Кіріспе
Horn & Hardart – Филадельфия, Нью-Йорк және Балтимор қалаларында алғашқы тамақ беру автоматтарының жұмыс істеуімен танымал АҚШ тамақ сервисі компаниясы. Филадельфиялық Джозеф Хорн (1861–1941) және Германияда туған, Нью-Орлеанда өскен Фрэнк Хардарт (1850–1918) 1888 жылдың 22 желтоқсанында Филадельфияда алғашқы мейрамханасын ашты. 39-шы Оңтүстік 13-ші көшедегі асханада үстел болған жоқ, тек 15 орындық бар. Бұл жерде бұрын американдық Конгресс пен Джордж Вашингтонның баспаханасы болған Данлап және Клейпул баспаханасы орналасқан. Хардарт «алтын жиек» деп атап, Нью-Орлеан стиліндегі кофемен Филадельфияны таныстыра отырып, олар кішкентай тамақтану орнын жергілікті қызығушылық оятушы орынға айналдырды. Кофе туралы хабар тарады және бизнес гүлденді. Олар 1898 жылы Horn & Hardart Baking Company деп тіркелді. Өркендеген кезеңінде компания 100-ден астам мейрамхананы, сондай-ақ танымал сауда нүктелері желісін басқарды. Мұрагерлік жоспарының болмауы, демографиялық өзгерістер, жылдам дамыған фаст-фуд желілері және 1960 жылдардың басынан бергі нашар стратегиялық шешімдерге қарсы тұру мүмкін болмады, ал соңғы мейрамхана 1991 жылы жабылды.
Horn & Hardart was a food services company in the United States noted for operating the first food service automats in Philadelphia, New York City, and Baltimore. Philadelphia's Joseph Horn (1861–1941) and German born, New Orleans raised Frank Hardart (1850–1918) opened their first restaurant in Philadelphia, on December 22, 1888. The lunchroom at 39 South Thirteenth Street had no tables, only a counter with 15 stools. The location was formerly the print shop of Dunlap & Claypoole, printers to the American Congress and George Washington. By introducing Philadelphia to New Orleans style coffee, which Hardart promoted as their "gilt edge" brew, they made their tiny luncheonette a local attraction. News of the coffee spread, and the business flourished. They incorporated as the Horn & Hardart Baking Company in 1898. At its peak the company operated in excess of 100 restaurants, as well as a popular chain of retail outlets. The lack of a succession plan, changing demographics, the rapid rise of fast food chains, and poor strategic decisions from the early 1960s on were too much to overcome and the last restaurant was closed in 1991.
Тарих
Жозеф Хорн Еуропаға саяхаттап, Берлинде де Голль бастаған «Автомат» деп аталатын жаңа, революциялық мейрамхана түрін көріп, танысқан. Осы жаңа қызмет көрсету форматының сәттілігі мен әсемдігіне шабыттанған Хорн өзінің серіктесі Фрэнк Хардартты АҚШ-та алғашқы автоматты ашуға көндірді. Ол 1902 жылдың 9 маусымында жұмысын бастады. Бұл, Берлиндегі Sielaff's Automat GmbH зауытынан патенттелген автоматтары алған алғашқы еуропалық емес мейрамхана болды. Осы зауыт де Голль үшін алғашқы шоколад таяқшасын сату автоматын да жасаған. Он жыл өткен соң, 1912 жылдың 2 шілдесінде Таймс-скверде алғашқы Нью-Йорк автоматы ашылды, ал сол аптаның соңында үшіншісі Бродвей мен 14-ші көшеде, Юнион-сквердің жанында есігін ашты. 1924 жылы Horn & Hardart алдын ала дайындалған, автоматта сатуға арналған тағамдарын сату үшін бөлшек сауда дүкендерін ашты. «Анаға аз жұмыс керек» деген жарнамалық ұранымен компания «үйде жасалған» тағамға балама ретінде оңай қолжетімді «сатып алуға болатын» тағамды кеңінен таныстырды. Horn & Hardart автоматтары әсіресе Ұлы депрессия кезеңінде танымал болды, олардың макарон мен ірімшік, қайнатылған бұршақ және қаймақпен жасалған шпинаты негізгі ұсыныстары еді. 1930 жылдары кәсіби одақтар арасындағы қақтығыстар вандализмге әкелді, деп Нью-Йорк Таймс газетінде Кристофер Грей жазды: 1932 жылы полиция Манхэттендегі 24 Horn & Hardart және Bickford мейрамханасына, соның ішінде 488 Eighth Avenue мейрамханасына вандализм жасағаны үшін әйнекшілер одағының мүшелерін кінәлады. Көзі куәгерлердің айтуынша, көліктегі жолаушы бір адам рогаткой арқылы көрменің шыны терезелеріне нұқсан келтіріп, сындырған. Әйнекшілер одағының өкілдері мейрамханаларға шыны орнатуға одаққа мүше емес қызметкерлерді тартқандарына шағымданған. Хорн 1941 жылы қайтыс болған кезде, бизнесте Филадельфия, Нью-Йорк және Балтимор аймақтарында 157 сауда дүкені мен мейрамхана болды, олар күніне шамамен 500 000 клиентке қызмет көрсетті. 1940-1950 жылдары Нью-Йорктегі 50-ден астам Horn & Hardart мейрамханасы күніне 350 000 тұтынушыға қызмет көрсетті. 1953 жылы компания екі тәуелсіз мемлекеттік корпорацияға бөлінді: Нью-Йорк мекемесі Horn & Hardart Company, ал Филадельфия мекемесі Horn & Hardart Baking Company деп аталды. Біріншісінің акциялары Америка қор биржасында, ал екіншісінің акциялары Филадельфия қор биржасында саудаланды. Өзін-өзі қызмет көрсететін мейрамханалар шамамен бір ғасыр бойы жұмыс істеді, ал бизнестің соңғы дүкені 1991 жылы Нью-Йорк қаласында жабылды.
In 1932 the police blamed members of the glaziers union for vandalism against 24 Horn & Hardart and Bickford's restaurants in Manhattan, including the one at 488 Eighth Avenue. Witnesses said that a passenger in a car driving by used a slingshot to damage and even break the plate glass show windows. Glaziers union representatives had complained about nonunion employees installing glass at the restaurants. By the time of Horn's death in 1941, the business had 157 retail shops and restaurants in the Philadelphia, New York, and Baltimore, areas, serving some 500,000 patrons a day. During the 1940s and the 1950s, more than 50 New York Horn & Hardart restaurants served 350,000 customers a day. In 1953, the company split into two independent public corporations: the New York entity was named the Horn & Hardart Company, the Philadelphia the Horn & Hardart Baking Company. Shares of the first were traded on the American Stock Exchange, and the second the Philadelphia Stock Exchange. The self service restaurants operated for nearly a century, with the business' last storefront closing in New York City in 1991.
Радио бағдарламасы
1927 жылдан бастап Хорн & Хардарт радио бағдарламасын қаржылап, «Хорн және Хардарт балалар сағаты» атты әртүрлі жанрдағы қойылымды ұйымдастырды. Бұл бағдарламада балалар актерлік құрамы болды, олардың кейбіреуі ересек болған соң танымал өнер иелеріне айналды (мысалы, Бернадетт Петерс және Фрэнки Авалон). Бағдарлама алғаш рет Филадельфиядағы WCAU радиосында Стен Ли Брозаның жүргізуімен эфирге шықты. 1940-1950 жылдары ол Нью-Йорктегі NBC радиосында таратылды. Нью-Йорктегі алғашқы жүргізуші Пол Дуглас болды, одан кейін Ралф Эдвардс, ал соңында Эд Герлихи жүргізді.
Теледидар бағдарламасы
"Хорн және Хардарт балалар сағаты" телепремьерасы 1948 жылы Филадельфиядағы WCAU телеарнасында, ал 1949 жылы Нью-Йорктегі WNBT телеарнасында жексенбі күндері таңертең көрсетілді. Филадельфияда Стэн Ли Броза, ал Нью-Йоркте Эд Герлихи жүргізді.
Құлдырау
Көп уақыт бойы кофе бағасы 5 цент немесе бір никел болды. 1950 жылдың 29 қарашасында баға екі никелге тең 10 центқа көтерілді. 1960 жылдарға дейін мейрамханалар желісі танымал болды, автоматтармен қатар, қызмет көрсететін мейрамханалар, асханалар, бөлшек сауда дүкендері де жұмыс істеді. 1960 жылдардың соңында интерьерді жаңартуға және айналасындағы аудандарға сәйкес кейбір мейрамханаларды қайта безендіруге күш-жігер жұмсалды; осылайша, 14-ші көшедегі автомат психоделикалық плакаттармен әсемделді. Жедел тамақ желілерінің қарқынды өсуіне байланысты желі тез арада үстемдігін жоғалтты, олар арзан тағамдарды, шектеулі мәзірді және алып жүруге ыңғайлы болған тағамдарды ұсынды. 1970 жылдардың ортасында компания өз мейрамханаларының бір бөлігін Burger King франшизаларымен алмастыра бастады. Horn & Hardart 1981 жылы жедел тамақ бизнесін кеңейтіп, Bojangles' Famous Chicken n' Biscuits мейрамханаларын сатып алды, оларды 1990 жылы Калифорниялық инвестициялық компанияға 20 миллион долларға сатты. Одан кейін осыған ұқсас тағы да көп мейрамханалар мен бірлестіктер құрылды. 1979 жылы Horn & Hardart Лас-Вегастағы Royal Inn-ті 7,4 миллион долларға сатып алуға келісті. 1980 жылдың соңында сату аяқталды және мүлік Нью-Йорк стиліндегі Royal Americana қонақ үйі болып қайта аталды. 3,5 миллион долларлық жөндеу жұмыстары қонақ бөлмелерінің санын 300-ге жеткізді. Бірақ 1982 жылға қарай қонақ үй үлкен шығындарға ұшырады, сондықтан Horn & Hardart оны жабуды шешті. Соңғы Нью-Йорк Horn & Hardart автоматы (42-ші көше мен Үшінші авенюдің оңтүстік-шығыс бұрышында) 1991 жылдың 9 сәуірінде жабылды. Horn & Hardart каталог бөлімін сақтап қалды; ол 1993 жылы өзін Hanover Direct деп атады. Сол жылы компания Gump's-ті сатып алды; ол оны 2005 жылы инвестициялық топқа сатты. Hanover Direct 1987 жылы International Male-ді құрылтайшы Джин Беркард зейнеткерлікке шыққанда сатып алды.
Қайта өрлеулер
1987 жылы Horn & Hardart Нью-Йоркте 1950 жылдар стиліндегі екі Dine O Mat мейрамханасын ашты. Олар екі жылдан кейін жабылды. 1986 жылы Филадельфия аймағындағы соңғы қалған мейрамханасы Пенсильвания штатының Бала-Синвид қаласында орналасқан еді. 1987 жылдың жазында компания Пенсильвания штатының Бенсалем қаласында тағы бір мейрамхана ашты, бұл Филадельфия аймағындағы екінші мейрамхана болды. Оның жоспарланған ауданы бұрынғы Duff's Cafeteria болған. 1988 жылдың желтоқсан айында Пенсильвания штатының Дженкинтаун қаласында тағы бір орын ашылуға тиіс болды. 1990 жылдардың басында екі кәсіпкер Филадельфиядағы компанияны (Horn & Hardart Baking Co.) банкроттықтан сатып алды. Олар жаңа мейрамхана ашпаса да, ең танымал тағамдардың он екі түрін қайта жасады, соның ішінде макарон мен ірімшік, Гарвард қызылшасы, тапиока пудингі және қияр салаты. Тағамдар жаңадан дайындалып, салқындатылып, Филадельфия мен Нью-Джерсидегі супермаркеттерде сатылды. Бұл тағамдар 2002 жылға дейін қолжетімді болды. Horn & Hardart атауы Пенсильвания мен Нью-Джерсидегі бұрынғы кофе дүкендерінің тізбегіне қолданылды. Horn & Hardart Coffee Co. соңғы кофеханасын 2005 жылы жапты. 2016 жылы Horn & Hardart – Bakery Cafe Филадельфиядағы, Пенсильваниядағы кофехананың атауы болды. Компанияның активтері 2015 жылы Horn & Hardart Coffee ретінде сатып алынды. Олар түпнұсқа Шығыс жағалау қалалық пісіруін қайта жасады және 2016 жылдан бастап олардың веб-сайтында брендтік кофе ұсынылды. Олар сондай-ақ "Автомат клубы" деп аталатын жазылым қызметін ұсынды. 2022 жылдың қарашасында Horn & Hardart ресми веб-сайты брендтің түпнұсқа Automat Blend кофесінің қайта жандануын жариялады. Веб-сайтта сондай-ақ компанияның Автоматты жаңғырту және брендті онлайн және бөлшек саудада қайта қалпына келтіру үрдісінде екендігі айтылды. Жаңа бас директор Дэвид Арена компанияның болашақта Автоматты қайта ашуды қамтитын көзқарасын онлайн жариялады.
Музей экспонаттары
2012 жылдың 22 маусымында Нью-Йорк қалалық кітапханасы "Нью-Йорктің түскі ас уақыты" атты көрме ашты. Көрме "Нью-Йорктегі бір ғасырдан астам түскі ас тарихына көз жүгізеді, қаланың алғашқы ықпалды тұлғалары 'қуатты түскі ас' дәстүрін қалыптастырған және келушілер нұсқаулықтармен қаруланып, түскі ас ішу үшін Таймс-скверге ағылған кездерді еске түсіреді". Көрмеде көптеген білім беру және ойын-сауық заттарының қатарында автоматтың толыққанды қалпына келтірілген терезелерінен құралған қабырғасы бар. Көрменің 2013 жылдың 17 ақпанына дейін жалғасуы жоспарланған. Смитсонияның Америка тарихы ұлттық мұражайы бұрын өз кафесінде 1902 жылғы Филадельфиядағы Horn & Hardart мейрамханасынан алынған, айналармен, мәрмәрмен және инкрустациямен безенілген 35 футтық автомат бөлімін көрсеткен, бірақ бұл көрме кейін алынып тасталды. 2006 жылы Пол және Том Хардарт Horn and Hardart мейрамханалар мен бөлшек сауда дүкендері желісінің бизнес құжаттарын Смитсонов архивіне тапсырды; құжаттарға жылдық есептер, іскерлік хат алмасу, пайдалану жөнділемелері, фотосуреттер, сату материалдары және қызметкерлердің ақпараттық бюллетендері мен мақалалары сияқты басылған материалдар кіреді.
Музыка
Концерт для Хорна и Хардарта – Питер Шикеле жазған классикалық музыка пародиязы, оны көптеген шығармаларының ішінде, ойдан шығарылған композитор П. Д. Кью. Бахқа жатқызады. Лео Робин мен Джуль Стайнның "Diamonds Are a Girl's Best Friend" әнінде автомат туралы сөз етіледі.
Сахналық қойылымдар
1967 жылы шыққан "Colored Spade" әнінде Хад (әрекетке бейім афроамерикандық) кейіпкері өзіне түрлі нәсілдік стереотиптерді, оның ішінде "Horn & Hardart мекемесінде үстел тазалаушы" деген сипаттаманы сатирикалық түрде тағайындайды. "The Producers" (2001) музыкалық спектаклінің түпнұсқалық Бродвей декорациясында Автоматтың бір бөлігі қолданылды.
Теледидар
Джек Бенни 1950 жылғы 29 қазанда Нью-Йорк қаласындағы «Автомат» мекемесінде өзінің «Джек Бенни бағдарламасы» телешоуын іске қосу үшін жарнамалық, смокинг киген қонақтарды шақырып той өткізді. Өзінің ақшаға жарамайтындығын тойтарып, Бенни қонақтарды есіктен қарсы алып, әрқайсысына жегіңіз келген тамақты алуға жеткілікті бес центтен тұратын ақшаны өзі берді. «The Marvelous Mrs. Maisel» сериалының 5-ші маусымы, 9-шы бөлімі «Төрт минутта» H&H автоматы Мидж мен Сюзи арасындағы эпизодтың басындағы сахнаның фоны болып табылады. «Arrested Development» сериалының 4-ші маусымының ремиксі: «Тағдырлы салдарлар», 6-шы бөлімі «Ата-ана тұзақтарында» Horn & Hardart есімі Люсиль Аустеро мен Бастер Блут арасындағы екіұштылық ретінде айтылады.