Вильям фон Молл Берси: Канаданың негізін қалаушысы және суретшісі

Кіріспе

Канада пионері және суретшісі (1744–1813) оның ұлы, канадалық саясаткер және әуесқой суретші.

Уильям фон Молл Берчи (10 желтоқсан 1744 – 5 ақпан 1813) – Германияда туған Үстіңгі Канада пионері және суретшісі. Ол Жоғарғы Канададағы Йорк қаласының, қазіргі Торонто, Онтарио, Канаданың негізін қалаушылардың бірі деп есептеледі.

Өмірбаян

Берчи Валерштейнде, Швабияда, Бавария электоратында (Қасиетті Рим империясының бір бөлігі және қазір Германияда) Вирклихер Хофрат (Альбрехт Теодор Молл) мен Йоханна Жозефа Вальпурга Моллдың (туған күні Хефеле) ұлы болып дүниеге келді. Берчи бастапқыда Иоганн Альбрехт Ульрих Молл деп аталды, бірақ үйленгеннен кейін атын өзгертті. Ол Венадағы Сурет өнері академиясында және Саксониядағы Йена университетінде оқыды. Оның мансабының алғашқы жылдары Польша, Швейцария және Италия сияқты бірнеше еуропалық елдерде өтті. 1792 жылы Берчи Америкаға кемемен сапар шегіп, Филадельфияда қоныстанды, содан кейін Жоғарғы Канаданың (қазір Торонто) Йорк қаласында бизнес ашты. Бірнеше жылдан кейін оның жұмысы Төменгі Канадаға (Квебекке) апарды. Берчи 1785 жылдың 1 қарашасында Швейцарияның Лозанна қаласынан (Берн кантоны, 1803 жылдан бастап Во кантоны) шыққан Жанна Шарлотта Берчи (туған Алламан, 1760–1839) әйеліне үйленді. Олардың Уильям Бент Берчи және Чарльз Альберт Берчи есімді екі ұлы болды. Оның ұлы Чарльз Альберт Берчи Торонтоның екінші пошта бастығы болды. Берчи Джон Грейвс Симкоға Германия жер компаниясының қоныс аударушыларымен бірге Йорк қаласының солтүстігінде Германия Миллс атты елді мекенін құруға көмектесті, ол кейін Маркхэм қаласына айналды. "Торронтоның негізін қалаушы Уильям Берчи және оның неміс пионерлері Йорк (Торронто) қалашығының бір бөлігін тазартты, үйлер мен қойма салды, Йонг көшесінің 15 мильін (Эглинтоннан Эльгин Миллсқа дейін, кейбіреулері аяқ киімсіз) және Маркхэм қалашығында 30 мильдік жолдар салды, сондай-ақ кеме қатынасы үшін Руж өзенінің 24 мильдік су жолын тазартты". Берчи Йорк және Маркхэмде, оның ішінде Йорктегі Рассел аббаттығын қоса алғанда үйлер салды. Берчи суретші болған. Оның ең танымал екі суреті – могавк басшысы Тайенданегеяның (Джозеф Брант) толық бой суреті (шамамен 1807 жыл) және Вулси отбасының топтық суреті (1809 жыл). Портреттерімен танымал болғанымен, ол діни суреттер мен сәулеттік жұмыстарды да орындады, соның ішінде 1803 жылы Монреальдегі Христос шіркеуі соборының жоспарларын жасады және жер өлшеуші болды. 1812 жылғы соғыс кезінде Берчи Нью-Йорк қаласына сапар шекті және саяхаттауға тырысқанда қиын жағдайға түсті. Ол алдымен Вермонт штатының Миддлбери қаласында достарымен болды, содан кейін Олбаниге, Нью-Йоркке, содан кейін Нью-Йорк қаласына барды, онда Англияға баруды жоспарлады. Нью-Йоркте ауырып қалды және достарының күтімінде қайтыс болды. Ол Уильям Берксей атымен Тринити шіркеуінің белгісіз қабіріне жерленді. Оның әйелі ұлы Уильяммен бірге тұрды және 1839 жылдың 18 қыркүйегінде Төменгі Канаданың Сент-Мелани қаласында қайтыс болды. Берчидің тағы бір ұлы Чарльз Альберт Берчи де тірі қалды.

Berczy was born in Wallerstein, Swabia, Electorate of Bavaria (part of the Holy Roman Empire and now in Germany) as a son of the Wirklicher Hofrat (Albrecht Theodor Moll) and Johanna Josepha Walpurga Moll (née Hefele). Berczy was originally named Johann Albrecht Ulrich Moll, but following marriage changed his name. He studied at the Akademie der bildenden Künste in Vienna and at the University of Jena in Saxony. His early career was spent in several European countries, including Poland, Switzerland, and Italy. In 1792, Berczy sailed for the Americas, settling in Philadelphia, then setting up a business in York, Upper Canada (now Toronto). A few years later, his work took him to Lower Canada (Quebec). Berczy married, on November 1, 1785, Jeanne Charlotte Berczy née Allamand (1760–1839) of Lausanne (canton of Bern, now since 1803 canton of Vaud), Switzerland. They had two sons, William Bent Berczy and Charles Albert Berczy. His son Charles Albert Berczy became the second postmaster of Toronto. Berczy helped John Graves Simcoe establish a settlement north of York, called German Mills with his migrants under the German Land Company, which later became the town of Markham. "William Berczy, co founder of Toronto, along with his German Pioneers, cleared part of the townsite of York (Toronto), erected houses and a magazine, built 15 miles of Yonge street (Eglinton to Elgin Mills some without shoes) in addition to 30 miles of roads in Markham township and also cleared 24 miles of the Rouge river waterway for navigation." Berczy built homes in York and Markham, including Russell Abbey in York. Berczy painted. His two best known pictures are a full length portrait of the Mohawk chief Thayendanegea (Joseph Brant) (c. 1807) and a group portrait of the Woolsey Family (1809). Although best known for his portraits, he also carried out religious paintings and architectural work, including plans for Christ Church Cathedral in Montreal in 1803, and was a surveyor. Berczy travelled to New York City during the War of 1812 and was stranded when attempting to travel. He first stayed in Middlebury, Vermont, with friends, then to Albany, New York, then to New York City from which he planned to travel to England. He fell ill while in New York and died while in the care of friends. He was buried in an unmarked grave at Trinity Church as William Burksay. His wife moved in with her son William and died on September 18, 1839, in Sainte Mélanie, Lower Canada. Berczy was also survived by his other son, Charles Albert Berczy.

Мұра

Маркхемнің орталық бөлігіндегі бастауыш мектеп оның құрметіне Уильям Берчи атындағы мемлекеттік мектеп деп аталды. 1967 жылы құрылған мектепте K-8 сыныптарында 600-ге жуық оқушы білім алады. Сондай-ақ, осы негізін қалаушының құрметіне, сол кездегі Маркхем қаласы оның тығыз орналасқан аудандарының біріне Берчи ауылы деп ат қойды. Берчи өзені – Маркхемдегі Руж өзенінің саласы. Берчидің қола мүсіні Берчи алаңында, Маркхемдегі Кеннеди жолы мен 16-шы даңғылдың жанындағы Берчи ауылында салынатын саябақта орналасады. Берчи ауылының ішінде Уильям Берчи қонысының тарихи зираты бар. Уильям Берчи бульвары – Берчи ауылындағы Майор Маккензи драйвынан 16-шы даңғылға дейінгі маңызды жол, Берчи қақпасы – 7-ші тас жолы мен Тоғызыншы желіге жақын қысқа көше, ал Берчи крек жолы – Маркхемдегі 16-шы даңғыл мен Уорден даңғылына жақын қысқа жол. Торонтода Лидер-лейн деп аталатын жол Берчи-лейн деп қайта аталды. Сондай-ақ, Аврора қаласындағы Берчи көшесі теміржол станциясының қасында орналасқан. Берчи паркі – Онтарионың Торонто қаласындағы Фронт көшесі мен Веллингтон көшесіндегі Гудерхам ғимаратының артындағы шағын саябақ. Бұл парк ондаған жылдар бойы бос тұрған, ал ғимараттар бұзылғаннан кейін бір кезде тұрақ ретінде пайдаланылған. 1980 жылдардың соңында ағаштармен қоршалған қалалық парк пайда болды және 2015-2016 жылдар аралығында жаңартылды. Берчи көшесі мен Берчи көшесі Барри қаласында (Онтарио) орналасқан. Берчи Штрассе – Баварияның Валерштейн қаласында оның есімімен аталған көше. 2016 жылы Берчи Ұлттық тарихи тұлға ретінде танылды.

Көркем шығармаларда

Берчи – Джон Стеффлердің «Неміс диірмендері: Уильям Берчидің өмірі мен заманына арналған роман» (Gaspereau Press, 2015) атты тарихи романының негізгі кейіпкері.