрге бөлінеді: нашар көру немесе неврологиялық көру қабілетінің бұзылуы. Неврологиялық бұзылудың мысалы – кортикальдық көру бұзылуы (CVI), ол «көруді қамтамасыз ететін ми бөліктерінің проблемасы немесе бұзылуы салдарынан туындайтын бұзылған немесе тиімсіз көру» деп анықталады. Келесі бөлімде көру қабілеті нашар адамдармен жұмыс істеу кезінде еңбек терапиясының рөлі талқыланады. Қарт адамдарға нашар көру кезіндегі еңбек терапиясы тапсырманы талдауды, ортаны бағалауды және қажет болған жағдайда тапсырманы немесе ортаны өзгертуді қамтиды. Көптеген еңбек терапиясы мамандары оптометристермен және офтальмологтармен тығыз жұмыс істейді, ми травмасынан зардап шеккен адамдарда көру қабілетінің, көру өрісінің және көз қозғалысының кемшіліктерін жою үшін, сондай-ақ күнделікті тапсырмаларды қауіпсіз және тиімді орындау үшін компенсациялық стратегиялар туралы білім беруді қамтиды. Көру қабілеті тұрақталған ересектерге жүргізуді бағалау және жүргізуге қайта оралу мүмкіндігін бағалау үшін еңбек терапиясы көмектесе алады. Соңында, еңбек терапиясы мамандары көру қабілеті нашар балаларға жеке гигиеналық шараларды орындауға және компенсациялық стратегияларды қолдану арқылы сыныптағы оқу-іс шараларына қатысуға көмектеседі.

Visual impairment is one of the top 10 disabilities among American adults. Occupational therapists work with other professions, such as optometrists, ophthalmologists, and certified low vision therapists, to maximize the independence of persons with a visual impairment by using their remaining vision as efficiently as possible. AOTA's promotional goal of "Living Life to Its Fullest" speaks to who people are and learning about what they want to do, particularly when promoting the participation in meaningful activities, regardless of a visual impairment. Populations that may benefit from occupational therapy includes older adults, persons with traumatic brain injury, adults with potential to return to driving, and children with visual impairments. Visual impairments addressed by occupational therapists may be characterized into two types including low vision or a neurological visual impairment. An example of a neurological impairment is a cortical visual impairment (CVI) which is defined as " abnormal or inefficient vision resulting from a problem or disorder affecting the parts of brain that provide sight". The following section will discuss the role of occupational therapy when working with the visually impaired. Occupational therapy for older adults with low vision includes task analysis, environmental evaluation, and modification of tasks or the environment as needed. Many occupational therapy practitioners work closely with optometrists and ophthalmologists to address visual deficits in acuity, visual field, and eye movement in people with traumatic brain injury, including providing education on compensatory strategies to complete daily tasks safely and efficiently. Adults with a stable visual impairment may benefit from occupational therapy for the provision of a driving assessment and an evaluation of the potential to return to driving. Lastly, occupational therapy practitioners enable children with visual impairments to complete self care tasks and participate in classroom activities using compensatory strategies.

Қосалқы технологиялар

Жұмыс терапиясы мамандары немесе еңбек терапевттері (ОТ) клиенттерінің өмір сапасын жақсарту үшін көмекші технологияны қолдануды үйретуге, ұсынуға және насихаттауға ерекше мүмкіндік алады. Еңбек терапевттері адамның кәсіби қызметтегі нәтижелеріне қатысты ерекше қажеттіліктерін түсінеді және клиенттерге мақсаттарына жетуге көмектесу үшін қызметтерді талдау бойынша берік білімге ие. Сондықтан, еңбек терапиясы практикалық үлгілерінде әртүрлі және алуан түрлі көмекші технологияны қолдану кеңінен қолдауға ие.

Экологиялық терапияға саяхат

АҚШ-та еңбек терапиясы мамандарына деген қажеттіліктің артуына байланысты, көптеген мекемелер саяхаттап жұмыс істеуге дайын еңбек терапиясы мамандарын жалдауды ұсынады – олар көбінесе штаттан тыс жерлерге уақытша жұмыс істеу үшін саяхаттауға келіседі. Жұмыс тапсырмалары 8 аптадан 9 айға дейін созылуы мүмкін, бірақ әдетте 13–26 аптаға дейін жалғасады. Саяхатшы терапевттер әртүрлі жағдайларда жұмыс істейді, бірақ ең көп сұраныс үйдегі медициналық көмек және білікті медбикелік мекемелерінде. Саяхатшы еңбек терапиясы маманы болу үшін қосымша білім алу талаптары жоқ, алайда, әртүрлі штаттардың лицензиялау талаптары мен практикалық ережелерін сақтау қажет болуы мүмкін. Zip Recruiter мәліметтері бойынша, 2019 жылға қарай толық жұмыс күнімен жұмыс істейтін саяхатшы терапевттің орташа жалақысы 86 475 долларды құрады, ал АҚШ бойынша 62 500 доллардан 100 000 долларға дейін ауытқуы мүмкін. Көбінесе (43%) саяхатшы еңбек терапевтері 21–30 жас аралығында осы салаға келеді.

Білім

Бүкіл әлемде еңбек терапевті немесе еңбек терапиясының көмекшісі ретінде жұмыс істеу үшін қажетті біліктіліктердің алуан түрлілігі бар. Елге және күтілетін тәжірибе деңгейіне байланысты, білім беру бағдарламаларына қатысты дипломдарға аспирантура, бакалавриат, кіру деңгейі магистрлігі, кәсіби магистрлігі, кіру деңгейі докторлығы (OTD), кәсіби докторлығы (DrOT немесе OTD), еңбек терапиясы бойынша клиникалық ғылым докторы (CScD), еңбек терапиясы философия докторы (PhD) және OTD/PhD біріктірілген дәрежесі кіруі мүмкін. Еңбек терапевті және еңбек терапиясының көмекшісі лауазымдары халықаралық деңгейде кең таралған. Қазіргі уақытта АҚШ-та OT және OTA бағдарламалары үшін екі түрлі түсу мүмкіндігі бар. OT үшін бұл кіру деңгейі магистрлігі немесе кіру деңгейі докторлығы. OTA үшін бұл - аспирантура немесе бакалавриат. Дүниежүзілік еңбек терапевтері федерациясы (WFOT) 2016 жылы жаңартылған еңбек терапевтерін даярлаудың ең төменгі стандарттарын бекітті. Әлемдегі барлық білім беру бағдарламалары осы ең төменгі стандарттарға сай болуы керек. Бұл стандарттар елдің ұлттық аккредиттеу ұйымы белгілеген академиялық стандарттармен толықтырылуы және күшейтілуі мүмкін. Ең төменгі стандарттардың бір бөлігі ретінде барлық бағдарламаларда тәжірибелік оқу (далалық жұмыс) кіретін оқу жоспары болуы тиіс. Далалық жұмыс орындарының мысалдары: жедел жәрдем, стационарлық аурухана, амбулаториялық аурухана, білікті медбикелік мекемелер, мектептер, топтық үйлер, ерте араласу, үйдегі медициналық көмек және қоғамдық орталар. Еңбек терапиясы мамандығы кең теориялық және дәлелге негізделген базаға сүйенеді. OT оқу бағдарламасы кәсіптік ғылым, анатомия, физиология, биомеханика және неврология сияқты ғылымның әртүрлі салалары арқылы кәсіптің теориялық негіздеріне баса назар аударады. Бұған қоса, бұл ғылыми негіз психология, социология және басқа да білімдермен интеграцияланады. АҚШ, Канада және әлемнің басқа елдерінде лицензия алу талап етіледі. OT немесе OTA лицензиясын алу үшін аккредиттелген бағдарламаны бітіру, далалық жұмыс талаптарын орындау және ұлттық сертификаттау емтиханын сәтті тапсыру қажет.

Worldwide, there is a range of qualifications required to practice as an occupational therapist or occupational therapy assistant. Depending on the country and expected level of practice, degree options include associate degree, Bachelor's degree, entry level master's degree, post professional master's degree, entry level Doctorate (OTD), post professional Doctorate (DrOT or OTD), Doctor of Clinical Science in OT (CScD), Doctor of Philosophy in Occupational Therapy (PhD), and combined OTD/PhD degrees. Both occupational therapist and occupational therapy assistant roles exist internationally. Currently in the United States, dual points of entry exist for both OT and OTA programs. For OT, that is entry level Master's or entry level Doctorate. For OTA, that is associate degree or bachelor's degree. The World Federation of Occupational Therapists (WFOT) has minimum standards for the education of OTs, which was revised in 2016. All of the educational programs around the world need to meet these minimum standards. These standards are subsumed by and can be supplemented with academic standards set by a country's national accreditation organization. As part of the minimum standards, all programs must have a curriculum that includes practice placements (fieldwork). Examples of fieldwork settings include: acute care, inpatient hospital, outpatient hospital, skilled nursing facilities, schools, group homes, early intervention, home health, and community settings. The profession of occupational therapy is based on a wide theoretical and evidence based background. The OT curriculum focuses on the theoretical basis of occupation through multiple facets of science, including occupational science, anatomy, physiology, biomechanics, and neurology. In addition, this scientific foundation is integrated with knowledge from psychology, sociology and more. In the United States, Canada, and other countries around the world, there is a licensure requirement. In order to obtain an OT or OTA license, one must graduate from an accredited program, complete fieldwork requirements, and pass a national certification examination.

Философиялық негіздері

Жұмыс терапиясының философиясы мамандықтың тарихы бойында дамып келді. Кәсіптің негізгі философиясы негізін қалаушылардың романтизм, прагматизм және гуманизм идеяларына көп қарызды, олар өткен ғасырдың негізгі идеологиялары деп саналады. Жұмыс терапиясының философиясы туралы ең көп сілтеме жасалатын алғашқы мақалалардың бірін 19-шы ғасырдың соңында Швейцариядан АҚШ-қа көшіп келген психиатр Адольф Мейер 1922 жылы жаңа Жұмыс терапиясы қоғамының жиналысында ұсынды. Ол кезде доктор Мейер АҚШ-тың жетекші психиатрларының бірі және Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы Джонс Хопкинс университетінің жаңа психиатрия бөлімінің және Фиппс клиникасының басшысы болды. Ұлттық Жұмыс терапиясын дамыту қоғамының, қазіргі Америка Жұмыс терапиясы қауымдастығының қолдаушысы Уильям Раш Дантон, еңбектің адамның негізгі қажеттілігі және еңбектің емдік қасиеттері бар деген идеяны насихаттауға тырысты. Оның мәлімдемелерінен жұмыс терапиясының негізгі қағидалары туындады, олар:
Еңбек денсаулыққа және әл-ауқатқа оң әсер етеді. Еңбек құрылым жасайды және уақытты ұйымдастырады. Еңбек мәдени және жеке өмірге мағына сыйлайды. Кәсіптер жекелей болады. Адамдар әртүрлі кәсіптерді бағалайды. Осының нәтижесінде клиентке бағытталғандық және еңбек кәсіптің басым тақырыптары ретінде қайта жанданды. Өткен ғасыр ішінде жұмыс терапиясының негізгі философиясы аурудан ауытқудан емге, мағыналы еңбек арқылы мүмкіндіктерді кеңейтуге дейін өзгерді. Америка Жұмыс терапиясы қауымдастығының кейбір құндылықтары терапевт-орталық деп сынға алынды және көпмәдени практиканың қазіргі заманғы шындығын толық көрсетпейді. Соңғы уақыттарда жұмыс терапиясы мамандары мамандықтың әлеуетті ауқымы туралы кеңірек ойлауға және мүгедектіктен басқа да себептерден туындаған еңбек әділетсіздігін бастан өткерген топтармен жұмыс істеуді қамтуға ұмтылды. Жаңа және дамып келе жатқан тәжірибелік салаларға босқындармен жұмыс істейтін терапевтер, семіздікке ұшыраған балалар және баспанасыз адамдар жатады.

The philosophy of occupational therapy has evolved over the history of the profession. The philosophy articulated by the founders owed much to the ideals of romanticism, pragmatism and humanism, which are collectively considered the fundamental ideologies of the past century. One of the most widely cited early papers about the philosophy of occupational therapy was presented by Adolf Meyer, a psychiatrist who had emigrated to the United States from Switzerland in the late 19th century and who was invited to present his views to a gathering of the new Occupational Therapy Society in 1922. At the time, Dr. Meyer was one of the leading psychiatrists in the United States and head of the new psychiatry department and Phipps Clinic at Johns Hopkins University in Baltimore, Maryland. William Rush Dunton, a supporter of the National Society for the Promotion of Occupational Therapy, now the American Occupational Therapy Association, sought to promote the ideas that occupation is a basic human need, and that occupation is therapeutic. From his statements came some of the basic assumptions of occupational therapy, which include:
Occupation has a positive effect on health and well being. Occupation creates structure and organizes time. Occupation brings meaning to life, culturally and personally. Occupations are individual. People value different occupations. As a result, client centeredness and occupation have re emerged as dominant themes in the profession. Over the past century, the underlying philosophy of occupational therapy has evolved from being a diversion from illness, to treatment, to enablement through meaningful occupation. Some values formulated by the American Occupational Therapy Association have been critiqued as being therapist centric and do not reflect the modern reality of multicultural practice. In recent times occupational therapy practitioners have challenged themselves to think more broadly about the potential scope of the profession, and expanded it to include working with groups experiencing occupational injustice stemming from sources other than disability. Examples of new and emerging practice areas would include therapists working with refugees, children experiencing obesity, and people experiencing homelessness.

Теориялық негіздер

Кәсіби терапияның ерекше бір ерекшелігі – терапевттер көбінесе өз практикаларын түсіндіру үшін теориялық аястарды қолданады. Көптеген мамандар теорияны қолдану күнделікті клиникалық көмекті күрделендіреді және пациентке бағытталған көмек көрсету үшін қажет емес деп санайды. Ғалымдар арасында терминологияның өзгеше екенін ескеріңіз. Адам мен оның қызметтерін түсіндіруге арналған теориялық негіздердің толық емес тізімі мыналарды қамтиды:

Жалпыға ортақ еңбек терапиясы

Дүниежүзілік еңбек терапиясы федерациясы – бұл кәсіби мамандықтың халықаралық дауысы және әлем бойынша еңбек терапиясымен айналысатын мамандардың мүшелік желісі. WFOT елдер арасындағы ынтымақтастық арқылы еңбек терапиясының халықаралық практикасын қолдайды. WFOT қазіргі таңдағыда 100-ден астам мүше ел ұйымдарын, 550 000 еңбек терапиясы маманын және 900 мақұлданған білім беру бағдарламасын қамтиды. Кәсіптің танымалдығын арттыру және жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейде кәсіби даму жұмысын ілгерілету үшін, еңбек терапиясы әр жыл сайын 27 қазанда Дүниежүзілік еңбек терапиясы күнін тойлайды. WFOT 1959 жылдан бері Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен (ДДСҰ) тығыз ынтымақтастықта болып, әлемдік денсаулықты жақсартуға бағытталған бағдарламалар бойынша бірлесіп жұмыс істейді. Еңбек терапиясы жеке тұлғалар мен қоғамдарға «таңдалған және қажетті қызметтерге» қатысуға және «мағыналы өмір құруға» мүмкіндік беруде маңызды рөл атқарады.