Инсульт: Қайта оңалту және емдеу әдістері

Инсульт: жедел көмек, емдеу, оңалту. Мидың зақымын азайту, пациенттің жағдайын жақсарту – мақсат. Жедел инсульт бөлімшесінде сапалы көмек!

12 мин оқу

100%

Дереккөз: Stroke recovery — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Инсульттік көмек көрсетудің маңызды аспектілері

Инсультті басқарудың басты мақсаттары – мидың зақымдануын азайту және пациенттің ең толыққанды қалпына келуіне жәрдемдесу болып табылады. Денсаулық сақтау көрсеткіштерін жақсарту үшін жылдам анықтау және тиісті шұғыл медициналық көмек маңызды. Мүмкіндігі болған жағдайда, пациенттер емделу үшін жедел инсульт бөліміне жатқызылады. Бұл бөлімшелер пациенттің медициналық жағдайын тұрақтандыруға бағытталған медициналық және хирургиялық көмек көрсетуде маманданған. Тиісті күтім жоспарын жасауға көмектесетін стандартталған бағалаулар да жүргізіледі. Қазіргі зерттеулер инсульт бөлімшелері ауруханадағы өлім-жітім көрсеткіштерін және ауруханада қалу мерзімін азайтуға септігін тигізеді. Пациенттің жағдайы тұрақтанғаннан кейін, қалпына келу процесіне денсаулық сақтау орталығындағы оңалту шаралары басымдыққа ие болады. Кейбір пациенттер стационарлық оңалту бағдарламаларына жіберіледі, ал басқалары амбулаториялық қызметтерге немесе үй шараларына бағытталуы мүмкін. Стационарлық бағдарламаларды әдетте дәрігер, медбике, фармацевт, физиотерапевт, еңбек терапевті, тіл патологы, психолог және демалыс терапевті кіретін мамандар тобы жүзеге асырады. Емге жауап беру және жалпы функцияны қалпына келтіру әрбір адамның жеке ерекшеліктеріне байланысты. Қазіргі деректер инсульттан кейін алғашқы 12 апта ішінде ең маңызды жақсарулар орын алатынын көрсетеді. Одан кейін инсультпен ауыратын пациенттерді қалай емдеу керектігі туралы мәселе көтеріледі. Соңғы ғасырдың көп бөлігінде инсульттан кейін белсенді өмір салтынан бас тарту кең таралған. 1950 жылдар шамасында бұл көзқарас өзгерді және денсаулық сақтау мамандары инсультпен ауыратын пациенттерге жақсы нәтижелер беретін емдік жаттығуларды жазып беруді бастады. Сол кезде жақсы нәтиже деп пациенттердің көмексіз төсектен дөңгелек креслоға өтуге қабілетті тәуелсіздік деңгейіне қол жеткізу саналды. 1950 жылдардың басында Твичелл инсульттан кейінгі қалпына келу үлгілерін зерттеуді бастады. Ол өзі бақылаған 121 пациент туралы мәліметтер ұсынды. Ол төрт апта ішінде қол функциясының қалпына келуі толық немесе жақсы қалпына келуге 70% мүмкіндік беретінін анықтады. Ол қалпына келудің көп бөлігі алғашқы үш айда болатынын, ал алты айдан кейін жақсарулар аздап байқалатынын хабарлады.

The primary goals of stroke management are to reduce brain injury and promote maximum patient recovery. Rapid detection and appropriate emergency medical care are essential for optimizing health outcomes. When available, patients are admitted to an acute stroke unit for treatment. These units specialize in providing medical and surgical care aimed at stabilizing the patient's medical status. Standardized assessments are also performed to aid in the development of an appropriate care plan. Current research suggests that stroke units may be effective in reducing in hospital fatality rates and the length of hospital stays. Once a patient is medically stable, the focus of their recovery shifts to rehabilitation. Some patients are transferred to in patient rehabilitation programs, while others may be referred to out patient services or home based care. In patient programs are usually facilitated by an interdisciplinary team that may include a physician, nurse, pharmacist, physical therapist, occupational therapist, speech and language pathologist, psychologist, and recreation therapist. Responses to treatment and overall recovery of function are highly dependent on the individual. Current evidence indicates that most significant recovery gains will occur within the first 12 weeks following a stroke. After that, the focus became how to treat patients with stroke. For most of the last century, people were discouraged from being active after a stroke. Around the 1950s, this attitude changed, and health professionals began prescription of therapeutic exercises for stroke patient with good results. At that point, a good outcome was considered to be achieving a level of independence in which patients are able to transfer from the bed to the wheelchair without assistance. In the early 1950s, Twitchell began studying the pattern of recovery in stroke patients. He reported on 121 patients whom he had observed. He found that by four weeks, if there is some recovery of hand function, there is a 70% chance of making a full or good recovery. He reported that most recovery happens in the first three months, and only minor recovery occurs after six months.

Қиындықты қозғалыс терапиясы

Бұл терапия идеясы кем дегенде 100 жыл бұрын пайда болған. Роберт Оден маңызды зерттеулер жүргізді. Ол маймылдың миына инсульт жасатып, оның жартылай денесінің қызметінен айырылуын (гемиплегияны) тудырды. Содан кейін маймылдың сау қолын байлап, оны зардап шеккен қолын қолдануға мәжбүрледі және оның нәтижесін бақылады. Екі апталық емнен кейін маймылдар бұрын қызметінен айырылған қолдарын қайтадан пайдалана алды. Бұл нейропластичностьқа байланысты. Ол қолдарды байламай да сол экспериментті жасады, және жарақаттан кейін 6 ай күтті. Бірақ, араласпаған маймылдар 6 ай өткен соң да зардап шеккен қолын пайдалана алмады. 1918 жылы бұл зерттеу жарияланды, бірақ көп назар аударуға лайық болмады. Соңынан зерттеушілер оның әдісін инсультпен ауыратын науқастарға қолдана бастады, және ол мәжбүрлі қозғалыс терапиясы деп аталды. Бастапқы зерттеулер инсульттан кейін 12 айдан астам уақыт өткен созылмалы инсультпен ауыратын науқастарға бағытталған. Бұл сол кездегі бір жылдан кейін жазылу мүмкін емес деген сенімге қарсы келді. Терапия кезінде науқас сау қолына 90% ояу уақытында жұмсақ қолғап киеді, бұл зардап шеккен қолын қолдануға мәжбүрлейді. Науқастар екі апта бойы тәулігіне 6-8 сағат интенсивті жекелеген терапиядан өтеді. Инсульт кезінде жоғарғы аяқ-қолдың моторлық тапшылығын емдеудің баламалы әдісі ретінде қолданылғаннан бері мәжбүрлі қозғалыс терапиясын қолдауға дәлелдер артып келеді. CIMT моторлық бұзылыстарды және моторлық функцияларды жақсарта алады, бірақ оның артықшылықтары мүгедектікті сенімді түрде азайта алмайды, одан әрі зерттеулер қажет. CIMT емдеуінің бөлігі ретінде функционалдық жаттығуларды қолдану күнделікті өмірдегі функционалдық нәтижелерді жақсартады. Мамандық бойынша емшілер (эрготерапевтер) CIMT тәсілімен бірге функцияға негізделген емдеуді ұсынуға ерекше білікті. Транскраниалды магниттік стимуляция және миды бейнелеу зерттеулері CIMT-ны жүзеге асырған науқастарда мидың функциясы мен құрылымында пластикалық өзгерістер болатынын көрсетті. Бұл өзгерістер зардап шеккен жоғарғы аяқтың моторлық функциясының жақсаруымен бірге жүреді. Дегенмен, мидың функциясы мен құрылымындағы байқалатын өзгерістер мен CIMT салдарынан туған моторлық жақсару арасындағы себеп-салдар байланысы толыққанды анықталған жоқ. Жақында мәжбүрлі қозғалысты шектеу терапиясы инсульттан кейін афазияны емдеу үшін де өзгертілді. Бұл емдеу әдісі шектеу арқылы туындаған афазия терапиясы (CIAT) деп аталады. Жалпы принциптер сақталған, бірақ бұл жағдайда клиентке жасушалар, жазу, сурет салу және көрсету сияқты компенсаторлық стратегияларды қолдануға шектеу қойылады, сондай-ақ ауызша қарым-қатынас жасауға ынталандырылады. Терапия әдетте топта жүргізіледі, және қолдар мен кез келген компенсаторлық стратегиялар көрінбеуі үшін кедергілер қолданылады.

The idea for constraint induced therapy is at least 100 years old. Significant research was carried out by Robert Oden. He was able to simulate a stroke in a monkey's brain, causing hemiplegia. He then bound up the monkey's good arm, and forced the monkey to use his bad arm, and observed what happened. After two weeks of this therapy, the monkeys were able to use their once hemiplegic arms again. This is due to neuroplasticity. He did the same experiment without binding the arms, and waited six months past their injury. The monkeys without the intervention were not able to use the affected arm even six months later. In 1918, this study was published, but it received little attention. Eventually, researchers began to apply his technique to stroke patients, and it came to be called constraint induced movement therapy. Notably, the initial studies focused on chronic stroke patients who were more than 12 months past their stroke. This challenged the belief held at that time that no recovery would occur after one year. The therapy entails wearing a soft mitt on the good hand for 90% of the waking hours, forcing use of the affected hand. The patients undergo intense one on one therapy for six to eight hours per day for two weeks. Evidence that supports the use of constraint induced movement therapy has been growing since its introduction as an alternative treatment method for upper limb motor deficits found in stroke populations. CIMT may improve motor impairment and motor function, but the benefits have not been found to convincingly reduce disability, with further research required. Using functional activities as part of the CIMT treatment has been shown to enhance functional outcomes in one's activities of daily living. Occupational therapists are uniquely qualified to provide function based treatment in conjunction with a CIMT approach. Transcranial magnetic stimulation and brain imaging studies have demonstrated that the brain undergoes plastic changes in function and structure in patients that perform constraint induced movement therapy. These changes accompany the gains in motor function of the paretic upper limb. However, there is no established causal link between observed changes in brain function/structure and the motor gains due to constraint induced movement therapy. Constraint induced movement therapy has recently been modified to treat aphasia in patients post CVA as well. This treatment intervention is known as Constraint Induced Aphasia Therapy (CIAT). The same general principals apply, however in this case, the client is constricted from using compensatory strategies to communicate such as gestures, writing, drawing, and pointing, and are encouraged to use verbal communication. Therapy is typically carried out in groups and barriers are used so hands, and any compensatory strategies are not seen.

Ақыл-ой практикасы / ақыл-ой бейнелері

Көптеген зерттеулер көрсеткендей, инсульттан кейін қол және аяқ функцияларын қалпына келтіруде қозғалыстарды санада ойша орындау тиімді. Оны физиотерапевттер немесе эрготерапевттер көбінесе реабилитация орталығында немесе үйдегі күтімде қолданады, бірақ пациенттің дербес үй жаттығуларының бір бөлігі ретінде де пайдалануға болады. "Психикалық қозғалыс терапиясы" – пациенттерге басқарылатын ойша бейнелеуге көмектесетін қолжетімді өнімдердің бірі.

Электрлік ынталандыру

Мұндай жұмыс инсульттан зардап шеккен миды қалпына келтіруге қатыстығы тәсілде парадигмалық өзгерісті білдіреді, яғни жүйке рецепторларын дәрі-дәрмектермен шамадан тыс толтырудан ауытқып, нақты физиологиялық стимуляцияға көшуді. Жай тілмен айтқанда, бұл электрлік стимуляция сау бұлшық еттің қызметін имитациялап, оның жұмысын жақсартуға және әлсіз бұлшық еттерді қайта оқытуға, қалыпты қозғалысқа көмектеседі. Функционалдық электрлік стимуляция (ФЭС) инсульттан кейін "аяқ түсіп қалу" жағдайында жиі қолданылады, бірақ оны қолдардың немесе аяқтардың қозғалысын қайта оқытуға көмектесу үшін де пайдалануға болады.

Бобат (NDT)

Инсульт немесе орталық жүйке жүйесінің басқа да бұзылулары (церебральды парез, т.б.) бар науқастардың реабилитациясында Бобат әдісі, сондай-ақ нейродевелопменттік емдеу (НДТ) деп белгілі, Солтүстік Америкада көбінесе таңдаулы емдеу болып табылады. Бобат концепциясы – бұл әрбір науқастың жеке жағдайын түсіндіру және проблемаларды шешуге бағытталған, сонымен қатар олардың жақсару мүмкіндігін анықтауға мүмкіндік беретін жағдайды қарастырудың бір жолы. Көптеген зерттеулер НДТ-ны басқа емдеу әдістерімен, мысалы, проприоцептивті нейромыскулярлық жеңілдету (PNF созу) және дәстүрлі емдеу тәсілдерімен (дәстүрлі жаттығулар мен функционалдық жаттығуларды қолдану) салыстырып қарады.

Айна терапиясы

Инсультпен ауыратын науқастарды емдеуде айна терапиясы (МТ) белгілі бір табысқа қол жеткізді. Айна терапиясын дәстүрлі оңалтумен біріктірген клиникалық зерттеулер ең жағымды нәтижелер көрсетті. Дегенмен, оның тиімділігі туралы толық келісім жоқ. Жақында жарияланған зерттеулерге шолу жасаған Ротгангел былай деп қорытындылады: "Инсультпен ауыратын науқастарда МТ-ны қосымша терапия ретінде қолдану қол функциясын жақсартатынына орташа сапалы дәлелдер анықталды. Төменгі аяқтардың функциясын қалпына келтіруге МТ-ның әсері туралы дәлелдердің сапасы әлі де төмен, тек бір ғана зерттеуде нәтижелер туралы хабарланған. CRPS және PLP синдромы бар науқастарда да дәлелдердің сапасы төмен."

Роботты оңалту

Робот көмегімен жаттығулар инсульттан кейін жоғарғы аяқ-қолдарының орташа немесе ауыр дәрежеде бұзылуы бар науқастарға олардың моторлық қабілеттеріне қарай бейімделген, өте тұрақты түрде қайталама тапсырмаларды орындауға мүмкіндік береді. Стационарлық, амбулаториялық және созылмалы күтім жағдайларындағы адамдардың моторлық функциясын жақсарту үшін робот көмегімен жүзеге асырылатын жоғары қарқынды қайталама жаттығулар ұсынылады.

Ишемиялық инсультті емдеуде сүйек миынан алынған мезенхималық дің жасушаларын (MSC) қолдану

Соңғы кезде кейбір соматикалық дің жасушаларының толыққанды дифференциациялануы күмәнді болып тұр, себебі трансплантацияланған гематопоэтикалық дің жасушаларының зерттеулері миобластардың, эндотелийдің, эпителийдің және нейроэктодермалық жасушалардың пайда болуын көрсетті, бұл олардың көпүрлілігін (pluripotency) меңзейді. Осы тұжырымдар МСК-ларды ишемиялық инсультті емдеуде қарастыруға мүмкіндік берді, әсіресе нейропротекцияны және нейрогенез, ангиогенез және синаптық пластикалық процестер сияқты нейроқалпына келтіру процестерін тікелей күшейту үшін.

Инсульттен кейін MSC-тер арқылы нейрореставрациялау мен нейроқорғаудың мүмкін механизмдері

MSC-лардың қозғыш нейронға ұқсас жасушаларға трансдифференциациясы in vitro жағдайында мүмкін екені көрсетілді. Дегенмен, осы деңгейдегі трансдифференциация in vivo жағдайында жүзеге асуы екіталай, және енгізілген MSC-лардың 1%-дан азы ғана толыққанды дифференциацияланып, зақымдалған аймаққа интеграцияланады. Бұл MSC-лардың нейронға немесе нейронға ұқсас жасушаларға трансдифференциациясы MSC-лардың нейрореставрацияны қамтамасыз ететін басты механизмі емес екенін көрсетеді. Нейрогенезді (жаңа нейрондардың дамуын) индукциялау – нейрореставрацияның тағы бір мүмкін механизмі; алайда, инсульттан кейін функционалдық жақсарумен байланысы толыққанды зерттелмеген. Нейрогенезді индукциялаудан өзгеше, MSC-лардың ангиогенезді (жаңа қан тамырларының дамуын) индукциялауы ишемиялық инсульттан кейін ми функциясының жақсаруымен байланысты және нейрондық жаңарумен тығыз байланысты. Сонымен қатар, MSC-мен емдеуден кейін синаптогенез (нейрондар арасындағы жаңа синапстардың қалыптасуы) артады; неврогенездің, ангиогенездің және синаптогенездің осы комбинациясы MSC-мен емдеу нәтижесінде зақымдалған аймақтарда айқын функционалдық жақсаруға әкелуі мүмкін. MSC-мен емдеудің түрлі нейропротективтік әсерлері бар екені дәлелденді, сонымен қатар MSC-мен емдеу ми қан ағымын және қан-ми тосқауылының өткізгіштігін жақсартады, ал қазіргі уақытта инсульттан кейін MSC-мен емдеудің ең маңызды механизмі деп есептелетін цитокиндер мен трофикалық факторлардың бөлінуі арқылы эндогенді нейропротекция мен нейрореставрация жолдарының белсендірілуіне де ықпал етеді. Инсульттан кейін ми функциясын жақсартуда эндогенді нейроқорғау мен нейрореставрацияны белсендірудің маңызды рөлі болғанымен, MSC-мен емдеу нәтижесіндегі функционалдық жақсарулар бір ғана механизмге емес, нейрореставрация мен нейроқорғауға әсер ету үшін бірнеше жасушалық және молекулалық механизмдердің біріккен әрекетінен туындауы мүмкін. Бұл әсерлерге сонымен қатар негізгі айнымалылар, соның ішінде қолданылатын MSC-лардың саны мен түрі, емнің пациент инсульт алған уақытына қатысты уақыты, MSC-лардың енгізілу жолы, сондай-ақ пациенттің жеке ерекшеліктері (мысалы, жасы, қосымша аурулары) әсер етеді. Сонымен қатар, соматикалық дің жасушаларын қолданумен байланысты кез келген ықтимал этикалық мәселелерді де қарастыру қажет болуы мүмкін.

Transdifferentiation of MSCs into excitable neuron like cells has been shown to be possible in vitro However, it is unlikely that this degree of transdifferentiation occurs in vivo and that <1% of injected MSCs become truly differentiated and integrate in the damaged area. This suggests that transdifferentiation of MSCs into neurons or neuron like cells is not a major mechanism by which MSCs cause neurorestoration. Induction of neurogenesis (development of new neurons) is another possible mechanism of neurorestoration; however its correlation with functional improvement after stroke is not well established. Unlike the induction of neurogenesis, the induction of angiogenesis (development of new blood vessels) by MSCs has been associated with improvements in brain function after ischemic strokes and is linked to improved neuronal recruitment. In addition, synaptogenesis (formation of new synapses between neurons) has been shown to increase after MSC treatment; this combination of improved neurogenesis, angiogenesis and synaptogenesis may lead to a more significant functional improvement in damaged areas as a result of MSC treatment. MSC treatment also has shown to have various neuroprotective effects, MSC treatment also appears to improve the control of cerebral blood flow and blood–brain barrier permeability, as well as what is currently thought to be the most important mechanism of MSC treatment after stroke, the activation of endogenous neuroprotection and neurorestoration pathways by the release of cytokines and trophic factors. Although activation of endogenous neuroprotection and neurorestoration probably has a major part in the improvement of brain function after stroke, it is likely that the functional improvements as a result of MSC treatment are due to combined action via multiple cellular and molecular mechanisms to affect neurorestoration and neuroprotection, rather than just a single mechanism. These effects are also modulated by key variables, including the number of and type of MSCs used, timing of treatment relative to when the patient's stroke occurred, route of delivery of the MSCs, as well as patient variables (e. g. age, underlying conditions). it may also be important to address any possible ethical concerns (however unlikely) over the use of somatic stem cells.

Жоғарғы моторлы нейрон синдромынан зардап шеккен бұлшық еттерді жаттықтыру

Жоғарғы моторлық нейрон синдромынан зардап шеккен бұлшық еттерде әртүрлі өзгерістер болуы мүмкін, оның ішінде: әлсіздік, қозғалыс бақылауының төмендеуі, клонус (ерікті емес, жылдам бұлшық ет жиырылулары), күшейген терең сіңір рефлекстері, спастичность және төзімділіктің төмендеуі. "Спастичность" термині жиі қате түрде жоғарғы моторлық нейрон синдромымен шатастырылады, сондықтан UMN белгілерінің әртүрлі жиынтығын көрсететін пациенттерді спастикалық деп тегіш айтуға болады. Шамамен 65% адам инсульттан кейін спастичность дамытады деп есептеледі, ал зерттеулер көрсеткендей, инсульттан кейін 12 ай өткен соң да пациенттердің шамамен 40% спастичностьтан зардап шегуі мүмкін. Бұлшықет тонусының өзгеруі, әдетте, ретикулоспинальді және басқа да төмен түсетін жолдардың омыртқа миының моторлық және интернейрондық тізбектеріне кіретін сигналдардың тепе-теңдігінің өзгеруінен және толыққанды кортикоспинальді жүйенің жоқтығынан туындайды. Ландау спастичностьты емдеудің тиімділігіне зерттеушілердің күмәні бар екенін айтады, бірақ көптеген ғалымдар мен дәрігерлер оны басқаруға/емдеуге тырысады. Басқа зерттеушілер тобы спастичность инсульттан кейінгі қозғалыс және белсенділік бұзылыстарына әсер етуі мүмкін екенін, бірақ инсульттық реабилитацияда оның рөлі шамадан тыс бағаланғанын көрсетті. Ұлттық инсульт қауымдастығы жүргізген сауалнамада, сауалнамаға қатысқан науқастардың 58 пайызы спастичностьті бастан өткергенін, ал олардың тек 51 пайызы ғана осы жағдайға емделгенін көрсетті.

Фармакологиялық емес терапия

Емдеу тиісті денсаулық сақтау мамандарының бағалауына негізделуі керек, бірақ күтім көрсететін адамдар инсульттен кейінгі қалпына келуге қатысты ақпарат алу үшін әлеуметтік желілердегі қауымдастықтарды пайдаланатыны туралы мәліметтер бар. Жеңіл немесе орташа дәрежеде зақымдалған бұлшық еттер үшін жаттығулар емдеудің негізгі әдісі болуы керек, және оларды физиотерапевт тағайындауы ықтимал. Қатты зақымдалған бұлшық еттердің жаттығу жасау мүмкіндігі шектелуі мүмкін және оларға көмек қажет болуы мүмкін. Оларға неврологиялық зақымның күшеюін және одан туындайтын қосымша асқынуларды басқару үшін қосымша шаралар қажет болуы мүмкін. Бұл шаралардың ішінде сериялық гипстеу, тұрақты позаны сақтау бағдарламалары сияқты икемділік жаттығулары, сондай-ақ пациенттерге тік тұруға көмектесетін құрылғыларды қолдану кіруі мүмкін. Арнайы жасалған ликрадан тігілген киімдерді кию де пайдалы болуы мүмкін.

Инсультпен ауыратын пациенттерде жасқа байланысты көру қабілетінің бұзылуына қарсы шаралар

Инсультпен ауыратын науқастарда жас ұлғайған сайын көру проблемаларының жиілігі артуда, сондықтан жасқа байланысты көру проблемаларына арналған емшаралардың жалпы тиімділігі қазіргі уақытта белгісіз. Көз ауруларын емдеу кезінде инсультпен ауыратын адамдардың реакциясы жалпы халықтан өзгеше бола ма деген мәселе де әлі шешілмеген. Осы мәселені зерттеуді жалғастыру қажет, себебі қазіргі қолда бар деректердің сапасы өте төмен.

Физиотерапия

Физиотерапия бұл салада тиімді, себебі инсульттан кейін қалпына келудің моторлық кезеңдерінен өтуге адамдарға көмектеседі. Бұл кезеңдерді алғашқыда Твичель мен Бруннстром сипаттаған, және олар Бруннстром әдісі деп белгілі болуы мүмкін. Бастапқыда инсульттан кейін адамдарда салқын паралич пайда болады. Қайталанатын тапсырмаларға жаттығу жасау (RTT), яғни нақты тапсырмаға қатысты моторлық қызметтерді белсенді орындау, жоғарғы және төменгі аяқ-қолдардың функциясын жақсартады, ал осы жақсарулар емдеуден кейін 6 айға дейін сақталады. Жаттығудың түрі мен мөлшері туралы қосымша зерттеулер қажет. Егер спастикалыққа қарсы шаралар қолданылмаса, аяқ-қолдың қалыпты емес тынығуы сақталады, бұл келісімдердің (контрактуралардың) пайда болуына әкелуі мүмкін. Бұлшықеттерді созуды сақтау және тонусты тежеу үшін, сондай-ақ суық (мысалы, мұз компрестері) қолдану, нейрондық оқуды азайтуға көмектеседі, бұл спастикалықтың деңгейін уақытша төмендетуге арналған басқа да стратегиялар болып табылады. Инсульттан кейін физиотерапияның мақсаты – бұлшықет тонусын реттеу арқылы моторлық өнімділікті жақсарту.

Интратекалды дәрілік терапия

Дәрілерді интратекальді енгізу орталық жүйке жүйесіне тікелей дәрі жеткізетін сорғыны имплантациялауды қамтиды.

Хирургиялық операция

Спастикалық ауруды хирургиялық емдеу бұлшықеттер мен шеміршектерді ұзарту немесе босату, сүйектерге қатысты процедуралар, сондай-ақ селективті арқалық ризотомияны қамтиды. Бұл жағдай бұрын "таламустық ауырсыну" деп аталатын, себебі таламус немесе таламустық ядролар зақымдалған адамдарда жиі кездеседі. Қазір CPSP деп белгілі, ол температура мен жеңіл тиісу сияқты ауыртпайтын стимулдардан туындайтын сезіммен сипатталады. Бұл стимулдарды қабылдаудың өзгеруі, яғни аллодинияны бағалау қиын болуы мүмкін, өйткені ауырсынудың сипаттамасы мен орналасуы күнделікті өзгеруі мүмкін және инсульттан кейін айлар немесе жылдар өткен соң пайда болуы мүмкін. CPSP сонымен қатар ауырсыну сезіміне орталық жүйкенің күшті реакциясын, яғни гиперпатияны тудыруы мүмкін. Зардап шеккен адамдар ауырсынуды қырылдау, күйдіру, қысым сезіну, жарқылдау, ұю, тіпті ісіну немесе зәр шығару жиілігінің ұлғаюы ретінде сипаттауы мүмкін. CPSP-дегі ауырсынудың әртүрлілігі мен механизмі оны емдеуді қиындатады. Дәрігерлер интравенді лидокаин, опиоидтар/наркотиктер, антидепрессанттар, құрысуға қарсы препараттар және нейрохирургиялық процедуралар сияқты бірнеше стратегияларды қолданды, олардың нәтижелері әртүрлі болды. Инсульттің салдарынан туындаған CPSP-мен ауыратын адамдарда ауырсынды тиімді бақылау деңгейін арттыру үшін инсульттың басқа да салдары, мысалы, депрессия мен спастикалық ауруды емдеуге болады. Халықтың жасы ұлғая беретін болғандықтан, CPSP диагностикасы мен емдеуі инсульттан аман қалғандардың өмір сапасын жақсарту үшін маңыздырақ болып келеді.

Себеп

Гемиплегиялық иық ауруы (инсульттік зақымдалған дене жағындағы иық ауруы) инсульттан кейін жиі кездесетін ауырсыну мен функционалдық бұзылудың себебі болып табылады. Ауырсынудың себебі (этиологиясы) әлі анықталған жоқ. Мүмкін болатын себептері: иық сублюксациясы, бұлшықет контрактурасы, спастичность, ротаторлық манжеттің аурулары немесе қысылу, күрделі аймақтық ауырсыну синдромы. Жалпы, иық өте жылдам қозғалмалы, оны қолдау үшін бұлшықеттер мен байлау тіндері қажет, сондықтан инсульт осы бұлшықеттер мен байлау тіндерін басқаратын нейрондарға зақым келтірсе, буынға әсер етіп, ауырсыну тудыруы мүмкін. Спастичностьпен байланысты иық ауруы бар адамдар үшін иық бұлшықеттеріне ботулинтoксинін енгізу ауырсынуды қатты басады және қозғалыс амплитудасын жақсартады. Слингтерді қолдану мәселесі әлі де даулы. ФЭС-тің мақсаты – бұлшықет жиырылуын күшейту және қозғалысқа бақылауды арттыру. Иық сублюксациясын басқару үшін әртүрлі слингтер қолданылады. Оңтайлы емдеуге алдын алу шаралары кіреді, мысалы, ерте қозғалыс амплитудасы, дұрыс поза, жұмсақ тіндерге пассивті қолдау және, мүмкін болса, функционалдық электрлік стимуляция арқылы иық бұлшықеттерін ерте қайта жандандыру. Бұл науқастар тобы үшін жоғарыдан ілмелі жаттығулар сияқты агрессивті жаттығулардан аулақ болу керек.