Кіріспе
Англия философы (1614–1687), ағылшын иезуиті және тарихшы Генри Мор (/ˈmɔːr/; 12 қазан 1614 – 1 қыркүйек 1687) – Кембридж платонистер мектебінің ағылшын философы.
the English Jesuit and historian
Henry More ('/m//ɔr/; 12 October 1614 – 1 September 1687) was an English philosopher of the Cambridge Platonist school.
Өмірбаян
Генри 1614 жылғы 12 қазанда Линкольншир графы Грантем қаласында дүниеге келді. Ол Грантем қаласының мэрі Александр Мор мен Энн Мордың (қызметтес аты – Лейси) жетінші ұлы болды. Ол Грантемдегі Король мектебінде және Итон колледжінде білім алды. 1631 жылы ол Кембридждегі Крайст колледжіне түсті, сол кезде Джон Мильтон да осы колледжді тастап кетіп жатқан еді. Ол 1635 жылы бакалавр, 1639 жылы магистр дәрежесін алды, содан кейін бірден колледжінің мүшесі болды, оған ұсынылған басқа барлық лауазымдардан бас тартты. Ол колледжінің басшылығын қабылдамады, оған 1654 жылы Ральф Кадворт тағайындалған кезде осы лауазымға лайық деп есептеген еді. 1675 жылы ол Глостер соборындағы пребенд лауазымын қабылдады, бірақ кейін Глостер епископы болған досы Эдвард Фаулердің пайдасына одан бас тартты. Мор көптеген белгілі шәкірттерге сабақ берді, олардың ішінде Анн Финч, кейін Нотингем графы болған Хенидж Финчтің қарындасы бар еді. Кейіннен ол леди Конуэй атанды, және Уорвикширдегі Раглидегі шалғайдағы үйінде Мор "өзінің уақытының көп бөлігін" өткізді. Ол және оның күйеуі оны жоғары бағалады, ал осы уақытты өткізген орманда ол бірнеше кітабын жазды. Леди Конуэйдің рухани ынтасы Мордың кейбір ойларына елеулі әсер етті, тіпті ол ақырында квакерлерге қосылса да. Ол Мор мен Уильям Пенннің ғана емес, сонымен қатар Франсискус Меркурий ван Гельмонттың (1614–1699 жж.) және Валентин Грейтрейкстің, 17 ғасырдың мистикалық керекулдерінің досы болды. Рагли адалдық пен спиритизмнің орталығына айналды.
Көзқарастар
Мор рационалистік теолог еді. Ол 17 ғасырдағы механикалық философияның Рене Декарт дамытқан деректерін пайдаланып, материалдық емес заттың бар екендігін дәлелдеуге тырысты. Мор Картестің дуализмін келесі себептермен қабылдамады: "Материя мен кеңістікті жанға жатқызу, жанға тән емес нәрсеге қозғалу және денемен әрекеттесу қабілетін жатқызудан маған оңайырақ болар еді". Оның Картезиандық дуализммен байланысты қиындықтары материалдық және материалдық емес заттардың өзара әрекеттесуін түсінбеуден емес, кез келген кеңейтілмеген нәрсені нақты нәрсе ретінде қабылдауға құлықсыздықтан туындады. Мор былай деді: "Егер бір нәрсе болса, онда ол міндетті түрде кеңейтілуі керек". Сондықтан Мор үшін "рух" та кеңейтілуі керек. Бұл оны "төртінші өлшем" (ол өзі ойлап тапқан термин) идеясына жетеледі, онда рух кеңейтіледі (ол оған "негізгі тығыздық" деген есім берді) және сана-дене проблемасын шешудің жаңа жолын тапты.
Ықпал
Море орта ғасырлық схоластикаға қатысты әлі күнге дейін танымал аңғырған сөздің бастауы болған сияқты, ол пайдасыз болжамдық пікірталастарға қатысты еді, мысалы, қанша періште бір ине ұшында билей алады (немесе ол айтқандай, "шынаның басында"), "Жанның өлмейтіні" кітабының екінші тарауында. Мордан алынған цитата Ральф Уолдо Эмерсонның "Жанның жоғары күші" эссесінің эпиграфы ретінде пайдаланылады. Теософияның негізін қалаушы Хелена Блаватская Мордың сөздерін келтіріп, оның идеяларын "Изиданың құпиялары ашылды" кітабының VII тарауында түсіндірді.