Кіріспе
Бұрынғы ГДР парламенті мен мәдени орталығы Республика сарайы (link=no) Берлиндегі ғимарат болды, ол 1976 жылдан 1990 жылға дейін Шығыс Германия парламенті – Volkskammer-ді қабылдады. "Халық сарайы" деп те аталатын ол, Батыс Берлин шекарасына жақын, бұрынғы Берлин сарайының орнында, Шығыс Берлиннің Митте ауданындағы Музей аралынан Unter den Linden арқылы орналасқан. Сарай 1976 жылы Volkskammer-ді орналастыру үшін салынды, сонымен қатар әртүрлі мәдени мақсаттарға да қызмет етті, оның ішінде екі үлкен зал, өнер галереясы, театр, кинотеатр, 13 мейрамхана, бес сырахана, боулинг аллеясы, бильярд бөлмелері, шатырдағы мұз тебу алаңы, жеке спорт залы, спа-орталық, казино, медициналық пункт, пошта бөлімі, жер асты камерасы бар полиция бөлімі, жабық баскетбол алаңы, жабық бассейн, жеке шаштараздықтар мен салондар, қоғамдық және жеке дәретханалар мен дискотека бар еді. 1980 жылдардың басында мейрамханалардың бірі Volkskammer мүшелері мен қызметкерлерінің балалары үшін арналған видео ойындар клубымен ауыстырылды. 1990 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін сарай бос қалды және ғимаратта 5000 тоннадан астам асбест болғандықтан денсаулық және қауіпсіздік себептерімен жабылды (Шығыс Германияда 1968 жылы құрылыста асбест қолдануға тыйым салынған болатын). 2003 жылы Бундестаг сарайды бұзуға және оның орнына 1950 жылдары одақтас әуе шабуылдарынан зардап шеккен Берлин сарайын қайта жаңартуға дауыс берді. Ғимарат 2006-2008 жылдар аралығында бұзылды, ал Берлин сарайын қайта жаңарту 2013 жылы басталып, 2020 жылы аяқталды.
The Palace of the Republic (link=no) was a building in Berlin that hosted the Volkskammer, the parliament of East Germany, from 1976 to 1990. Also known as the "People's Palace", it was located across the Unter den Linden from Museum Island in the Mitte area of East Berlin, on the site of the former Berlin Palace between the Lustgarten and Schlossplatz, near the West Berlin border. The palace was completed in 1976 to house the Volkskammer, also serving various cultural purposes including two large auditoria, art galleries, a theatre, a cinema, 13 restaurants, five beer halls, a bowling alley, billiards rooms, a rooftop ice skating rink, a private gym with spa, a casino, a medical station, a post office, a police station with an underground cellblock, an indoor basketball court, an indoor swimming pool, private barbershops and salons, public and private restrooms and a discothèque. In the early 1980s, one of the restaurants was replaced by a video game arcade for children of Volkskammer members and staff. In 1990, the palace became vacant following German reunification and was closed for health and safety reasons, due to there being more than 5,000 tonnes of asbestos in the building (despite asbestos being outlawed in construction in East Germany in 1968). In 2003, the Bundestag voted for the demolition of the palace and replacement with a reconstruction of the Berlin Palace which had been demolished in the 1950s, after being heavily damaged by Allied air raids. The building was demolished between 2006 and 2008, and the reconstruction of the Berlin Palace began in 2013 and was completed in 2020.
Құрылыс
Республика сарайының құрылысы 1973 жылы басталды, құрылыс министрі Вольфганг Юнкердің ішкі тізімінде 485 миллион шығыс герман маркасы деп көрсетілген, алайда басқа есептеулерге сәйкес 800 миллионнан 1 миллиард маркаға дейін қаражат жұмсалды. Ол Шығыс Берлиндегі Музей аралында, Батыс Берлиннің шекарасынан Бранденбург қақпасына дейін созылған Унтер-ден-Линден көшесінің бойында орналасқан, бұрынғы Пруссия корольдік сарайы – Берлин сарайының (Stadtschloss) орнында салынды. Берлин сарайы 1950 жылы екінші дүниежүзілік соғыстағы Берлин шайқасында ауыр зардап шеккеннен кейін, соғыстан кейінгі жылдары қалпына келтіруге жеткілікті қаржы болмағандықтан және ол Пруссия империализмінің символы саналғандықтан, даулы түрде бұзылып жатыр. 1950-1960 жылдары бұл жер парад алаңы мен тұрақ ретінде пайдаланылды. 1950-1960 жылдары бұл жер парад алаңына және тұраққа айналды, содан кейін Германия Демократиялық Республикасының (ГДР) бірпалаталы заң шығару органы – Volkskammer үшін жаңа ғимарат салуға бекітілді, ал Volkskammer уақытша түрде 58/59 Luisenstraße мекенжайындағы Langenbeck Virchow Haus-та орналасқан еді. Сарайды модернистік стильде Хайнц Граффундер және ГДР Құрылыс академиясы (Bauakademie der DDR) жобалады, оның ерекшелігі – қоладан жасалған күзгү тәрізді терезелер болды, бұл сәулеттік ерекшелік саналды. Ол екі массивті сыртқы блоктан және олардың арасына орналасқан орталық бөліктен тұрды, бұл ғимаратқа ұзындығы , ені және биіктігі көрші ғимараттардың өлшемдеріне сәйкес келетін тікбұрышты пішін берді. Жаңа ғимарат учаскенің шығыс жартысын алып жатты, ал батыс жартысы әскери парадтар үшін арналған еді, бірақ ауыр техниканың дірілінен Музей аралының тұрақсыз топырағындағы шыны қасбет зардап шегуі мүмкін болды. Сондықтан батыс жартысы көбінесе тұрақ ретінде пайдаланылды, ал әскери парадтар Карл Маркс аллеясына көшірілді. Volkskammer-ді орналастырудан басқа, сарай социалистік қозғалыстарда танымал болған Мәдениет сарайлары мен Халық үйлерінің идеяларымен ықпалдасқан көп мақсатты құрылыс ретінде жоспарланған. Мұндай мәдени ғимараттар Шығыс блогында ғана емес, сонымен қатар Бельгияда, Францияда (Жорж Помпиду орталығы), Нидерландыда және Швецияда (Стокгольмдегі Мәдениет үйі) да кездеседі. Әсіресе жас Кеңес Одағында мәдени орталықтар жаңа мемлекеттік биліктің символына айналды. Сарайдың ең төменгі қабатында үлкен боулинг залы орналасқан, одан Спрей өзенінің бойындағы каналға шығуға болады, сондай-ақ Брансуик жолағындағы жабдықтар мен бар бар. Сарайдың көпшілікке ашық бөлігінде Штази қызметкерлері қызметкерлер мен келушілерді бақылау үшін көптеген камералар орнатылған. Бұл ГДР-дегі алғашқы өздігінен тіреуге қабілетті болат қаңқалы ғимарат болды және өрттен қорғау үшін 5000 тонна асбест қолданылды.
Volkskammer-дің орналасқан жері
Сарай 1976 жылғы 23 сәуірде ресми түрде ашылды, ал оның нысандары екі күннен кейін көпшілікке ұсынылды. Сарай ашылғаннан кейін неміс демократиялық республикасының маңызды мәдени, саяси, академиялық және әлеуметтік шаралары көптеген рет өтті. Шаралар оның үлкен залында, шамамен кең және биік алтыбұрышты бөлмеде өткізілді. Үлкен зал әмбебаптығымен ерекшеленді; еден астындағы көтергіш құрылғылар өзгермелі биіктіктегі және өлшемдегі сахнаны орнатуға мүмкіндік берді. Сондықтан сахнаның ауданы шамамен , ал зал 1000-ден 4500-ге дейін адамдарды қабылдай алатын. ГДР теледидарының «Ein Kessel Buntes» бағдарламасының көптеген түсірілімдері осы Үлкен залда жасалды. Курт Мазур басқаратын Лейпцигтің Гевандхаус оркестрі сияқты танымал оркестрлердің концерттері, Джордж Фридерик Гендельдің «Мессиясы» сияқты классикалық музыканың заманауи интерпретациялары, сондай-ақ Булат Окуджаваның (1976 жылғы 29 қараша), Гарри Белафонтенің (1983 жылғы 25 қазан), Карел Готттың (1983, 1986 жылы Дара Ролинс және Хайди Янкумен бірге, 1987) және Purple Schulz (1989 жылғы 21 қаңтар) рок-тобының өнерлері орындалды. Немец электрондық музыка тобы Tangerine Dream 1980 жылғы 31 қаңтарда сарайда тікелей жазылған концерт берді, бұл Йоханнес Шмоеллингтің топпен алғашқы тікелей өнер көрсетуі болды. Концертке Эрих Хонеккер, Вилли Штоф және Орталық комитетінің басқа да мүшелері қатысты. Бұл концерт ерекше болды, себебі Tangerine Dream сол кездегі ГДР үкіметінің Шығыс Берлинде ойнауға рұқсат берген алғашқы батыс тобы еді және ол «Темір перде артындағы қойылым» деп аталды. Бұл концерттің альбомы шығыс германиялық Amiga лейблінде «Quichotte» деп шығарылды, ал алты жылдан кейін Virgin Records арқылы әлемнің қалған бөлігінде қайта шығарылып, «Pergamon» деп аталды. 1983 жылғы қазан айында Батыс Германияның рок-жұлдызы Удо Линденбергке сарайда концерт беруге рұқсат берілді. Концертте Линденберг Шығыс Германияның басшысы Эрих Хонеккерді сатиралық тұрғыдан бейнелейтін өзінің ең танымал әндерінің бірі – «Sonderzug nach Pankow» («Панковқа арнайы пойыз») әнін орындамады, өйткені Штази оны тұтқындау және түрмеге қамау қаупімен орындамауды бұйырды. Сонымен қатар, 1987 жылғы сәуір айында америкалық латын рок тобы Santana мұнда екі концерт берді. ГДР-дің басқаратын партиясы – Социалистік бірлік партиясы (СЭД) 1989 жылғы қазан айында ГДР-дің 40 жылдығы қарсаңында партиялық съездер өткізді, оған Кеңес Одағының басшысы Михаил Горбачев қатысты. 1990 жылғы 22-23 тамыз түнде Халық палатасы ГДР-нің 1990 жылғы 3 қазаннан бастап Германия Федеративтік Республикасына қосылуы туралы шешім қабылдады, бұл Германияның қайта бірігуі ретінде белгілі болды. Сарай Батыс Берлиндегі Springer баспасөзінде және Шығыс Германия азаматтары арасында «Palazzo Prozzo» (сөз тіркесі, себебі «protzen» сөзі «әсемдікпен көрсету» дегенді білдіреді) немесе «Эрихтің шам дүкені» (Эрих Хонеккердің шам дүкені – ішіндегі көптеген биік люстраларға байланысты әзіл) сияқты көптеген лақап аттарға ие болды. «Ballast der Republik» («Ballast» сөзі ағылшын тіліндегідей мағынаны білдіреді – салмақ) да танымал болды.
Жабу және бұзу
Сарай 19 қыркүйек 1990 жылы халық палатасының қаулысымен жұртшылыққа жабылды, себебі ол асбестпен ластанған болып табылған еді, бұл қосылу күнінен екі апта бұрын орын алды. 2 қазан 1990 жылы халық палатасы таратылып, сарай бос қалды. 2003 жылға қарай асбест, сондай-ақ ішкі және сыртқы жабдықтар қауіпсіз қайта құруға немесе қауіпсіз бұзуға мүмкіндік беретіндей болып алынып тасталды, ал ғимараттың қабығы 2003 жылдың ортасында келушілерге ашылды. 2003 жылдың қараша айында Бундестаг сарайды бұзып, Берлин сарайын қайта тұрғызуға шешім қабылдады, ал қаржы табылуға дейін аймақ саябақ ретінде қалдырылды. Бұрынғы Шығыс Германия азаматтарының көпшілігі бұзуға қарсы болды және ғимаратты Берлиннің мәдениетінің және Германияның қайта бірігуінің тарихи процесінің бір бөлігі деп санаған адамдар түрлі наразылықтар ұйымдастырды. 2004 жылдың басында сарайда Терракота армиясының көрмесі мен Берлиндегі Einstürzende Neubauten тобының ерекше концерті өтті. Соңынан сарай пайдаланылмай, тозығы жетті. Бұзу жұмыстары 6 ақпан 2006 жылы басталды, олардың 15 айға созылып, 12 миллион еуроға бағалануы жоспарланған еді. Алайда, әртүрлі жерлерде қосымша асбест табылуына байланысты бұзу жұмыстары кейінге шегерілді және жобаның аяқталу мерзімі 2008 жылдың соңына дейін ұзартылды. Бір кезде ғимаратты бірге ұстаған 35 000 тонна болат Біріккен Араб Әмірліктеріне Бурдж Халифа құрылысына жіберілді. Берлиндегі бастапқы құрылым бұзылғанымен, оның бауырлас ғимараты, Дрездендегі Kulturpalast әлі де сақталған және қазіргі уақытта симфониялық оркестр залы ретінде пайдаланылуда.
Берлин сарайын қайта құру
2006 жылдың қаңтар айында, Бундестаг Берлин сарайын қайта салу туралы шешім қабылдағаннан кейін шамамен екі жыл өткен соң, жоспарлар екінші рет нақты дауыс беру арқылы бекітілді. Сарайдың үш жағы түпнұсқасымен толық сәйкес келетіндей етіп салынуы, ал төртінші жағы мен ішкі кеңістігі заманауи стильде болуы шешілді. "Гумбольдт форумы" деп аталған қайта салынған сарайда Гумбольдт коллекциясы және Еуропа емес өнер галереясы орналасқан. 2008 жылдың қараша айында итальяндық сәулетші Франческо Стелла осы жобаға таңдалды. Қайта құру жұмыстары 2015 жылы басталып, 2020 жылы аяқталды. Ғимарат 2021 жылы жұртшылыққа ашылды. Республика сарайынан әкелінген кейбір заттар, мысалы, глобус пішіндес шамдар мен түпнұсқа табельдер көрмеге қойылды.
Суретшілік шығармалар
ГДР суретшілерінің (Вальтер Вомачка, Вилли Ситте, Вольфганг Маттьюер, Вернер Тюбке және Бернхард Хайсиг) салған 16 монументаль суреті «Коммунистердің армандары» деп аталды. Суреттер 20 жыл өткен соң Потсдамда таныстырылды.