Кіріспе
Пникс (грекше: Πνύξ, Pnyka) – Грекияның астанасы Афинаның орталық бөлігінде орналасқан төбе. Б.з.д. 507 жылдан бастап (б.з.д. V ғасырдағы Афина) афиналықтар Пниксте жиналып, халық жиналыстарын өткізген, осылайша бұл төбе демократияның қалыптасуындағы ең ерте және маңызды орындардың біріне айналды. Пникс Акропольден батысқа қарай және Афина орталығындағы Синтагма алаңынан оңтүстік-батысқа қарай 2 шақырым жерде орналасқан. «Негізінен табиғи ойыс» б.з.д. 500 жылдан б.з.д. 404 жылға дейін пайдаланылды, содан кейін жағдай өзгертіліп, спикерлер платформасының астына тіреу қабырғасы қосылып, аралық кеңістік топырақпен толтырылды. Пникс грек театрының аудиториясының прототипі болды, ал кейінгі пішіні театр дизайнындағы өзгерістерді көрсетеді.
The Pnyx (/n//ɪ//k//s//, //p//ə/'/n//ɪ//k//s/; Πνύξ ; , Pnyka) is a hill or hillside in central Athens, the capital of Greece. Beginning as early as 507 BC (Fifth century Athens), the Athenians gathered on the Pnyx to host their popular assemblies, thus making the hill one of the earliest and most important sites in the creation of democracy. The Pnyx is located less than west of the Acropolis and about 2 km south west of the Syntagma Square in the centre of Athens. The "mainly natural hollow" was first used from before 500 BC to perhaps 404 BC, when the arrangement was changed by adding a retaining wall below the speakers' platform, with the space between filled with earth. The Pnyx was probably the prototype for the Greek theatre auditorium, with the late form perhaps reflecting changes in theatre design.
Тарихи маңызы
Пникс Афинадағы халық жиналыстарында б.з.д. 507 жылдан бері қолданылып келді, осы кезде Клистен реформалары саяси билікті азаматтарға ауыстырды. Бұл қаланың сыртында болғанмен, ыңғайлы болу үшін жеткілікті жақын орналасқан. Одан ежелгі Агораны көруге болады, ол қаланың сауда және әлеуметтік орталығы еді. Осы орында Афинаның "Алтын ғасырының" барлық маңызды саяси күрестері болды. Перикл, Аристид және Алькибиад мұнда, Афина құдайына арналған Парфенон ғибадатханасының көрінісінде сөз сөйледі. Демосфен осы жерде Македониялық Филипп II-ні айыптады.
Аумағы
Пникс – саябақпен қоршалған, қабырғасына эрозиядан шыққан тас платформасы орналасқан, және беткейінде қашалған сатылары бар кішкентай, тасты төбе. Бұл жерде әлемдегі ең ерте демократиялық заң шығару органының бірі – афиналық экклесия (халық жиналысы) жиналатын. Ол үлкен, жалпақ платформа, ол ораторларға арналған бема, «басқыш тас» немесе сөйлеу алаңы болған. Осы алаңнан Перікл сияқты көрнекті саясаткерлер мен шешендер Грекияға үн қатып сөйлеген. Кейбір ғалымдар Пникстің айналасындағы ортасы мен орналасуы, сондай-ақ оның ашықтығы және қызығушылық тудыратын нысандары, ежелгі грек шешендеріне тіпті рим форумымен салыстыруға келмейтін шабыт сыйлағандығын айтады. Осылайша, Пникс – isēgoría (грекше: ἰσηγορία) принципінің материалдық бейнесі, «тең сөздік құқық», яғни әрбір азаматтың саяси мәселелерді талқылауға тең құқығы. Демократияның тағы екі принципі – isonomía (грекше: ἰσονομία), заң алдындағы теңдік, және isopoliteía (грекше: ἰσοπολιτεία), дауыс берудегі теңдік және саяси лауазымға ие болудың тең мүмкіндігі. Isēgoría құқығын Пникс жиналысының төрағасы білдірген, ол әрбір талқылауды «Tís agoreúein boúletai?» (грекше: «Τίς ἀγορεύειν βούλεται;», «Халық жиналысына кім сөйлегісі келеді?») деген ашық шақырумен ресми түрде ашқан. Пникс б.з.б. төртінші ғасырда салынған қорғаныс қабырғасымен қоршалған және бір ғасырдан кейін қайта жаңартылған. Жаңа қабырғалар, ірі тас және қиыршық тастардан тұрғызылған, екі метр қалыңдықта салынған. Құрылыс Темистокл қабырғасының Мелитид қақпасының оңтүстігінде орналасқан мұнарадан басталып, Диатеихизмаға жалғасқан төбенің батыс жағында аяқталған. Қабырғада 40 метр аралықта орналасқан жеті мұнара болған, ал жалғау қабырғалары тіреулермен нығайтылған. Пникс I: Б.з.б. 21-ші ғасырдың басында салынған болуы мүмкін. Адамдар, әдетте, солтүстік жағында орналасқан сөйлеу алаңына қарап отырған. Орындықтардың сыйымдылығы 6000-нан 13000 адамға дейін болуы мүмкін. Бұл кезең археологиялық тұрғыдан тау жынысындағы бірнеше ойыстармен және табылмай қалған шекаралық таспен бейнеленген, сондықтан күні мен көлемін дәл анықтау мүмкін емес. Пникс II: Б.з.б. V ғасырдың соңында салынған болуы мүмкін. Бұл кезеңде аудиторияның бағыты өзгерген (бұл реконструкция нақты археологиялық емес, көбінесе ежелгі әдеби деректерге негізделген). Солтүстік жағында жасанды террасаны қолдау үшін сатылы қабырға салынған, ал адамдар оңтүстік жағындағы сөйлеу алаңына қарап отырған. Кейбір деректерге сәйкес, бұл тіреу қабырғасы б.з.б. 500 жыл шамасында бема үшін тегіс алаң жасауға әкелінген топырақты ұстап тұру үшін салынған, бірақ бұл күмәнді. Бэманың алдындағы шөпті алаң ежелгі заманда жалаңаш тастан тұрған, онда шамамен 6000 ер адам тұра алған. Бұл саяси белсенді азаматтардың санын бағалауға болады (азаматтар қалада туған еркектер, немесе ересек халқының шамамен 20 пайызы). 500 мүшеден тұратын Кеңес мүшелері үшін ағаш орындықтар болған, олар бір жылдық мерзімге жеребе арқылы таңдалып, қаланың күнделікті басқаруын жүзеге асырған және Ассамблеяның күн тәртібін дайындаған. Кейінірек, екі стоа, немесе жабық галереялар, салынды, олардың мақсаты – қадірлі адамдарды жаңбыр мен күннен қорғау. Теориялық тұрғыдан алғанда, барлық азаматтар тең болды және барлық ер азаматтардың сөйлеуге құқығы болды. Бірақ іс жүзінде, салыстырмалы түрде аз азаматтар ғана сөйледі немесе іс-қимылдар ұсынды. Ұсыныс жасаған азамат, егер ұсыныс заңсыз болса немесе Афинаға зиян келтіретін болып табылса, болашақта сотталуы мүмкін (graphe paranomon). 50 жастан асқан азаматтардың сөздері бірінші болып тыңдалды деген ереже болған. Афинадағы демократиялық үкімет б.з.б. 411 жылы және б.з.б. 404 жылы Пелопоннес соғысы кезіндегі дағдарыстарда олигархия билікке келген кезде тоқтатылған. Спарталықтар және олардың Афинадағы одақтастары «Отыз тиран» деп аталатын диктатура орнатты, бірақ б.з.б. 403 жылы демократиялық күштер билікті қайтадан басып алды және Пникстегі жиналыстар қайта басталды. 338 жылы Хероней шайқасынан кейін Афина Македонияның Филипп II-ге тәуелсіздігін жоғалтты; бірақ олар 322 жылы Фалеронның Димитрийі жасаған төңкеріске дейін ішкі істерін демократиялық жолмен басқаруды жалғастырды. Оның құлағаннан кейін афиналықтар өздерінің ішкі істерін демократиялық принциптер бойынша ғасырлар бойы жүргізді.
Қазба жұмыстары
Бұл жердегі қазба жұмыстары 1910 жылы Грек археологиялық қоғамымен басталды және бұл жердің Пникс екені нақты расталды. 1930-1937 жылдар аралығында Гомер Томпсон К. Куруниотспен, ал кейін Роберт Скрантонмен бірлесіп, кең ауқымды қазба жұмыстарын жүргізді. Бұл қазбалар Пникстегі маңызды ғимараттардың негіздерін ашты, бірақ олардан басқа ештеңе сақталған жоқ. Олардың ішінде б.з.д. 330-326 жылдар аралығында салынған екі үлкен стоа, сол кезде салынған, бірақ Августтың (б.з.д. I ғасыр) тұсында алынып тасталған Зевс Агораиос алтары және Зевс Гипсистос қасиетті орны болды. Бұл ғимараттардың көпшілігі Пникс нақты маңызын жоғалтқаннан кейін салынды. Зевс алтарының батысында Метонның гелиотропионының негіздері орналасқан, ол ең ежелгі астрономиялық обсерватория болып табылады, онда ол өзінің бірнеше өлшемдерін жасады, нәтижесінде ол б.з.д. 432 жылы Аттиканың күнтізбесіне енгізген 19 жылдық Метон циклын есептеді, бұл күнтізбе Антикитера механизмында кездеседі. Бүгінде Пникс Грекия Мәдениет министрлігінің Тарихқа дейінгі және классикалық ескерткіштерді сақтау басқармасының бақылауында. Айналасындағы саябақ қоршалған, бірақ кез келген уақытта тегін кіруге болады.