Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хирургиялық процедура
Surgical procedure
Лапаротомия – асқазан қуысына кіру үшін асқазан қабырғасынан жасалатын хирургиялық кесуді қамтитын хирургиялық шара. Ол целиотомия деп те аталады.
A laparotomy is a surgical procedure involving a surgical incision through the abdominal wall to gain access into the abdominal cavity. It is also known as a celiotomy.
Шығуы мен тарихы
Лапаротомияны алғаш рет Ефрем Макдауэлл 1809 жылы Кентукки штатының Денвилл қаласында анестезия қолданбастан сәтті жасады. 1881 жылдың 13 шілдесінде Джордж Гудфеллоу Аризона территориясындағы Томбстоун қаласының жанында .32 калибрлі Колт револьверінен қарнына оқ тиген кеншіні емдеді. Гудфеллоу оқ тигеннен кейін тоғыз күн өткен соң, оқ жарасын емдеу үшін алғашқы лапаротомия жасады.
The first successful laparotomy was performed without anesthesia by Ephraim McDowell in 1809 in Danville, Kentucky. On July 13, 1881, George E. Goodfellow treated a miner outside Tombstone, Arizona Territory, who had been shot in the abdomen with a .32 caliber Colt revolver. Goodfellow was able to operate on the man nine days after he was shot, when he performed the first laparotomy to treat a bullet wound.
Терминология
Термин грекше λᾰπάρ (лапара) сөзінен, яғни "қабырға мен жамбас арасындағы дененің жұмсақ бөлігі, қабырға бойы" және "хирургиялық кесу" мағынасын беретін грекше τομή (томе) сөзінен жасалған томи жұрнағынан шыққан. Диагностикалық лапаротомия (көбінесе зерттеуші лапаротомия деп аталады және ex lap деп қысқартылады) кезінде аурудың мәні белгісіз болады, ал лапаротомия оның себебін анықтаудың ең тиімді жолы саналады. Емдік лапаротомияда себеп белгілі болады (мысалы, ішек қатерлі ісігі) және оны емдеу үшін операция қажет. Әдетте, тек зерттеуші лапаротомия ғана жеке хирургиялық операция болып есептеледі. Егер нақты операция жоспарланған болса, лапаротомия процедураның бастапқы қадамы ретінде қарастырылады.
The term comes from the Greek word λᾰπάρᾱ (lapara) 'the soft part of the body between the ribs and hip, flank' and the suffix tomy, from the Greek word τομή (tome) '(surgical) cut'. In diagnostic laparotomy (most often referred to as an exploratory laparotomy and abbreviated ex lap), the nature of the disease is unknown, and laparotomy is deemed the best way to identify the cause. In therapeutic laparotomy, a cause has been identified (e. g. colon cancer) and the operation is required for its therapy. Usually, only exploratory laparotomy is considered a stand alone surgical operation. When a specific operation is already planned, laparotomy is considered merely the first step of the procedure.
Орта сызық
Лапаротомия үшін ең көп қолданылатын кесу – іштің ортасынан, linea alba бойымен жасалатын тік кесу. Жоғарғы орта сызықты кесу әдетте қалқанша бездің төменгі ұшынан (xiphoid process) кіндікке дейін созылады. Типик төменгі орта сызықты кесу кіндікпен жоғары және ұялы бітікпен (pubic symphysis) төмен шектеледі. Кейде, әсіресе жарақатты хирургияда, қалқанша бездің төменгі ұшынан ұялы бітікке дейін бір кесу жасалады. Орта сызықты кесулер диагностикалық лапаротомияда артықшылыққа ие, себебі олар іш қуысының көп бөлігіне кең қол жеткізуге мүмкіндік береді.
The most common incision for laparotomy is a vertical incision in the middle of the abdomen which follows the linea alba. The upper midline incision usually extends from the xiphoid process to the umbilicus. A typical lower midline incision is limited by the umbilicus superiorly and by the pubic symphysis inferiorly. Sometimes a single incision extending from xiphoid process to pubic symphysis is employed, especially in trauma surgery. Midline incisions are particularly favoured in diagnostic laparotomy, as they allow wide access to most of the abdominal cavity.
Лапаротомиядан кейінгі асқынулар
Әлемде лапаротомиядан кейінгі периоперациялық өлімді салыстыратын зерттеулер аз. Ұлыбританияда 180 000-нан астам науқас қатысқан зерттеуде шұғыл лапаротомиядағы сандық тиімсіздіктің мерзімін анықтау және Ұлыбританияның Ұлттық шұғыл лапаротомия аудиті (NELA) дерекқорын пайдалану арқылы тиімсіздіктің болжамдық факторларын зерттеу мақсаты қойылды. Екі кезеңді әдістеме қолданылды: бірінші кезеңде онлайн сауалнама және басқару тобының талқылауы арқылы тиімсіздіктің мерзімі анықталды; екінші кезеңде бұл анықтама NELA-ға 2013 жылдың желтоқсанынан 2020 жылдың желтоқсанына дейін талдау үшін тіркелген науқастарға қолданылды. Тиімсіздік – шұғыл лапаротомиядан кейінгі 3 күн ішінде кез келген себептен болатын өлім-жітім. Нәтижелер көрсеткендей, сандық тиімсіздік науқастардың 4%-ында (7442/180 987) байқалды, ал орташа жасы 74 жас болды. Маңызды болжамдық факторлар: жас, артериялық лактат және жүрек-қантамырларының бір мезгілде аурулары. Денсаулықтың нашарлауы ерте өлім-жітім қаупін 38%-ға арттырды, ал ішек ишемиясына байланысты операция тиімсіз операцияға екі есе көп қауіп тудырды. Бұл нәтижелер шұғыл лапаротомиядан кейінгі сандық тиімсіздіктің операцияға дейін шешім қабылдаушыларға қолжетімді сандық тәуекел факторларымен байланысты екенін және өте жоғары тәуекелге ұшыраған науқастармен бірлескен шешім қабылдау талқылауларына енгізілуі керектігін көрсетеді. Сонымен қатар, Ұлыбритания (Ұлттық шұғыл лапаротомия аудиті NELA) және Австралия мен Жаңа Зеландия (ANZELA) сияқты әртүрлі денсаулық сақтау жүйелерінде 30 күндік өлім-жітімді зерттейтін бірнеше ұлттық зерттеулер бар. 58 жоғары, орта және төмен табысты елдерде 357 орталықта 10 745 ересек науқасты зерттеу нәтижесінде, тіпті прогностикалық факторларды ескергенде де, жоғары HDI елдерімен салыстырғанда төмен табысты елдерде өлім-жітім үш есе жоғары екендігі анықталды. Бұл зерттеуде жалпы өлім-жітім көрсеткіші 24 сағаттан кейін 1,6% құрады (жоғарысы 1,1%, ортасы 1,9%, төменгісі 3,4%; P < 0,001), 30 күннен кейін 5,4%-ға дейін өсті (жоғарысы 4,5%, ортасы 6,0%, төменгісі 8,6%; P < 0,001). 578 науқастың 404-і (69,9%) операциядан кейін 24 сағаттан 30 күн аралығында қайтыс болды (жоғарысы 74,2%, ортасы 68,8%, төменгісі 60,5%). Науқастың қауіпсіздігі факторларының маңызды рөл атқаратыны көрсетілді, Дүниежүзілік денсаулық ұйымының (ДДҰ) хирургиялық қауіпсіздік тізімін пайдалану 30 күндік өлім-жітімді азайтумен байланысты. Осыған ұқсас тәсілмен 43 елдегі 253 орталықта шұғыл лапаротомия жасаған 1409 балаға қатысты жүргізілген бірегей әлемдік зерттеу көрсеткендей, операциядан кейінгі балалардың өлім-жітімі төмен және орташа HDI елдерінде жоғары HDI елдерімен салыстырғанда 7 есеге дейін жоғары болуы мүмкін, бұл осы жағдайларда жүргізілген 1000 процедураға 40 артық өлімге әкеледі. Халықаралық деңгейде ең көп жасалатын операциялар: аппендицитті алып тастау, кіші ішек резекциясы, пилоромиотомия және интуссуцепцияны түзету. Науқас және ауруханадағы тәуекел факторларын ескергеннен кейін, 30 күндік балалардың өлім-жітімі төмен HDI (коэффициент 7,14 (95% CI 2,52-ден 20,23-ке дейін), p < 0,001) және орташа HDI (4,42 (1,44-тен 13,56-ға дейін), p = 0,009) елдерінде жоғары HDI елдерімен салыстырғанда едәуір жоғары болды. Ауызбен берілетін препараттардың сіңірілуіне іш қуысына операция жасалғаннан кейін елеулі әсер ететіні анықталды.
Globally, there are few studies comparing perioperative mortality following laparotomy across different health systems. A study in the UK with more than 180,000 patients aimed to define a timeframe for quantitative futility in emergency laparotomy and investigate predictors of futility using the United Kingdom National Emergency Laparotomy Audit (NELA) database. A two stage methodology was used; stage one defined a timeframe for futility using an online survey and steering group discussion; stage two applied this definition to patients enrolled in NELA December 2013–December 2020 for analysis. Futility was defined as all cause mortality within 3 days of emergency laparotomy. Results showed that quantitative futility occurred in 4% of patients (7442/180,987) and median age was 74 years. Significant predictors of futility included age, arterial lactate and cardiorespiratory co morbidity. Frailty was associated with a 38% increased risk of early mortality and surgery for intestinal ischaemia was associated with a two times greater chance of futile surgery. These findings suggest that quantitative futility after emergency laparotomy is associated with quantifiable risk factors available to decision makers preoperatively and should be incorporated into shared decision making discussions with extremely high risk patients. There are also several national studies looking at 30 day mortality in various health systems including the United Kingdom (the National Emergency Laparotomy Audit NELA) and Australia and New Zealand (ANZELA). One major prospective study of 10,745 adult patients undergoing emergency laparotomy from 357 centres in 58 high , middle , and low income countries found that mortality is three times higher in low compared with high HDI countries even when adjusted for prognostic factors. In this study the overall global mortality rate was 1.6 percent at 24 hours (high 1.1 percent, middle 1.9 percent, low 3.4 percent; P < 0.001), increasing to 5.4 percent by 30 days (high 4.5 percent, middle 6.0 percent, low 8.6 percent; P < 0.001). Of the 578 patients who died, 404 (69.9 percent) did so between 24 h and 30 days following surgery (high 74.2 percent, middle 68.8 percent, low 60.5 percent). Patient safety factors were suggested to play an important role, with use of the WHO Surgical Safety Checklist associated with reduced mortality at 30 days. Taking a similar approach, a unique global study of 1,409 children undergoing emergency laparotomy from 253 centres in 43 countries showed that adjusted mortality in children following surgery may be as high as 7 times greater in low HDI and middle HDI countries compared with high HDI countries, translating to 40 excess deaths per 1000 procedures performed in these settings. Internationally, the most common operations performed were appendectomy, small bowel resection, pyloromyotomy and correction of intussusception. After adjustment for patient and hospital risk factors, child mortality at 30 days was significantly higher in low HDI (adjusted OR 7.14 (95% CI 2.52 to 20.23), p<0.001) and middle HDI (4.42 (1.44 to 13.56), p=0.009) countries compared with high HDI countries. Absorption of drugs administered orally was shown to be significantly affected following abdominal surgery.
Қатысушы рәсімдер
Лапароскопия – бұл камералар мен басқа да құралдардың ішкі қуысқа (перитонеальды қуысқа) қарыннан жасалған кішкентай тесіктер арқылы енгізілуі. Мысалы, қосымшаны (апендицит) лапаротомия арқылы немесе лапароскопиялық тәсілмен жасауға болады. Лапаротомия кезінде перитонеальды жабындының қысқа мерзімді немесе ұзақ мерзімді артықшылықтарын көрсететін ешқандай дәлел жоқ.
A related procedure is laparoscopy, where cameras and other instruments are inserted into the peritoneal cavity via small holes in the abdomen. For example, an appendectomy can be done either by a laparotomy or by a laparoscopic approach. There is no evidence of short term or long term advantages for peritoneal closure during laparotomy.