Кіріспе

1948 жылы Израиль күштерінің палестиналықтарды өлтіруі

Сафсаф қырғыны 1948 жылғы 29 қазанда Израиль қорғаныс күштерінің (ИДФ) Галилеядағы Сафсаф палестиналық араб ауылын басып алғаннан кейін болды. Ауылды Араб азаттық армиясының екінші Ярмук батальоны қорғады. Сафсаф – Хирам операциясында құлаған алғашқы ауыл. ИДФ-тің мәлімдемесіне сәйкес, операцияның мақсаты – «Галилеяның орталық бөлігіндегі жауды жою, бүкіл Галилеяны бақылауға алу және елдің солтүстік шекарасында қорғаныс шебін орнату» болды. Ауылға 7-ші бригаданың екі бронеавтомобильдік взводы мен танк ротасы шабуыл жасады, қатаң шайқас кештен басталып, келесі күні сағат жетіге дейін жалғасты. ИДФ-тің 52–64 ауыл тұрғынын өлтірген қырғынына қатысты дәлелдер бірнеше заманауи Израиль үкіметтік деректерінен және араб ауыз әңгімелерінен алынған. Дәлелдерге сәйкес, 52 ер адамның қолы байланып, атып өлтіріліп, шұңқырға көмілген. Бірнеше әйел ИДФ-тің зорлауы туралы айыптаулар жасады, соның ішінде 14 жасар қыздың зорланып өлтірілуі туралы да мәлімдеді. 1948–1949 жылдары ИДФ кем дегенде екі ішкі тергеу жүргізді, бірақ олардың есептері құпия күйінде сақталып тұр.

Израильдік шоттар

Басты дереккөз – 1935 жылдан 1965 жылға дейін Шығыс Галилеядағы Еврей Ұлттық қорының директоры болған Хагананың жоғары лауазымды офицері Йосеф Нахманидің күнделіктері. Ол 6 қарашада Сафсафқа немесе оның айналасына Израильдің азшылықтар істері жөніндегі министрі Бехор Шалом Шетритпен бірге барды. Ер адамдарға азшылықтар жөніндегі министрліктің өкілі Иммануэль Фридман «біздің әскерлеріміздің қатыгездік әрекеттері» туралы баяндады. Нахманидің күнделігін Израиль үкіметі 1980-ші жылдардың басында жариялады. Ол бұрын да жарияланған, бірақ қырғын туралы бөлімдер алынып тасталған. 1948 жылғы 6 қарашада Нахмани былай деп жазды: «Сафсафта тұрғындар ақ ту көтергеннен кейін [әскерлер] ерлер мен әйелдерді жинап, бөліп, елу-алпыс феллахтың [шаруалардың] қолын байлап, атып өлтіріп, шұңқырға көмген. Сондай-ақ, бірнеше әйел зорланды». «Эйлабун, Фаррадия және Салиха» сияқты басқа ауылдардағы қылмыстарды тізімдегеннен кейін Нахмани: «Олар нацистер сияқты осы деңгейдегі қатыгездікке қалай қол жеткізді? Тұрғындарды осындай әдістермен қуудан гөрі, одан да адамгершілік жолы жоқ па?» деді. Моше Эрем Мапам саяси комитетінің отырысында осы қырғын туралы баяндады, бірақ оның сөздері хаттамадан алынып тасталды. Ахарон Коэннің отырыс туралы жазбаларына сәйкес, Эрем былай деді: «Сафсаф – 52 адам арқанмен байланған. Құдыққа итеріліп, атып өлтірді. 10 адам қаза тапты. Әйелдер мейірімділік сұрады. 3 зорлау оқиғасы. 14 жастағы қыз зорланды. Тағы төрт адам қаза тапты».

Араб шоттары

Израильдіктердің мәлімдемелері араб куәгерлерінің тарихшыларға айтқан оқиғаларымен толықтай сәйкес келеді. 1973 жылы Айн әл-Хильве лагерінде аман қалғандармен сұхбаттасқан Нафез Наззалдың айтуынша, куәгерлер төрт зорлау және шамамен 70 ер адамның қаза тауып, өлтірілуі туралы айтқан. Ауыл тұрғындары ауылға шабуыл басталғанда, жасақтар оны қорғануға дайын болған, бірақ үш бағыттан шабуылға түскендеріне таң қалған. Бір жасақшы кейінірек: "Біз олардың үш майданнан соғысатынын күтпедік. Араб армияларының бірі де соғысқа қосылмағандықтан, біз АЛА еріктілерімен бірге Ливанға шегіндік. Ауыл тұрғындарының көпшілігін артта қалдырып кеттік, көбі өлді немесе жарақат алды", - деді.

Артта қалғандар ізраилдік әскерлердің Сафсафқа таңға батқанда кіргенін және ауыл тұрғындарын ауылдың солтүстік жағындағы бір жерге қатар тұруға бұйырғанын айтты. Бір ауыл тұрғыны Наззалға: "Біз қатар тұрғанда, бірнеше еврей сарбаздары төрт қызды олармен бірге сарбаздарға су жеткізуге алып жүруге бұйырды. Бірақ оларды бос үйлерге алып барып, зорлады. Шамамен жеті жүзге жуық ер адамдарымыздың көздерін байлап, бірінен соң бірі көз алдымызда атып өлтірді. Сарбаздар олардың денелерін алып, ауылдың бұлағының үстіне лақтырып, үстіне құм төкті", - деді. Кейіннен ізраилдік әскерлер ауылға келіп, тұрғындарына болған оқиғаны ұмытып, үйлерінде қалуға кеңес берді. Бірақ олар түнде Ливанға қарай төрт-төрттен шығып, Сафсаф толық босқанша жолға шықты.