Кіріспе

Эванс гамбиті – шахмат ашылысы, мына қимылдармен сипатталатын:

1. e4 e5
2. Nf3 Nc6
3. Bc4 Bc5
4. b4

Эванс гамбиті – Джуоко пианоның шабуылдық бағыты. Ақ, қараның c5-тегі пілінің назарын ауыру үшін пешканы құрбан етеді. Егер қаралар қабылдаса, ақ c3 және d4 жүрістерімен шабуылды күшейте алады, осы арқылы диагональдарды ашып, Ba3 немесе Qb3 ойындарын жасауға мүмкіндік алады. Бұл қараның рокировка жасауына кедерілтестік туғызып, f7 пешкасына шабуыл жасайды. Егер қаралар бас тартса, b4 пешкасы патшайым қанатында бекініп, ал ақ кейінірек a4 жүрісімен жалғастыра алады, мүмкін қараның пілін тұтқындау қаупін тудырып, уақытты жеңіп алады. Рубен Файнның сөзінше, Эванс гамбиті қара үшін қиындық тудырады, себебі әдеттегі қорғаныс тәсілдері (d6 ойнау және/немесе гамбит пешкасын қайтару) басқа гамбиттерге қарағанда орындау қиын. (Файн осы гамбитпен Боби Фишерге қарсы 17 жүрісте жеңіліске ұшыраған.) Шахмат ашылыстарының энциклопедиясында Эванс гамбиті үшін C51 және C52 екі кодтары бар.

Тарих

Гамбит Уэльстің теңіз капитаны Уильям Дэвис Эванстың есімімен аталады, ол оны алғашқы ойнаған ойыншы. Ашылудың алғашқы партиясы Эванс–МакДоннелл, Лондон 1827 деп есептеледі, бірақ сол партияда сәл өзгеше жүріс тәртібі қолданылды (1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Bc5 4.0 0 d6 және енді ғана 5. b4). Эндрю Солтис Chess Life журналындағы ай сайынғы бағанасында Эвансты «біз таныған ашылуы үшін кеңінен құрметке ие болған алғашқы ойыншы» деп атады. Голландтық гроссмейстер Пол фон Стеррен Эванс гамбитін «шындыққа жатпайтын» және «ертегідей» деп сипаттады. Гамбит туралы алғашқы талдау Уильям Льюистің «Прогрессивті сабақтардың екінші сериясы» (1832) еңбегінде жарияланды. Гамбит өте танымал болды және 1834 жылы Макдоннел мен Луи де ла Бурдонна арасындағы партиялар сериясында бірнеше рет ойналды. Кейін Адольф Андерсен, Пол Морфи және Михаил Чигорин сияқты ойыншылар да оны қолданды. Адольф Андерсеннің Жан Дюфренге қарсы жеңісімен аяқталған мәңгі жасыл партия Эванс гамбитімен басталды. Бірақ, соңында екінші әлем чемпионы Эммануэль Ласкер заманауи қорғаныс идеясымен – қолайлы жағдайда пешканы қайтару арқылы – ашылуға ауыр соққы берді. Ашылу 20-ғасырдың көп бөлігінде сұранысқа ие болмады, бірақ Джон Нанн мен Ян Тимман 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басындағы кейбір партияларында ойнады, ал 1990-жылдары Гарри Каспаров оны бірнеше партияда қолданды (әсіресе, 1995 жылы Ригада Висванатан Анандқа қарсы өткен әйгілі 25 жүрістік жеңісі), бұл оған қысқа мерзімді қызығушылықты қайта жандандырды.

Гамбитті қабылдау

Қаралардың гамбитті қабылдауының ең айқын және ең көп кездесетін жолы – оны 4. Bxb4 арқылы қабылдау, содан кейін ақтар 5. c3 ойнайды, ал қаралар көбінесе 5. Ba5 (5. Be7 және сирек кездесетін 5. Bc5 және 5. Bd6, Stone–Ware қорғанысы да қолданылады) ойнайды. Ақтар әдетте 6. d4 ойнаумен жалғастырады. Эммануэль Ласкердің нұсқасы: 4. Bxb4 5. c3 Ba5 6. d4 d6 7. 0-0 Bb6 8. dxe5 dxe5 9. Qxd8+ Nxd8 10. Nxe5 Be6. Бұл вариант ақтардың шабуылын әлсіретеді, гамбиттік пешканы қайтару және ферзьдерді алмастыру арқылы, ал Файнның сөзіне сәйкес, нәтижесіндегі қарапайым позиция "гамбит ойнаушы үшін психологиялық тұрғыдан депрессивті болады", олардың мақсаты көбінесе агрессивті шабуыл жасау. Чигорин 9. Qb3 Qf6 10. Bg5 Qg6 11. Bd5 Nge7 12. Bxe7 Kxe7 13. Bxc6 Qxc6 14. Nxe5 Qe6 альтернативасын көп талдады, бұл ферзьдерді алмастырудан сақтаса да, нақты шешімге келген жоқ. Керісінше, ақтар көбінесе 7. Qb3 Qd7 8. dxe5 нұсқасымен бұл позициядан қашып, қаралар 8. Bb6 арқылы пешканы қайтара алады немесе 8. dxe5 арқылы сақтап алады, бірақ ақтар осы нұсқада жеткілікті компенсация алады. Балама ретінде, қаралар 6. d4-ке 6. exd4 арқылы жауап бере алады, онда ақтар 7. Qb3 ойнауға тырысады, бұл қадамды Найджел Шорт жиі қолданады. 7. 0-0 әдетте 7. Nge7 арқылы қарсы алынады, 8. Ng5 немесе 8. cxd4-ке 8. d5 арқылы пешканы қайтаруға ниеттеніп, көптеген варианттарда 7. dxc3-тен гөрі жақсырақ жағдайға жетуге болады, ол 8. Qb3 арқылы өте қауіпті инициативамен жауап беріледі. Сонымен қатар, 7. d6 8. cxd4 Bb6 – «Қалыпты Позиция» деп аталады, онда қаралар бір пешка артықшылығымен қанағаттанады, ал ақтар күшті орталық және компенсация іздейді.

Гамбитті қабылдамау

Гамбит 4 Bb6 арқылы да жоққа шығарылуы мүмкін, ал 5. a4 a6 – бұл әдеттегі жалғасы. Бірақ, темп жоғалту себепті, көптеген сарапшылар Эванс гамбитін қабылдамауды, оны кейінірек қабылдап, қайтарудан нашар деп есептейді. Қаралар сирек кездесетін Контр-гамбит (4 d5) нұсқасын да таңдауы мүмкін, бірақ бұл күмәнді деп саналады. Арон Нимцович «Менің жүйем» кітабында қаралар гамбитті қабылдамаған жағдайда да темпті жоғалтпайтынын айтады, себебі b4 жүргізілісі даму тұрғысынан тиімді емес, өйткені әрбір пішкі жүргізілісі сияқты, орталықпен логикалық байланысы болмаса, нәтиже бермейді. Мысалы, 4 Bb6 5. b5 (қажеттілікті пайдаланып, нашар жүргізілген b пішкісімен демобилизациялық әсер етуге тырысып) 5 Nd4 болғанда, егер 6. Nxe5 болса, онда 6 Qg5 күшті шабуылмен.

Бишоп ойынды қабылдағаннан кейін кері шегінеді

4. b4 Bxb4 5. c3 соңынан, піл қозғалуы керек немесе алынуы керек. Көбінесе қолданылатын шегініс орындары осында тізімделген, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері:

5... Ба5

Шахмат ойынына сәйкес қаралардың ең танымал шегінуі Chessgames.com сайтында. Бұл ақтардың орталық пешкаларының кедергісін болдырмайды, және ақтар 6. d4 ойнаса, c3 пешкасын байланыстырып қояды, бірақ қарадан a5 шаршысын алып тастаудың кемшілігі бар. Қара әдетте пілді b6-ға қайтарады, бұл Na5 жүруін жеңілдету үшін, әсіресе ақтар Bc4, Qb3 жолын таңдағанда өте тиімді.

5... Бс5

Chessgames.com сайты бойынша ең танымал екінші қорғаныс. Ақ фигуралар 5 Ba5-тен кейін жақсы нәтиже көрсетеді. Көбінесе Эванс гамбитімен таныс емес ойыншылар ойнайды, және 5 Ba5-тен нашаррақ деп есептеледі, себебі 6. d4 қайтадан пілге шабуылдайды және қаралардың 5 Ba5 6. d4 позициясына қарағанда мүмкіндіктерін шектейді.

5...7 болу

Андерсен вариациясы көбінесе "қауіпсіз" шегіністердің бірі деп есептеледі және Вишванатан Ананд оны қолданған. 6. d4 Na5 кейін ақ түс 7. Be2 арқылы бастамашылықты сақтап қалуға тырысады, бұл Каспаровтың ойынында болғандай, немесе 7. Nxe5 арқылы пияданы дереу қайтарып алуға болады.

5...Bd6

Генри Натан Стоун және Престон Уэрдің есімімен аталған Тас ыдыс қорғанысы e5 пішінін нығайтады және Андрей Волокитин, Александр Грищук және Лёк ван Вели сияқты бірнеше гроссмейстерлер ойнаған.

5...Бf8

Карл Майеттің есімімен аталған Майет қорғанысы өте сирек қолданылады, себебі ол жақсы пілді дамытуға кедерес келтіреді.