Кіріспе

Уэльстегі қала және округтік аудан. Ньюпорт қаласы және бірыңғай әкімшілік бірлік.

Ньюпорт орта ғасырдан бері порты болып келген, сол кезде нормандықтар алғашқы Ньюпорт қамалын салған. Қала өзен жоғары орналасқан және қазір қаланың бөлігі болып табылатын бұрынғы римдік Каерлеон қаласынан үлкеніп өсті. Ньюпорт 1314 жылы алғашқы хартасын алды. Ол 19 ғасырда, оның порты Шығыс Оңтүстік Уэльс аңғарларынан көмір экспортының орталығы болған кезде айтарлықтай дамыды. 1800 жылдардың ортасында Кардифф көтерілгенге дейін Ньюпорт Уэльстегі ең ірі көмір экспорттаушысы болды. Ньюпорт Ұлыбританиядағы соңғы ірі қарулы көтеріліс – 1839 жылғы Ньюпорт көтерілісінің ортасы болды. 20 ғасырда доктардың маңызы төмендеді, бірақ Ньюпорт өндіріс және инженерлік маңызды орталық болып қала берді. Соңғы кезде оның экономикасы М4 дәлізінің жоғары технологиялық кластерінің бір бөлігі ретінде нығайтылды. 2002 жылы қала мәртебесі берілді. Ньюпорттағы Селтик Манор курорты 2010 жылы Райдер Кубогын және 2014 жылы НАТО саммитін қабылдады. Қаланың құрылыс аймағының төңірегінде кең ауылдық жерлер орналасқан. Оның ауылдары археологиялық тұрғыдан маңызды. Ньюпорт соборы – Монмут епископтығының кафедралық соборы және Монмут діни округінің соборы.

Этимология

Қаланың түпнұсқа уэльстік атауы Casnewydd ar Wysg (айтылуы) болды. Бұл "Castell Newydd ar Wysg" атауының қысқартылған түрі, ол "Usk өзеніндегі жаңа қамал" деп аударылады. Уэльс атауы Brut y Tywysogion еңбегінде 1172 жыл шамасында Англияның Генрих II келген кезде тіркелген. "Жаңа қамал" дегені, бұл жерде бұрыннан бекініс болғанын көрсетеді, және бұл Stow Hill-дегі ежелгі бекініске немесе қазіргі қамал тұрған жердегі бекініске сілтеме болуы мүмкін. Ағылшынша "Ньюпорт" атауы кейінірек пайда болды. Бұл елді мекенді алғаш рет 1126 жылы нормандықтар novo burgus деп атады. Бұл латынша атау нормандық қамалмен бірге құрылған жаңа қалашықты (немесе қаланы) білдіреді. "Ньюпорт" атауының шығу тегі және оның кеңінен таралу себебі әлі де даулы мәселе болып табылады. "Usk-тегі Ньюпорт" кейбір ерте карталарда кездеседі және бұл атау Ньюпорт доктарының салынуынан бұрын көп қолданылған. Бір теория бойынша, Ньюпорт Usk өзеніндегі ортағасырлық теңіз саудагерлеріне ұнаған, себебі ол "Жаңа портты" Кэрлеондағы "Ескі римдік порттан" ажырататын.

Ерте тарих

Қола дәуіріндегі балықшылар Уск өзенінің құнарлы сағасының маңына қоныстанды, ал кейін келттік силур тайпалары оған қарап төбелік қамалдар салды. 75 жылы, Рим империясының шетінде, рим легиондары өзенден өтуді қорғау үшін Каерлеонда римдік бекініс салды. Аңыз бойынша, 5-ші ғасырдың соңында Ньюпорттың қасиетті қамқоршысы және Гвинлвг патшасы Сент Гвинллю (Вулос) Ньюпорт соборы болатын шіркеуді негіздеді. Шіркеу 9-шы ғасырда әрі қарай дамыды және бүгінде Монмут епископының резиденциясы болып табылады. 1049/50 жылдары Уэльс патшасы Груффид ап Лливелин басқаруымен Оркней викингтерінің флоты Уск өзенімен жоғары қарай жүзіп, Сент Гвинллю шіркеуін тонады. 1063 жылы Гарольд Годвинсон Оңтүстік Уэльске шабуыл жасағанда шіркеу тағы да сондай қиын жағдайға түсті. Нормандар 1088–1093 жылдары Каерлеоннан төменге қарай алғашқы Ньюпорт қамалын және өзен арқылы өтуді салу үшін келді. Ньюпорттың алғашқы норманды билеушісі Роберт Фитцхамон болды. Алғашқы Ньюпорт қамалы Ньюпорт соборының қарсы жағындағы саябақтағы шағын мот және бейли қамалы болды. Ол 1840 жылдары Стоу-Хиллдің астында қазылған Хиллфилд теміржол туннельдерінен шығарылған қиыршықтармен көмілді және қазіргі таңда оның ешбір бөлігі көрінбейді.

Нормандықтар басып кіруі және қазіргі заманның алғашқы кезеңдері

Қоныстың айналасында жаңа қала Ньюпорт болып өсті, 1314 жылы алғашқы жарғысын алды, ал 1385 жылы Стаффордтың 2-ші графы Хью Стаффорд екінші жарғысын берді (Ньюпорттың елтаңбасы Стаффордтардың елтаңбасын көрсетеді: олардың алтын фонға жоғары қарай бағытталған қызыл шеврон, ал Ньюпорттың сол фонға төмен қарай бағытталған қызыл шеврон). 14 ғасырда августин монахтары Ньюпортқа келді, онда жұқпалы ауруларға арналған оқшаулау ауруханасын салды. Аурухана жабылғаннан кейін, "Спитти Филдс" (валлий тіліндегі "аурухана" сөзінің – *ysbyty* – бұрмалануы) деген жер атында сақталды. "Остин монахтары" атты көше аты қалада әлі де қолданылады. 1402 жылы Уэльстің тәуелсіздігі үшін болған соңғы соғыста Оуэйн Глиндврдың генералы Рис Геттин Кардифф, Лландафф, Абергавенни, Кэрфилли, Кэрлеон және Уск қалаларымен бірге Ньюпорт қамалын күшпен басып алды. Шабуыл кезінде Ньюпорт қаласы қатты өртке түсті және Сент-Вулос шіркеуі қирады. 1426 жылы Букингемнің 1-ші герцогы Хамфри Стаффордтан қаланың өз нарығын және саудасын жүргізу құқығын бекітетін үшінші жарғы келді. 1521 жылы Ньюпорт "жақсы бейіндік порты бар, онда көптеген шағын кемелер [сауда кемелері] толып тұрады, тіпті үлкен кемелер де келіп, жақсы тоқтауға мүмкіндік алады" деп сипатталған. Бристоль және Бриджвотер порттарымен сауда гүлденді, сонымен қатар былғары өңдеу, сабын жасау және крахмал өндіру сияқты өнеркәсіптер де дамыды.

Өнеркәсіптік революция

Өнеркәсіптік революция 19 ғасырда Ұлыбританияны өзгерте бастағанда, Оңтүстік Уэльс аңғарлары Оңтүстік Уэльс көмір кенішінен көмір мен темірдің маңызды жеткізушілеріне айналды. Бұл тауарлар жергілікті өзендер мен жаңа каналдар арқылы Ньюпорт сияқты порттарға тасымалданды, нәтижесінде Ньюпорт доктары қарқынды дамыды. Ньюпорт Уэльстің ең ірі қалаларының біріне айналып, Оңтүстік Уэльстің жаңа өнеркәсіптік шығыс аңғарларының орталығы болды. 1830 жылға қарай Ньюпорт Уэльстің көмір экспорты бойынша жетекші порты болды және 1850 жылдарға дейін Кардиффтен гөрі ірі болды. Паб орналасқан ғимарат бұрын Ньюпорт YMCA болған, оның негізі 1909 жылы виконт Тредегар салған. 1893 жылдан бастап қалаға Бристольде орналасқан P & A Campbell Ltd ("Ақ түтік желісі") компаниясының бу кемелері қызмет көрсетті. Компанияның негізін шотландтық ағайындылар Алекс және Питер Кэмпбелл Клайд өзенінде қалаған, бірақ ол кейіннен Северн сағасына көшірілді. Кемелер Дэвис-Уорфтан оңтүстікке қарай бет бұратын, сол жағында Сурет колледжі және арт жағында қала көпірі орналасқан. Кемелердің құрметіне кемежайға апаратын қысқа көшеге Скриупакет жолы деген ат қойылды. 1955 жылға қарай кемелер Ньюпортқа тоқтауын тоқтатты, ал 1959 жылы P & A Campbell компаниясы банкротқа ұшырады. Оны кейін Townsend Ferry тобына айналған фирма сатып алды. Көптеген уэльс қалаларымен салыстырғанда, Ньюпорттың экономикасы кең негізге ие болды: қорыту заводтары, инженерлік кәсіпорындар, мал базары және Монмутширдің көп бөлігін қамтамасыз ететін дүкендер бар еді. Лланверн болат зауытындағы жұмыс орындары 1980 жылдары азайғанмен, қала жаңа мемлекеттік сектордағы жұмыс берушілерді алды, ал Ричард Роджерс жобалаған Inmos микропроцессор зауыты Ньюпорттың технологиялық компаниялар үшін тартымды орын екенін бекітуге көмектесті. 1990 жылдардың басында жергілікті музыка өнерінің гүлденуі қаланың "жаңа Сиэтл" екені туралы пікірлерге әкелді. Ньюпорт округіне 2002 жылы Елизавета II-нің Алтын юбилейын мерекелеу үшін қала мәртебесі берілді. Сол жылы, өзен жағалауындағы өнер орталығының құрылысы кезінде Уск өзенінің батыс жағалауынан ерекше үлкен сауда кемесі табылып, құтқарылды. Кеме 1445 және 1469 жылдар аралығында салынған және осы кезеңдегі әлемдегі жалғыз табылған кеме болып табылады.

Басқару

Ньюпорт ұзақ жылдар бойы Монумутшир тарихи округындағы ең ірі қала және 1891-1974 жылдар аралығында округтік қала болып келді. 1972 жылғы Жергілікті Өкімет туралы заң, Уэльске қатысты барлық заңдарға Монумутшир әкімшілік округы мен Ньюпорт округтік қаласын қосу арқылы аймақтың құқықтық статусы туралы күмәнділікті жойды. 1974 жылы қала Гвенттің жаңа жергілікті өкімет округының құрамына енді, бірақ 1996 жылы Ньюпорт қайтадан біртұтас билікке ие болды. Гвент рәсімдік шараларда сақталған округ ретінде қолданылуда.

География

Ньюпорт Лондонның батысында және Кардиффтің шығысында орналасқан. Бұл Монмутширдің тарихи округтік шекаралары мен Гвент округінің сақталған аумағындағы ең ірі қалалық аймақ. Ауылдық жерлерді де, құрылыс аймақтарын да қамтитын Ньюпорт қаласы Уэльстегі халық саны бойынша алтыншы бірыңғай әкімшілік бірлік болып табылады. Қала көбінесе жазық, бірақ бірнеше төбелі аймақтары да бар. Вентвуд теңіз деңгейінен 309,07 метр биіктікте орналасқан. Қаланың оңтүстігі мен шығысындағы аймақтар жазық және құнарлы, онда тұрғын үйлер мен батпақтардан қайта пайдаланған өнеркәсіптік аймақтар бар. Уск өзенінің жағасындағы Керлеон сияқты аймақтар да төменде жатыр. Қаланың шығыс шеткері Уск аңғарының және Крайстчерчтің көрікті жерлерімен ерекшеленеді. Allt yr yn маңындағы Ridgeway да айналасы мен Бристоль шығанағына әдемі көрініс ашады. Бринглас қала орталығына және батысқа қарайғы Твинбарлвмға көрініс береді. Қала маңындағы елді мекендер ішкі қаладан негізінен басты жолдарға жақын қарай өсіп, қаланың қала маңындағы кеңеюіне себеп болды. Қала аумағы жылдам кеңейіп келеді және жаңа тұрғын үйлер салынуда. Қала шекарасына Ньюпорт құрылыс аймағындағы бірнеше ауылдар кіреді.

Климат

Ньюпортта ауа райы бірнеше күннен артық өзгермейтін қоңыржай климат орналасқан. Қала Уэльстегі ең күнды жерлердің бірі және оның қорғалған орны оны ауа райының қатал күйінде қорғайды. Британ аралдарының барлығы сияқты, Ньюпорт та Гольфстримнің жылыту әсерінен пайда көреді. Ньюпортта жаздары жұмсақ, қыстары салқын болады. Күн нұры жылдың кез келген уақытында кездесуі мүмкін, бірақ көктемнің соңы мен жаз айларында жиі болады. Жаңбыр жыл бойы жауады, күзде Атлантика мұхитының әсерінен көп жауын-шашын болады, ал қысқа қарай жауын азаяды. Соңғы жылдары күз бен жаз айлары көбінесе ең жаңбырлы маусымдар болып табылады. Қыста қар жиі жауады, кейде жерге жабылып, бірнеше күн ішінде еріп кетеді. Ньюпорт, Уэльстің көп бөлігімен салыстырғанда, дауылды күндері аз болады, бұл оның қорғалған орналасуымен байланысты. Қазаннан мамырға дейін аяз жиі кездеседі. 1930 жылдың 20 наурызында түнгі температура сол жылы Ұлыбританияның ең төмен температурасын көрсетті, сондай-ақ, Ұлыбританиядағы ең төмен температураның тіркелген соңғы күні болды.

Дін

1929 жылы Сент-Вулос шіркеуі Монмут діоцезінің Прокафедральді шіркеуіне айналды, ал 1949 жылы толыққанды кафедральді шіркеу болды. Роуэн Уильямс 2000 жылы Уэльс архиепископы болып тағайындалғанда, собор Уэльстің митрополиттік соборына айналды. 1850 жылы Ньюпорт және Меневия діоцезі құрылғанда, Ньюпорт Уэльстегі католицизмнің орталығы ретінде мойындалды. 1966 жылдың 21 қазаны мен 1969 жылдың 6 қазаны аралығында, Нью-Йорк штатының Рочестер епископы лауазымынан зейнеткерлікке шыққан американдық епископ Фултон Шин, теледидар мен радиода уағыз айтуды дамытқан, Папа Павел VI-ның бұйрығымен Ньюпорттың титулды архиепископы болып тағайындалды. Католиктік Сент-Патрик шіркеуі Росминиандықтармен бірлесіп жұмыс істейді. Чарльз-стрит баптист шіркеуінің негізін қалау жобасы негізінен 1742 жылы салынған Роджерстондағы Бефесда баптист шіркеуінің мүшелері болған үш әйелдің еңбегі болды. 1807 жылы миссис Сэмюэл және оның достары Джон Роудың үйіндегі бөлмені жалға алып, Бефесдадан келген уағызшы Джон Хир мен оның көмекшісі Джеймс Эдмундсты оларға уағыз айтуға шақырды. Кейін олар Чарльз көшесіндегі үлкен бөлмеге көшті. 1816 жылы Кастлтон баптист қауымдастығының отырысында Ньюпорттағы алғашқы Уэльс баптист шіркеуін салуға келісім берілді. Жер Чарльз көшесінде, Ньюпорттық тігінші Джон Уильямстың өсиетімен сатып алынды. 1817 жылдың мамырында жаңа шіркеудің ашылуы өтті. 1879 жылдың шілдесіне қарай қаладағы валлий тілінің қолданылуының азаюы шіркеу қызметтерін валлий тілінен ағылшын тіліне ауыстыруға әкелді. 1993 жылдың қыркүйегінде Чарльз-стрит қауымы Ньюпорттағы Эбб Бридж баптист шіркеуімен бірікті, ал Чарльз-стрит шіркеуі жабылды. 2011 жылғы халық санауында Ньюпорт тұрғындарының 56,8% өзін христиан, 4,7% мұсылман, 1,2% басқа діндердің (оның ішінде индуист, буддист, сикх, еврей және басқалар) өкілі деп санады, 29,7% дінсіз және 7,5% санаудағы дін туралы міндетті емес сұраққа жауап беруден бас тартты. Ньюпортта 50-ден астам шіркеу, 7 мешіт және бір синагога бар; ең жақын гурудвара Кардиффте орналасқан. Сент-Джулиус және Сент-Аарон шіркеуі, Сент-Джулианда 1926 жылы қасиеттендірілді. Төмендегі кестеде 2001, 2011 және 2021 жылғы халық санауына сәйкес Ньюпортта тұратын тұрғындардың діни идентификациясы көрсетілген. Дін200120112021Сан%Сан%Сан% Дінсіз 22,963 16,8 43,336 29,7 68,564 43,0 Христиан 98,484 71,9 82,858 56,9 68,287 42,8 Мұсылман 3,492 2,5 6,859 4,7 11,280 7,1 Діні көрсетілмеген 11,135 8,1 10,935 7,1 8,977 5,6 Индуист 231 0,2 685 0,5 761 0,5 Басқа дін 294 0,2 463 0,3 739 0,5 Буддист 240 0,2 360 0,2 479 0,3 Сикх 85 0,1 141 0,1 415 0,3 Еврей 87 0,1 99 0,1 90 0,1 Барлығы 137,011 100,00% 145,736 100,00% 159,600 100,0%

Экономика

Ньюпорттың жұмыспен қамту аймағы Оңтүстік Монмутширдің көп бөлігін қамтиды; 2001 жылы жаңа аймаққа Кумбран да кіреді. Қаланың өзінде жұмыспен қамтудың үш негізгі орталығы бар: қала орталығы және M4 тас жолының 24-ші шығыс және 28-ші батыс қиылыстары маңындағы бизнес-парктер. Қалада орналасқан ұйымдар: Airbus Defence and Space; Ұлттық статистика бюросының бас кеңсесі; Ұлыбританияның Зияткерлік Жеңілдік Офисінің бас кеңсесі (бұрынғы Патенттік бюро); Lloyds TSB жалпы сақтандыру бөлімі; ірі Panasonic өндіріс орналымы; International Rectifier өндіріс орналымы; сақтандыруды салыстыру сайты Gocompare бас кеңсесі; Wales & West Utilities бас кеңсесі; HM Түрмелер қызметінің ортақ қызмет орталығы; Ұлыбританияның оңтүстік және батыс бөліктері үшін Паспорттық бюро; сондай-ақ Wales қайырымдылық комиссиясы мен Британдық Қызыл Крестінің бас кеңселері. 2014 жылы Admiral Insurance Ньюпорт теміржол станциясының қарсы жағында жаңа, кең кеңсе ашты. 1997 жылы Ньюпорт сол кезде Еуропаның ең ірі тікелей инвестициясын тартты, LG Group 6100 жұмыс орнын құратын және мемлекеттік гранттармен қолдау көрсетілген 1,7 миллиард фунт стерлингтік жобаны жариялады. Celtic Lakes бизнес және ғылым паркіне құрылыстар салынды, бірақ нарық жағдайларының салдарынан жартылай өткізгіш зауыты ашылмады, ал CRT зауыты 2003 жылы жабылды. 2005 жылы ирландтық радиатор өндірушісі Quinn Group бұрынғы LG Phillips ғимаратын сатып алды, ол оның еуропалық базасына айналды. Ньюпорттың шығысындағы өнеркәсіп бұрын Corus Llanwern болат зауытында орналасқан, және доңғалақ дөңгелектеу цехы әлі де жұмыс істесе де, 2001 жылы болат өндірісі тоқтатылды. Бұрынғы болат зауытын тұрғын үйлер, кеңселер, өнеркәсіптік кеңістіктер, ашық қоғамдық кеңістіктер және түрлі қоғамдық нысандарды қамтитын 1 миллиард фунт стерлингтік көп мақсатты жобаға айналдыруға рұқсат берілді. Usk өзенінің аузындағы Sims Metal Management орналымында металл сынықтарын өңдеуге арналған әлемдегі ең ірі өнеркәсіптік майдалағыш орналасқан, оған автомобиль, теміржол және теңіз арқылы қол жеткізуге болады. Бұл орналым сонымен қатар әлемдегі ең ірі автомобиль ұсақтағыш болып табылады, ол "How do they do it" телесериалында көрсетілген. Пилгвенли ауданындағы Ньюпорт мал базары 2009 жылы жабылып, жаңа супермаркет салу үшін бұзылды. 2024 жылдың 17 ақпанында Лланверн болат зауытының жұмысшылары Порт-Талбот қаласындағы мыңдаған болат жұмыс орындарының жоғалуына наразылық білдіру үшін қала орталығында шеруге шықты.

Қайта жаңғыру

Қала соңғы жылдары масштабты жаңарту жобаларын жүзеге асырып келеді.

Инфрақұрылым

Қайта жаңғыртудың бірінші кезеңі қала орталығындағы жол желісін жақсартуды, Кингсвей мен Квинсвейді бульварларға айналдыруды қамтыды. Қаланың оңтүстігіндегі Оңтүстік дистрибьютор жолы 2004 жылы ашылды, оның ішінде Usk өзеніндегі жаңа қалалық көпір, қолжетімділікті жақсарту және даму үшін жаңа аумақтарды ашуға мүмкіндік берді. Ньюпорт қаласының жаяу жүргіншілер көпірі 2006 жылы ашылды, ол жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер үшін өзеннің шығыс және батыс жағалауларын байланыстырады. Ньюпорт теміржол вокзалы 2007 жылы Лондон Паддингтонға және одан 10 вагондық Intercity Express бағдарламасының пойыздарын қабылдауға қабілетті төрт толық өлшемді платформаға дейін кеңейтілді. 2010 жылы инженерлік фирма Atkins жүргізген жаңа станция ғимараты аяқталды. Құрылыс кезінде бұл Уэльстің ең экологиялық таза станциясы болды, ол Эден жобасында және Пекин Олимпиадасының «Су текшесінде» пайдаланылған материалдарға ұқсас гипермодерн жасыл ETFE құрылымын қолданды. 2019 жылы теміржолды электрлендіру және қайта жаңғырту жұмыстары аяқталады, Ұлы Батыс магистралінің 21-ғасырлық жаңғыртылуы аяқталып, Лондонға дейінгі сапар уақыты 1 сағат 30 минутқа дейін қысқартылады. Ньюпорт автобус станциясы 2013 жылы қайта жаңартылды, 2015 жылы Friars Walk дамуымен кеңейтілді және қазір қаланың қалған бөлігімен, сондай-ақ Кардифф пен Бристольмен байланысатын 24 аяқше ұсынады. Жергілікті теміржол станциялары қайта ашылуда, 2008 жылы Роджерстон станциясы, 2014 жылы Пай Корнер станциясы, ал қаланың Біртұтас даму жоспарында тағы үш станция жоспарланған. Transport for Wales компаниясы 2021 жылға қарай Ньюпорт пен Эбб Вейл Паркуэйі арасындағы қызметтерді қайта іске қосуды көздеп отыр. Король Гвент ауруханасының орнына заманауи аудандық аурухана салу жоспарлануда. Бұрынғы Corus Steel Whiteheads учаскесі қарастырылған, бірақ Cwmbran маңындағы Llanfrechfa Grange ауруханасы учаскесін мамандандырылған және жедел жәрдем бөлімшесі ретінде қайта жаңғыртуға басымдық берілді. Ньюпорт қалалық аймағының оңтүстік жиегін айналып өтетін M4 айналма жолы, қолданыстағы M4 тас жолындағы (қазір Бринглас туннельдері арқылы өтетін) тығындарды азайту және Ньюпортты және айналасындағы аудандарды автокөліктер үшін қолжетімді ету мақсатымен ұсынылды. Айналма жол жобасы 2009 жылдың шілдесінде тоқтатылған, бірақ 2014 жылы қайта іске қосылды.

Бос уақыт

Риверфронт өнер орталығы 2004 жылы Ньюпорт қалалық кеңесінің Ньюпортты жаңғырту жобасы аясында салынған алғашқы нысан болды. Ол Уск өзенінің батыс жағасындағы Кингсвей бульварында орналасқан. Шығыс жағалауда Родни Парадта «Ньюпорт RFC» регби клубы, «Драгондар» аймақтық Pro14 регби командасы және «Ньюпорт Каунти A. F. C.» футбол командасы орналасқан.

Коммерциялық

Ньюпорттың бөлшек сауда ортасы 2000 жылдардың соңындағы рецессиядан кейін қиындықтарға тап болды, ірі қайта дамыту жобалары айтарлықтай кешіктірілді. Friars Walk сауда кешені 2010 жылғы Райдер Кубогы алдында 210 миллион фунт стерлингтік жоба ретінде жоспарланған, бірақ көптеген кедергілерге ұшырады. Объект 2015 жылдың қараша айында ашылды, бұл дамытушыларға Newport Council-дің 90 миллион фунт стерлинг көмегінің арқасында мүмкін болды. 30 жаңа дүкенмен қатар, ондаған мейрамхана мен сегіз экранды Cineworld мультиплекс кинотеатры да бар. 2010 жылы Райдер Кубогын және 2014 жылы НАТО саммитін қабылдаған 5000 орындық Celtic Manor International Conference Centre (ICC Wales) 2019 жылы Уэльсте және Англияның оңтүстік-батысындағы бизнес пен іс-шаралар үшін конференциялар өткізу орталығы ретінде есігін ашты. Онда Ұлыбритания Ғарыш Конференциясы, BBC Cymru Wales хабарлары және Англия мен Уэльстің Жасыл партиясы мен Ұлыбританияның Тәуелсіздік партиясын қоса алғанда, көптеген ұлттық саяси конференциялар өтті. 15 қабаттан тұратын Chartist Tower қазіргі уақытта Garrison Barclay Estates компаниясымен 163 бөлмелі Mercure қонақ үйі ретінде қайта жаңартылуда, ол қала мен Бристоль шығанағына көрініс ашады. Объектте сонымен қатар 25 000 шаршы фут кеңсе және 18 000 шаршы фут сауда алаңы болады. Қонақ үйді дамыту Халықаралық конгресс орталығының (ICC) Wales құрылуына байланысты Ньюпорттағы қонақ үй кеңістігіне деген қосымша сұранысты қанағаттандыруға бағытталған маңызды қадам ретінде қарастырылады. COVID-19 жағдайына жауап ретінде Уэльсте карантин енгізілгендіктен қонақ үйдің ашылуы бірнеше айға кешіктірілді. Оны 2021 жылдың ортасында ашу жоспарланған. Newport Market сонымен қатар 12 миллион фунт стерлингтік технологиялық хаб, пәтерлер, базар бөлімдері және тамақ алаңы бар көп мақсатты объект ретінде қайта дамытылуда, бұл жобаны Newport City Council және Cardiff-тегі Tramshed иелері басқарады.

Әуе қатынасы

Кезекті ішкі және халықаралық рейстермен ең жақын әуежай – Ньюпорттың оңтүстік-батысында орналасқан Кардифф әуежайы. Әуежай қаладан 35 минуттық жүру қашықтығында немесе 55 минуттық пойыз сапары арқылы қолжетімді, онда Кардифф орталық станциясында Гламорган желісі бойынша жақын маңдағы Роуз Кардифф халықаралық әуежайы теміржол станциясына ауысу қажет. Сондай-ақ, әуежайға Cardiff Central станциясынан басталатын тәулік бойы жүретін TrawsCymru T9 автобустарына көшу арқылы да жетуге болады. 2003 жылы Көлік департаменті Ньюпорттың жанындағы жаңа Севернсайд әуежайының жобасын қабылдамады. Аталған әуежайдың ұшу-қону жолақтары Северн шығанағындағы жасанды аралда салыну жоспарланған.

Автобустар

Ньюпорт автобус станциясы - округтағы 24 тұрақпен ең ірі автобус торабы. Ол жанындағы Friars Walk сауда орталығының құрамында салынды және станция 2015 жылдың желтоқсанында ашылды. Автобус қызметтерін негізінен мемлекеттік қаржыландырылатын Newport Bus компаниясы және көршілес Cardiff Bus компаниясы ұсынады. Басқа операторларға Phil Anslow Coaches, Оңтүстік Уэльстегі Stagecoach, New Adventure Travel (N. A. T.) және жақында ғана First West of England кірді. Қалааралық National Express рейстері Riverfront өнер орталығының жанындағы аялдамадан, автобус станциясының қарсы бетінде жүзеге асырылады, ал Megabus (Еуропа) рейстері Ньюпорт станциясының сыртынан қатынайды.

Теміржол

Ньюпорт – Ұлыбритания теміржол желісіндегі ең шығысқа орналасқан уэльс қаласы және Кардифф пен Бристольдегі маңызды экономикалық орталықтарға жақын. Ньюпорт теміржол станциясы Уэльстегі үшінші ең қызықты станция болып табылады, және алмасу опцияларының арқасында маңызды транзиттік станция қызметін атқарады. Ұлы Батыс магистралі қаланы Бристоль Темпл Мидс, Лондон Паддингтон және Пемброк доктарындағы терминалдармен байланыстырады; Уэльс шекаралық желісі Холихед, Манчестер Пикадилли және Лланеллимен байланыстырады; ал Глостер желісі Челтнемді қоса, шекаралық аймақтарды байланыстырады. Wessex магистралі де қаладан Портсмутқа сағатына бір рет қатынас жасайды. Станцияда төрт платформа бар және Лондон Паддингтоннан және оған барлық экспресс пойыздары міндетті түрде тоқтайды. Қала жақын орналасқан Уэльстің астанасы Кардиффпен жақсы байланысқа ие, сағатына шамамен алты пойыз және бес автобус қатынасы бар. Бристольге және одан келетін пойыздар Ньюпортта сағатына орташа есеппен 2-3 рет тоқтайды, ал Лондонға және одан сағатына шамамен 4 пойыз қатынайды.

Жаңғырту

Роджерстон теміржол станциясы, Эбб-Вэлли теміржолында, 2008 жылы қайта ашылды, ал бұрынғы Бассалег теміржол станциясының орнына жақын орналасқан Пай Корнер шамамен 2015 жылы ашылды. Қазіргі тасымал Эбб-Вейл мен Кардифф Орталық арасында Роджерстон мен Пай Корнер арқылы жүзеге асырылуда. Transport for Wales қызметтері 2024 жылдың қаңтарынан бастап Ньюпорт пен Эбб-Вейл арасында тікелей қатынайтын болады. Ағымдағы станция 2010 жылы 22 миллион фунт стерлингтік қайта жаңарту бағдарламасынан кейін, гипермодерн жасыл ETFE құрылымында салынды; ол болашаққа қадам басқан жаңа жолаушылар терминалын және көпірін ұсынды, сонымен қатар 19 ғасырға тән нысандарды қалпына келтірді. Ескі станция кіреберісінің батысында орналасқан жаңа кешенде екі терминал, төрт толық платформа, жаңа терминал ғимараттары, жаяу өткел көпірі, жаңа жолаушылар көпірі, такси тұрағы, қысқа мерзімді автотұрақ және 250 орындық автотұрақ бар. Ұлы Батыс магистральдық жолының 21 ғасырдағы жаңғырту бағдарламасы аясында 2 және 3 платформаларда жаңа жабдықтар орнатылды, оның ішінде жаңадан жобаланған дәретханалар, күту залдары және жабық аймақтар енгізілді. Лондон-Кардифф бағытындағы электрлендіру аясында қала бойынша жоғары кернеулі сымдар орнатылды, бұл жапондық Intercity Express бағдарламасының 10 вагонды пойыздарын пайдалануға мүмкіндік берді. Жаңа қызметтердің барлығы электрмен жүреді, олар көбірек орын ұсынады және Ньюпорт пен Лондон арасындағы жол уақытын шамамен 1 сағат 30 минутқа дейін қысқартады, соның ішінде Уэльстен кейін Бристоль Парквей мен Лондон Паддингтон арасында тоқтамайтын рейстер де бар. Grand Central компаниясы Лланнеллиден, Кардифф және Ньюпорт арқылы Лондон Паддингтонға қатынайтын қызмет ұсынуды жоспарлап отыр, ол тек Северн туннелінің тоғысында және Бристоль Парквейде тоқтайды, ал қазіргі қызмет Дидкот Парквей, Суиндон және Редингте де тоқтайды.

Оңтүстік дистрибьютор жолы

Оңтүстік айналма жолы (SDR) A48 тас жолының бір бөлігі болып табылады және Ньюпорт қаласының шығысындағы М4 тас жолының 24-ші қиылысынан басталып, батыстағы 28-ші қиылысына дейін созылатын қала маңындағы айналма жол. М4 тас жолымен бірігіп, SDR қаланың оңтүстік айналма жолын құрайды.

Қала орталығы

Ньюпорт көпірінің батыс шетіндегі A4042 (Heidenheim Drive) үстіндегі көтерілген айналма жол – Old Green Interchange. Ньюпорттың жаяу жүргіншілерге арналған Басты көшесі оңтүстік-батысқа қарай Westgate Square арқылы жаяу жүргіншілерге арналған Коммерциялық көшесіне дейін созылады. Queensway Ньюпорт теміржол станциясынан өтеді және Clytha Park Road арқылы Old Green Interchange-ты Ньюпорт қалалық орталығымен байланыстырады. Kingsway/Usk Way – Уск өзенінің батыс жағалауындағы бульвар, ол Old Green Interchange-ты Сити-бридждің батыс жағындағы Оңтүстік таратқыш жолымен және Ньюпорт транспортерлік көпірімен байланыстырады. Corporation Road Уск өзенінің шығыс жағалауын бойлай өтеді, бірақ өзенге көрініс шектеулі. Ол Ньюпорт көпірін Джордж көшесіндегі көпірмен, Ньюпорт қалалық көпірімен және Стивенсон жолы арқылы Ньюпорт транспортерлік көпірімен жалғастырады.

Қала орталығы

Ньюпорт қаласының орталық сауда көшелері жаяу жүргіншілерге арналған. Хай-стрит және Коммерциялық көше солтүстік/оңтүстік осін құрайды, сондай-ақ Ньюпорт Аркадасы, Маркет Аркадасы, Скиннер көшесі, Бридж-стрит, Жоғарғы Док-стрит, Маркет-стрит, Гриффин көшесі, Корн-стрит, Кембриан-роуд, Хилл-стрит және Лланарт-стрит сияқты іргелес көшелер де бар. Коммерциялық көше, Стоу Хилл, Бридж-стрит, Хай-стрит және Скиннер көшесінің бес жолы Вестгейт алаңында (Вестгейт қонақ үйінің атымен аталған) түйіседі және бұл қаланың орталық нүктесі деп есептеледі. Кингсвей сауда орталығы – жабық сауда орталығы. 2015 жылдың қараша айында ашылған 90 миллион фунт стерлингтік Friars Walk сауда орталығы қала орталығына пайда келтірді деп саналады; онда 30 дүкен, шамамен 12 мейрамхана және 8 экранды кинотеатр бар. Ньюпорт базары – екі қабатты Виктория дәуіріндегі жабық базар, онда өнімдер мен түрлі тауарлар сатылады.

Жүру, велосипедпен жүру және демалыс спорт түрлері

Қаланың оңтүстігінде Кальдикот және Вентлугтың кең жазықтары мен Ньюпорт ылғалды жерлері қорығы орналасқан. Ылғалды жерлер қорығы 2000 жылдың наурыз айында Кардифф шығанағының бөгетінің салынуынан туындаған лайлы жерлердің жоғалуының орнын толтыру мақсатында ашылды. Алт-ыр-Ын жерінде жергілікті табиғат қорығы құрылған. Ньюпорт қалалық жаяу және велосипедтік көпірі – Ньюпорт қаласының орталығындағы Уск өзенінің шығыс және батыс жағалауларын байланыстыратын көпір. Usk өзенінің батыс жағалауындағы жаяу және велосипедтік жол Ньюпорт қаласының орталығындағы Криндауды Орталық Керлеонмен байланыстырады. Керлеонда белгіленген мұра жолы бар. Usk өзенінің екі жағалауында да жаяу және велосипедтік жолдар салынған. Шығыс жағалау жолы Ньюпорт көпірін Ллисверримен байланыстырады. Батыс жағалау жолы Ньюпорт көпірін Ньюпорт транспортерлік көпірімен және Ньюпорт Сити көпірі арқылы Ллисверримен жалғастырады. Осылайша, қаланың солтүстігінен оңтүстігіне дейін жаяу немесе велосипедпен жүруге болады, көбінесе қалалық жолдардан аулақтап. Кельт жолы және Ұлттық велосипед жолы №4 Ньюпорт арқылы өтеді. Басты қалалық спорттық-демалыс кешендері қала орталығындағы Ньюпорт орталығында, Ллисверридегі Ньюпорт халықаралық спорт ауылында және Беттс қаласындағы Ньюпорт белсенді өмір салты орталығында орналасқан. Глибеландтарда арнайы салынған жабық боулинг аренасы бар. Қаланың дамыған Скаут ауданы бар.

Бокс

Боксшы Дэвид Пирс Ньюпорт қаласында туған.

Регби

Ньюпорт RFC 1963–64 жылғы жеңіліссіз All Blacks командасын жеңген жалғыз клуб және тарихында Оңтүстік жарты шардағы тағы екі ірі команда – Австралия және Оңтүстік Африканы жеңген. 2003 жылы Уэльсте аймақтық регби франшизалары құрылғаннан бері Ньюпорт RFC қазір Уэльс жоғары лигасынде ойнайды және Уэльс Регби чемпионатында ойнайтын «Драгонз» аймақтық командасына ойыншы дайындайтын клуб ретінде жұмыс істейді. «Драгонз» Ньюпорт қаласының орталығындағы «Родни Парадта» ойнаса, Ньюпорт RFC үй матчтарының көп бөлігін қаланың Спитти ауданындағы «Ньюпорт стадионында» өткізеді. Уэльс лигасынде ойнайтын тағы тоғыз регби клубы Ньюпортта орналасқан: «Ньюпорт Сараценс», «Пилл Харриерс», «Ньюпорт жоғары мектебінің түлектері», «Беттс», «Керлеон», «Хартридж», «Роджерстоун», «Сент-Жулианс жоғары мектебінің түлектері» және «Уайтхедс». Ньюпортта 2012 жылы таратылған «Ньюпорт Титанс» деп аталатын регби лигасы клубы болған, ол Уэльс конференциясының жоғары лигасынде ойнаған.

Футбол

Ньюпорттың ең танымал футбол клубы – «Ньюпорт Каунти», ол 1912 жылы құрылып, 1920 жылы Англия футбол лигасына қосылды. «Ньюпорт Каунти» Англия футболының екінші деңгейінде ойнаған, Футбол лигасында 60 маусымнан астам уақыт өткізген, ФА кубогының 1/16 финалына жеткен, 1980 жылы Уэльс кубогын жеңіп алған және 1981 жылы Еуропа кубогы иелерінің кубогының ширек финалына дейін жол тартқан. 1988 жылы клуб Футбол лигасынан төмендеп, келесі жылы банкротқа ұшырады. Клуб 1989 жылы қайта құрылды. 25 жылдық үзілістен кейін 2013–14 маусымында «Ньюпорт Каунти» Футбол лигасына қайта оралды және қазір Футбол лигасының 2-ші дивизионында ойнайды. Ньюпортта Уэльс футбол пирамидасының 3-ші деңгейіндегі «Ардал Оңтүстік-Шығыс» лигасында ойнайтын екі команда бар: «Ллисверри» және «Ньюпорт Сити». «Гвент округі» лигасының 4-ші деңгейінде бірнеше команда ойнайды: «Кэрлеон», «Ньюпорт азаматтық қызметі», «Ньюпорт Коринтианс», «Пилл» және «Роджерстоун». 5-ші деңгейде: «Альбион Роверс», «Грейг» және «Ньюпорт Сентс». 6-шы деңгейде: «Риверсайд Роверс». Қаланың өз лигасы бар – «Ньюпорт және округтік футбол лигасы», ол Уэльс футбол лигасы жүйесінің бөлігі болып табылады, сондықтан кейбір «Ньюпорт» клубтары «Гвент округі» лигасында өнер көрсетеді. «Ловеллс Атлетик» ХХ ғасырдың ортасында белгілі бір дәрежеде танымал болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лига футболы тоқтатылғандықтан, «Ньюпорт Каунти» командасы болмағандықтан, қаладағы ең үздік команда осы клуб болды. Осы кезеңде олар 1945–46 маусымында ФА кубогының 3-ші турында ойнады. «Драгон Парк» – Уэльс футбол ассоциациясының Ұлттық футбол орталығы, ол «Ньюпорт Интернешнл Спорт Вилладж» кешенінде орналасқан. Орталық сонымен қатар Уэльс футбол қорының бас кеңсесі ретінде де қызмет етеді.

Гольф

Қалада бес жұлдызды конференциялық курорт – Селтик Мэнор курорты орналасқан, сондай-ақ жыл сайынғы Еуропалық тур гольф турнирі – Уэльс Ашық турнирі де осы жерде өткізіледі. Курорт 2005 жылы All*Star Cup жұлдызды гольф турниріне және 2010 жылғы Ryder Cup-қа төрағалық етті. Қалада Лланверн гольф клубы, Питерстон гольф клубы, Кодкернеудегі Парк гольф академиясы, Ньюпорт гольф клубы және Роджерстондағы Тредегар парк гольф клубы сияқты жоғары сапалы гольф орындары бар. Керлеонда сапалы тоғыз тесікті муниципалды гольф алаңы, жаттығу полигоны және клуб үйі бар. Ньюпортқа жақын жерде Сент-Меллонс, Дьюстоу, Ширеньютон, Сент-Пьер, Гринмидоу, Вудлейк, Элис-Спрингс, Понтипул және Раглан гольф клубтары орналасқан.

Велоспорт

Ллисверридегі Ньюпорт халықаралық спорт кешеніне Уэльстің ұлттық велодромы және Уэльс велосипед спорты федерациясының бас кеңсесі кіреді.

Теннис

Ньюпорт британдық теннис үшін маңызды орын болды. 1906 жылғы Халықаралық жеңіл теннис турнирінің (Дэвис кубогының алғашқысы) «Әлемдік топ» кездесулері Ньюпорт Атлетика клубында өткізілді.

Басқа спорт түрлері

Ньюпорт халықаралық спорт ауылы 1990 жылы Родни Парадтан көшіп келгеннен бері Ньюпорт крикет клубының үйі болып табылады. Көптеген жылдар бойы қалада «Ньюпорт Уоспс» мотоциклдердегі жылдамдық командасы болды, бірақ команда 2012 жылы таратылды. Ньюпорт – британдық бейсбол әлі де ойналатын үш негізгі қаланың бірі (қалғандары – Кардифф және Ливерпуль), және қала төрт жылда бір рет Коронация паркінде халықаралық матч өткізеді. Оңтүстік-Шығыс Уэльс аймақтық жүзу бассейні Ньюпорт халықаралық спорт ауылында орналасқан. «Ньюпорт Теннис орталығы» да осы кешенде орналасқан және теннис (ішкі және сыртқы корттар), бес адамнан құралған футбол, баскетбол, хоккей, нетбол, үстел теннисі, бадминтон және сквош сияқты түрлі спорт түрлерімен айналысуға арналған муниципалды көпсалалы спорттық нысан болып табылады. «Ньюпорт Скуош клубының» төрт корты Родни Парад аумағында орналасқан, ал клуб онда ойынға ақы төлеу жүйесін ұстанып тұрады. Сент-Джозеф әуесқой бокс клубы Джордж көшесінде орналасқан және 2006 жылғы Комонвелт ойындарының қола жүлдегері Мо Насир мен 2010 жылғы Комонвелт ойындарының күміс жүлдегері Шон Макголдриктің туған клубы болып табылады. Coedkernew-дегі «Treetops Shooting Ground» Ұлыбританиядағы ең жақсы жабдықталған саз көгершін ату алаңдарының бірі болып саналады және көбінесе жергілікті ату клубтары мен Оңтүстік Уэльс және Оңтүстік-Батыс Англия университеттерінің саз көгершін ату клубтары арасында жарыстар өткізіледі. Ньюпорт Кэрлеон жарыс жолында алты рет (1906, 1911, 1921, 1927, 1933 және 1955 жылдары) Халықаралық кросс-кантри чемпионатын (1903–1972) қабылдады. Ньюпортта 50-ден астам командадан тұратын Скиттл Аллей лигасы бар, олар өз лигасының ойындарын жұма күні кешке өткізеді. Жылқы жарыстары 1840 жылдардан бастап 1948 жылы жабылғанға дейін Ньюпорт жарыс жолында, Кэрлеонда өткізілді. Жарыс жолының соңғы жылында Уэльс Гран-присі бір рет өткізілді.

Жергілікті БАҚ

Ньюпорттың жергілікті газеті – Оңтүстік Уэльс Аргус, ол қалада басылып, қаланың өзінде және айналасында таратылады. Қалаға арналған Western Mail газетінің күнделікті басылымы бар, сондай-ақ қаланың ең көп оқылатын онлайн жаңалықтар платформасы – NewportOnline цифрлық басылымы да бар. Дегенмен, 2020 жылдың 12 қазанында 1305 және 1359 жиіліктеріндегі AM хабар тарату тоқтатылды, бірақ Smooth станциясы DAB арқылы хабар таратуын жалғастыруда. Жергілікті DAB жиынтығы – Оңтүстік Уэльс және Северн сағасы (12C). Ньюпортта бірнеше интернет радиостанциясы бар, олардың ең танымалсы – Newport City Radio.

Қаланың бостандығы

Келесі адамдар, әскери бөлімдер және ұйымдар Ньюпорт қаласының құрметті азаматы атағын алды.

Әскери бөлімдер

Оңтүстік Уэльс шекарашылары: 1947 жыл. (Ньюпорт ауданы)
Уэльстің Корольдік полкі: 1969 жыл. (Ньюпорт ауданы)
104-ші полк Корольдік артиллерия (еріктілер): 1978 жыл. (Ньюпорт ауданы)
Корольдік Уэльстік фюзилерлер: 2001 жыл. (Ньюпорт ауданы)
Саудагерлік теңізшілер қауымдастығы (Қызыл Ту): 2002 жыл. (Ньюпорт қаласы)
HMS Severn, RN: 2006 жыл. (Ньюпорт қаласы)

Ұйымдар мен топтар

Ньюпорт округі футбол клубы: 2013 жыл. (Ньюпорт қаласы)
Ньюпорт регби футбол клубы: 2013 жыл. (Ньюпорт қаласы)
Британдық Корольдік Легионы: 29 маусым 2021 жыл. (Ньюпорт қаласы)