19 ғасырдағы Германия мен Австрияның өркендеу кезеңі
Gründerzeit
19 ғасырдағы Германия мен Австриядағы Gründerzeit – 1867-1873 жылдардағы қарқынды экономикалық өсім, жаңа банктер мен теміржолдар құрылысы. Материализм сынға ұшырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Gründerzeit () - 19 ғасырдағы Германия мен Австрияның 1873 жылғы үлкен қор нарығы құлдырауына дейінгі экономикалық кезеңі.
Economic phase in 19th century Germany and Austria
Gründerzeit (; ) was the economic phase in 19th century Germany and Austria before the great stock market crash of 1873.
Экономика
Грундерцайт немесе негізін қалаушылар дәуірі 1867 жылдан 1873 жылға дейін бар болғаны алты жылға созылды. Бұл термин, жүздеген жаңа кәсіпорын, банктер мен теміржолдар құрылған кездегі Германия империясының қарқынды экономикалық өсуі мен қысқа мерзімді экономикалық гүлденуді білдіреді. 19 ғасырдың соңындағы неміс жазушылары «Грундерцайт» терминін сынды, теріс мағынада қолданды, себебі осы қозғалыстың мәдени жетістіктері материализммен және ұлтшылдық жеңіс сезімімен байланысты болды. Мәдениет тарихшысы Эгон Фриделл қор биржасындағы алаяқтық Грундерцайт дәуіріндегі жалғыз алаялық емес екенін айтты.
The so called Gründerzeit or the age of the founders lasted for just six years, from 1867 to 1873. The term refers to a short lived economic boom and the economic rise of the German Empire, when hundreds of new businesses, banks and railways were founded. German writers of the late 19th century used the term Gründerzeit as a pejorative, because the cultural output of that movement is associated with materialism and nationalistic triumphalism. The cultural historian Egon Friedell complained, that stockmarket fraud was not the only Gründerzeit swindle.
Дизайн және сәулет
Индустрияландырудың нәтижесінде тұрғын үйге деген қажеттілік артты. Құрылтай дәуірі сәулет стиліндегі тұрғын үйлер бұрынғы жасыл далаларда бой көтерді, және бүгінде Орталық Еуропа қалаларында сол кезден қалған көптеген ғимараттар бір көше бойында немесе тіпті толық аудандарда орналасқан. Ғимараттардың биіктігі төрттен алты қабатқа дейін жетеді және көбінесе жекеменшік құрылыс компанияларымен салынған. Олар көбінесе готикалық жаңғыру, Ренессанс жаңғыруы, неміс Ренессансы және барокко жаңғыруы сияқты тарихи стильде әсем әрленген қасбеттерге ие болды. Жаңадан байыған азаматтар үшін сәнді сарайлар, сондай-ақ қаланың өсіп келе жатқан төменгі таптары үшін жалға берілетін үйлер салынды. Бұл кезең сәулет және дизайн саласындағы жаңа технологияларды енгізу үшін де маңызды болды. Болат өндірісінде Бессемер процесінің дамуы болаттан жасалған қасбеттерді салуға мүмкіндік берді. Жаңа үлгінің классикалық мысалы – 1851 жылы аяқталған Кристалл сарайының болат және шыныдан жасалған құрылысы, ол сол кезде революциялық болды және келесі онжылдықтарға үлгі болды. Gründerzeit аудандары, «de» деп аталатын, Германия, Австрия және тіпті Венгрияда салынды.
The need for housing rose in consequence of industrialization. Complete housing developments in the so called Founding Epoch Architecture style arose in previously green fields, and even today, Central European cities have many buildings from the time together along a single road or even in complete districts. The buildings have four to six stories and were often built by private property developers. They often sported richly decorated façades in the form of Historicism such as Gothic Revival, Renaissance Revival, German Renaissance and Baroque Revival. Magnificent palaces for nouveau riche citizens but also infamous rental housing for the expanding urban lower classes were built. The period was also important for the integration of new technologies in architecture and design. A determining factor was the development of the Bessemer process in steel production, which made possible the construction of steel façades. A classical example of the new form is the steel and glass construction of the Crystal Palace, completed in 1851, which was then revolutionary and inspired subsequent decades. Gründerzeit districts, called de, were built all over Germany, Austria and even in Hungary.
Австрияда
Австрияда Грундерцайт 1840 жылдан кейін Венаның, сондай-ақ Богемия мен Моравияның индустриялануымен басталды. Либерализм 1867 жылы Австрия-Мажарстандағы Австрияда ең жоғары деңгейіне жетті және 1870-ші жылдардың ортасына дейін үстемдік құрды. Императорлық астана және император Франц Иосифтің резиденциясы Вена, 1848 жылғы көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін, қала шетіндегі елді мекендерді және Австрияның басқа аймақтарынан келген жаңа тұрғындардың көптеуін ескергенде, әлемдегі төртінші ірі қалаға айналды. Бұрын қала қабырғасы тұрған жерге айналма жол салынды, сондай-ақ Опера театры, қала әкімдігі және Парламент сияқты маңызды ғимараттар бой көтерді. Ауыл шаруашылығы жұмысшылары мен қалалық еңбекшілерден өзгеше, үнемі байып келе жатқан жоғарғы орта тап монументтер мен сарайлар салды. Бұл басқа қалаларда, мысалы, Грацта да болды, бірақ қаланың ескі бөлігін бұзудан сақтап қалған шеткі аймақтарда көлемі шағын болды.
In Austria, the Gründerzeit began after 1840 with the industrialisation of Vienna, as well as the regions of Bohemia and Moravia. Liberalism reached its zenith in Austria in 1867 in Austria Hungary and remained dominant until the mid 1870s. Vienna, the imperial capital and the residence of Emperor Franz Joseph, after the failed uprising of 1848 became the fourth largest city in the world with the inclusion of suburbs and an influx of new residents from other regions of Austria. Where the city wall had once stood, a ring road was built, and ambitious civic buildings, including the Opera House, Town Hall, and Parliament, were also built. In contrast to agricultural workers and urban labourers, an increasingly wealthy upper middle class installed monuments and mansions. That occurred on a smaller scale in other cities such as Graz but on the periphery, which preserved the old city from destructive redevelopment.
Германияда
Көптеген немістердің ойынша, бұл дәуір император Вильгельм I және канцлер Бисмаркпен тығыз байланысты, бірақ ол олармен аяқталған жоқ (1888 және 1890 жылдары сәйкесінше), император Вильгельм II билік құрған кезеңге дейін жалғасты. Бұл Германия үшін алтын ғасыр болды, онда Отыз жылдық соғыс пен Наполеон соғыстарының салдары еңсерілді, ал ел ғылым, технология, өнеркәсіп және сауда салаларында халықаралық бәсекеге қабілетті болды. Әсіресе, Германияның орта таптары өмір деңгейін жылдам арттырып, заманауи жиһаз, ас үй құралдары және тұрмыстық техника сатып алды. Немец тілінде сөйлейтін аймақтардағы басылымдар саны, жан басына шаққанда, қазіргі деңгейге жуық болды. Көбінесе бұл академиялық мақалалар немесе ғылыми-техникалық басылымдар, көбінесе дика құрылысы сияқты тақырыптар бойынша практикалық нұсқаулықтар еді. Ұлыбританиядан басқа көптеген елдерде авторлық құқық туралы заң болған жоқ. Танымал туындылардың бәсекелес баспагерлермен бірден қайта басылуына байланысты, баспагерлерге үнемі жаңа материал қажет болды. Жаңа туындылар үшін авторларға төленген гонорар жоғары болды және көптеген ғалымдардың табысын айтарлықтай толықтырды. Басылымдардың қайта басылымдарының бағасы төмен болғандықтан, оларды жағдайы нашар адамдар да сатып ала алатын. Оқуға деген кең таралған құштарлық жаңа білімді кең аудиторияға жылдам таратуға мүмкіндік берді. 1840 жылдары авторлық құқық заңдары біртіндеп қалыптасқаннан кейін, арзан бағадағы жаппай нарық жойылды және аз, бірақ қымбат басылымдар шығарыла бастады. Индустрияландырудың әлеуметтік салдары басқа еуропалық елдердегідей болды. Ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыру және жаңа ауыл шаруашылығы машиналарын енгізу ауылдағы табыстың поляризациясына әкелді. Жер иелері жерсіз шаруалардың есебінен жеңіске жетті. Америкаға көші-қон және қалалану осының салдары болды. Жылдам өсіп келе жатқан өнеркәсіптік қалаларда, қазіргі заманғы стандарттар бойынша ыңғайсыз, бірақ сол кезде дәрігерлер тарапынан денсаулыққа зиянды деп сынға алынған жаңа жұмысшыларға арналған үйлер салынды: "жарықсыз, ауасыз және күнсіз", олар қала құрылысының қалыптасқан идеяларына қайшы келді. Қараңғы, тар пәтерлер туберкулездің күрт өсуіне кінәлі деп есептелді, ол бай аудандарға да тарады. Дегенмен, жұмысшы табының өмір деңгейі мен жағдайлары да жақсарды, мысалы, 1883-1884 жылдары Бисмарк енгізген жұмысшылардың денсаулық сақтану және еңбекке қабілетсіздік сақтандыру туралы заңдар арқылы, сондай-ақ, 1933 жылы Гитлердің билікке келуіне дейін еуропалық бауырлас партиялар үшін үлгі болған әлеуметтік демократияның құрылуы арқылы. Бүгінгі күні де Германиядағы денсаулық сақтандырудың шарттық негізі болып 1873 жылы Бисмарк жасаған әлеуметтік сақтандыру моделі (Reichsversicherungsordnung) табылады.
In the mindset of many Germans, the epoch is intrinsically linked with Kaiser Wilhelm I and Chancellor Bismarck, but it did not end with them (in 1888 and 1890, respectively) but continued well into the reign of Kaiser Wilhelm II. It was a Golden Age for Germany in which the disasters of the Thirty Years' War and the Napoleonic Wars were remedied, and the country competed internationally in the areas of science, technology, industry and commerce. Particularly, the German middle class rapidly increased its standard of living, buying modern furniture, kitchen fittings and household machines. In German speaking areas, a huge number of publications were produced that was comparable, on a per capita basis, to modern levels. Most were academic papers or scientific and technical publications, often practical instruction manuals on topics such as dike construction. There was no copyright law in most countries except in the United Kingdom. Since popular works were immediately republished by competitors, publishers needed a constant stream of new material. Fees paid to authors for new works were high and significantly supplemented the incomes of many academics. The prices of reprints were low and so publications could be bought by poorer people. A widespread public obsession with reading led to the rapid autodidactic dissemination of new knowledge to a broader audience. After copyright law gradually became established in the 1840s, the low price mass market vanished, and fewer but more expensive editions were published. The social effects of industrialisation were the same as in other European nations. Increased agricultural efficiency and introduction of new agricultural machines led to a polarized distribution of income in the countryside. The landowners won out to the disadvantage of the agrarian unpropertied workforce. Emigration, most of it to America, and urbanisation were consequences. In the rapidly growing industrial cities, new workers' dwellings were erected, lacking in comfort by today's standards but criticised even then as unhealthy by physicians: "without light, air and sun", they were quite contrary to the prevailing ideas on town planning. The dark, cramped flats took much of the blame for the marked increase in tuberculosis, which spread also to wealthier neighbourhoods. Nevertheless, the working class also saw improvements of living standards and other conditions, such as social security through laws on workers' health insurance and accident insurance introduced by Bismarck in 1883–1884, and in the long run also through the foundation of a social democracy that would remain the model for the European sister parties until Hitler's Machtübernahme in 1933. Even today, the model of social care developed by Bismarck in 1873 (Reichsversicherungsordnung) remains the contractual basis for health insurance in Germany.