Кіріспе

Құс түрі

Шығыс таухи (Pipilo erythrophthalmus) – Жаңа дүниенің ірі тұқымдас құсы. Таухилердің таксономиясы соңғы онжылдықтарда талқылау ортасында болды, және бұрын бұл құс пен дақты таухи бір түр деп есептелген, – қызыл бүйірлі таухи. Олардың көбейетін ортасы – Солтүстік Американың шығысындағы бұталы жерлер. Ұяларын бұталардың төменгі жағында немесе бұталардың астындағы жерде салады. Солтүстік құстар қысқа АҚШ-тың оңтүстігіне көшеді. Бұл түрдің Батыс Еуропаға қателікпен келгені бір рет тіркелген: 1966 жылы Ұлыбританияда бір құс кездескен. Әні шамамен бір секундқа созылатын қысқа "Шай ішіңіз!" ("Дринк!") деп басталатын, және қысқа "тииииииииииииииииииии" трилімен аяқталатын ән. "Таухи" атауы – бұл құстың ең көп кездесетін дауыстарының бірі, көтеріңкі екі бөліктен тұратын қысқа шақыру, кейде "чвинк" деп те аталады. Бұл түрді 1816 жылы француз орнитологы Луи Пьер Веййо енгізген Pipilo туысына жатқызады. Erythrophthalmus/erythrophthalma деген атау ежелгі грек тіліндегі ερυθρος (eruthros) – "қызыл" және οφθαλμος (ophthalmos) – "көз" сөздерінің қосылуынан пайда болған. Төрт түршесі белгілі:
P. e. erythrophalmus (Linnaeus, 1758) – Канаданың оңтүстік-орталық және оңтүстік-шығысынан АҚШ-тың шығысына дейін таралған.
P. e. canaster (Howell, AH, 1913) – АҚШ-тың оңтүстік-шығысында кездеседі.
P. e. rileyi (Koelz, 1939) – АҚШ-тың оңтүстік-шығыс жағалауында, Орталық және Оңтүстік Флориданы қоспағанда таралған.
P. e. alleni (Coues, 1871) – Оңтүстік және Орталық Флоридада кездеседі.

Сипаттама

Шығыс тауасы – ірі әрі көзге ұнатарлық тараншы құсы. Оның жалпы ұзындығы диапазоны алматы, ал қанаттарының ені алматы. Бұл түрдің дене салмағы диапазоны алматы, орташа салмағы алматы. Ересек құстардың қабырғалары қызыл қоңыр, қарны ақ, ал ұзын қара құйрығының шеттері ақ. Көптеген популяцияларда көздері қызыл, бірақ АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы, әсіресе Флоридадағы популяцияларда сары көздері болады, олар көбінесе "ақ көзді түр" деп аталады. Еркектердің басы, жоғарғы денесі және құйрығы қара, ал аналықтарда бұл бөліктері қоңыр. Жастардың түсі жалпы қоңыр. Шығыс тауасының барлық жастағы және екі жыныстық өкілдерін анықтау оңай. Ұлы далаларда шығыс тауасы кейде туыс түрлері – дақты тауасымен кездеседі, бұл екі түрдің арасында сирек будандардың пайда болуына себеп болады.

Тарату

Шығыс тауашы АҚШ-тың шығысы мен Канаданың оңтүстік-шығысында таралған. Әдебиеттерде Оңтүстік Саскачеваннан, Оңтүстік-Батыс Онтариодан және Квебектен оңтүстікке Флоридаға дейін, ал батысқа қарай Шығыс Техасқа дейінгі кездесулер тіркелген. Оңтүстік Жаңа Англиядан солтүстік Индиана және Иллинойс арқылы Оңтүстік Айоваға дейінгі популяциялар көбінесе жаздай қоныстанады. P. e. rileyi таралу аймағы Солтүстік Флоридадан Оңтүстік Джорджия және жағалау бойындағы Оңтүстік Каролина арқылы Шығыс Орталық Солтүстік Каролинаға дейін созылады. Pipilo e. alleni Флорида түбегінде кездеседі. Мысалы, Мэриленд штатында электр желісі бойындағы шығыс тауашының қоныс аумақтары Allegheny blackberrу (Rubus allegheniensis) және көкжидек (Vaccinium spp.) сияқты түрлері бар бұталы жерлермен сәйкес келді. Басқа түрлерге қарақат (Crataegus spp.), қызыл жапырақ (Acer rubrum), қара жиде және қара шегіртке (Robinia pseudoacacia) жатады.

Өмірдегі маңызды оқиғалардың уақыты

Шығыс тауаларының жазғы көбейту орталықтарына келу және кетуі орналасқан жерге байланысты өзгереді. Әдебиеттерге сәйкес, шығыс тауалары әдетте Нью-Йоркке сәуірдің басында келіп, қарашаның ортасында кетеді. Нью-Гэмпширдегі шығыс тауалары туралы шолу сәуірдің соңынан мамырға дейін келіп, көпшілігі қыркүйекте кететінін көрсетеді. Көбейту көктемде басталып, жаздың соңына дейін жалғасады. Флорида мен Джорджияда наурыздың соңында, кейбір орталық-батыс штаттарында сәуірдің ортасы мен соңында, ал Солтүстік Жаңа Англияда мамырдың ортасында шығыс тауаларының ұя салып жатқаны туралы мәліметтер әдебиеттерде қамтылған. Әдебиеттерге сәйкес, Нью-Гэмпширде шығыс тауалары 914 метрге дейін биіктікте кездеседі. Зертханалық зерттеуде 4 шығыс тауасы осы әдіс арқылы тереңге көмілген тұқымды сәтті алып шықты. Жер үстінде азық іздеу кезінде көп бөлігі жапырақтарды шолып өтеді. Шығыс тауасының рационында кемінде 5% құрайтын өсімдіктерге амброзия (Ambrosia spp.), емен, көпкөз (Polygonum spp.), және Солтүстік-Шығыста жүгері (Zea mays), ал Оңтүстік-Шығыста қара егін, емен, паника (Panicum spp.), амброзия және балауызды мирт (Morella cerifera) жатады. Кейбір сүтқоректілер де ересек шығыс тауаларын жейді. Мэриленд штатында қызыл түлкінің (Vulpes vulpes) асқазанынан шығыс тауасының денесі табылды. Санибел аралындағы ұя паразиттері туралы зерттеуде табылған 5 шығыс тауа ұясының ешқайсысы паразиттелмеген.