Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Бұл Ауғанстанның пошта маркалары және почта тарихына шолу.
This is a survey of the postage stamps and postal history of Afghanistan.
Алғашқы мөртабандар
Алғашқы маркалар 1871 жылы пайда болды. Олар дөңгелек пішіндес, тесігі жоқ, қара түсті, айналасында үш номиналдың біреуін көрсететін араб жазуы бар арыстанның басы бейнеленген. Арыстан, шер, мемлекет басшысы Шер Али Ханды білдірді, өйткені ол арыстанның батылдығы үшін аталған болатын. Көптеген каталогтар мен ертедегі коллекционерлер бұларды қате түрде "тығрыс" деп атаған. Жою үшін марканың бір бөлігін кесіп немесе жыртып тастаған. Пошта мөрімен жою 1891 жылға дейін енгізілмеді. Жапырақшадағы әрбір дизайн жеке-жеке гравюраланған, сондықтан маркалардың сыртқы түрі айтарлықтай өзгешеленеді. Шер Алидің көптеген басылымдары оңай қолжетімді, ал кейбіреулері жүздеген АҚШ долларына сатылады. Шер Алиді британдықтар жеңгеннен кейін, 1880 жылы Абдур Рахман Хан таққа отырды, ал келесі жылы жаңа маркалар шығарылды, олар әлі де дөңгелек, бірақ ортасында арыстанның басы емес, жазулар болды. Дөңгелек дизайн дәуірі 1891 жылы "Афғанстан Корольдығы" үшін тікбұрышты маркалармен аяқталды. Үш дизайннің барлығы араб жазуымен жазылған және көк түсті болып басылған. 1892 жылғы маркада мешіт қақпасы мен қиылысқан зеңбіректерден тұратын ұлттық мөр бейнеленген; ол түсті қағазға қара түсті басылған; кем дегенде 10 түрлі түсті қағаз қолданылған, және барлық түстердің бірдей құны болса да, көптеген реңктер бар. 1894 жылы осы дизайнның қарапайым нұсқалары жасыл қағазға басылды. 1898 жылғы ұлттық мөрдің түрлі түсті қағаздағы басылымдары тұрақты шығарылмады. 1907 жылы алғашқы рулеткалы маркалар шығарылды, сонымен қатар бүтін мешіт бейнеленген, әр түрлі әшекейлермен. 1909 жылы мешіт сегіз бұрышты жұлдыз үлгісінің ішінде бейнеленген. Осы аралық кезеңде көптеген ресми емес маркалар басылып, таратылды, оларды 2000 жылы Талибан кезінде Ауғанстанның пошта қызметі, ал кейіннен 2003 жылы Карзай үкіметі мойынсұнбады. Талибан режимі құлатылғаннан кейін және Ауғанстан пошта басқармасы қайта құрылғаннан кейін маркалар өндірісі қайта басталды. Тынығудан кейінгі алғашқы марка 2002 жылғы мамырдағы Ахмад Шах Масудты бейнелейтін марка болды, ол 1980 жылдары Ауғанстанды Кеңес Одағынан қорғаған және кейіннен Талибандарға қарсы қарсылық қозғалысын басқарған әскери генерал және ұлттық батыр еді. Ауғанстан Ислам Республикасы кезінде 2004 жылдан 2021 жылға дейін пошта қызметі "Ауған Поштасы" ретінде пошта кеңселерi мен қызметтер желісін қайта құруға қол жеткізді, бірақ 2017 жылдан кейін Ахмад Вахид Уайс жаңа компания директоры болғаннан кейін бұл жылдамдады. Осы уақытқа дейін негізгі қызмет пошта мен посылкаларды тасымалдау болып қала берді. 2020 жылдардың басында халыққа осы қызметтерге қол жеткізу үшін 3000-ға жуық пошта пункті болды: әрбір провинцияға бір немесе екі пошта кеңсесі, кем дегенде бір пошта агенті немесе агенттік. Уайс өз қызметін жүк тасымалы мен электрондық саудаға да кеңейтті. Пошта маркалары 2001-2017 жылдар аралығында тұрақсыз болды, 2008-2017 жылдар аралығында тек үш марка шығарылды. Алайда, көбірек маркалар шығаруды жергілікті мүмкіндіктер шектеді. Президент Ашраф Ғани Ауғанстанда мемлекеттік құжаттарды басып шығаруды қалады, бірақ 2017 жылы мемлекеттік баспахана Сухуктың марка басу және перфорациялауға қолданылатын машиналары болмады. Бұрынғы филателия басшысы Уәлид Савиз филателист Питер Хорнунға 2018 жылы рәсімдерде ұсынылған Шафиқ, Ауғанстан шафраны және Президент Мұхаммед Дауд Хан маркалары сапасы төмен және аз санда басылған немесе маркаларға жарамсыз қағаздарда (Абу Райхан әл Бируни маркасы үшін фотоқағазда) басылған деп куәлік берді. 2019 жылы шетелдегі баспаханаларда басып шығарудың арқасында сапа жақсарды. Ауғанстан тәуелсіздігінің 100 жылдығына арналған, король Аманулла ханның бейнесі бар марка Қытайда басылып, оны Кабулдағы Қытай елшілігі насихаттады. Ганди маркасының 150 жылдығы мен Үнді-Афған достығы маркасы Үндістан мемлекетінің Хайдарабадтағы қауіпсіздік баспасында, Кабулдағы Үндістан елшілігінің көмегімен жасалды, бірақ басқалар сияқты аз санда (шамамен 5000). Талибан билікті қайтадан қолға алғанға дейін шығарылған соңғы марка 2021 жылғы қаңтар айында Жалалабадта 2019 жылы қаза тапқан жапондық гуманитарлық көмекші Тецу Накамураға арналған еді. Оны Сухук баспасынан басып шығарды, оны көптеген шетелдік және Жапониядағы саяхатшы беделді адамдарға ұсынды. 2021 жылы филателиялық қызмет ауғандық маркалар тарихы туралы веб-сайт пен онлайн-дүкенде жұмыс істеді. Талибандар Кабулды 2021 жылдың тамызында басып алды. Талиб Маулана Рахматулла Маки Ауған Постының президенті болып тағайындалды. Күздің 2022 жылға дейін компания пошта операцияларына басымдық берді. Бұрынғы кезеңнен шығарылған маркалардың ешқайсысы сатылмады. Күздің 2022 жылы осы маркаларды коллекционерлерге сатуға рұқсат берілді, бірақ оларды поштаға пайдалануға болмайды. Маркалардың жетіспеуі (олардың басылған саны немесе 2021 жылдан бергі тыйымдалуы) Ауғанстандағы пошта хаттарында кемінде 2010 жылдардың ортасынан бері марка болмағанын білдіреді. Ауған Поштасының қызметкерлері бос конверттерді сатады және жіберуші хат-хабарларын дайындағаннан кейін мазмұнын тексереді; содан кейін қызметкер пошта бағасы бойынша шот-фактураны басып шығарады. Жіберуші осы шот-фактураны мемлекеттік банк Банк е Милли Афғанның кассасына төлеуі керек және банк квитанциясымен қайта оралуы керек. Содан кейін оның хаты ақша төленген ретінде қабылданады. Бұл процедура пошта қызметкерлерінің жемқорлығын болдырмау үшін жасалған. 2023 жылғы қаңтар айында Ауған Поштасының орынбасары директоры Хамед Насери маркалар шығаруға дайындалып жатты: жаңа Қош Тепа каналы, соңғы АҚШ әскерінің кетуі және шафран өндірісі туралы. Мүмкін, 2019 жылғы Ганди маркасы қайта шығарылуы мүмкін. Басып шығару орнын шетелде табу және Талибанның Ауғанстан Ислам Эмираты халықаралық санкцияларға, әсіресе қаржылық аударымдарға тап болғандықтан веб-дүкен ашу қиындықтарды тудырды.
The first stamps appeared in 1871. They were round in shape, imperforate, and printed in black, with a crude lion's head, surrounded by Arabic script specifying one of three denominations. The lion, sher, represented the head of state, Sher Ali Khan, as he had been named for the bravery of a lion. Many catalogues and early collectors incorrectly referred to these as "tiger" heads. Cancellation was accomplished by cutting or tearing off a piece of the stamp. Cancellation by postmark was not introduced until 1891. Each design in a sheet was individually engraved, so the stamps vary considerably in appearance. Many of the Sher Ali issues are readily available, while some sell for hundreds of US$. The defeat of Sher Ali by the British brought Abdur Rahman Khan to the throne in 1880, and the following year brought new stamps, still round, but with inscriptions in the middle instead of the lion's head. The era of round designs ended in 1891 with rectangular issues for the "Kingdom of Afghanistan". The three designs consisted entirely Arabic script, and were printed in a slate blue color. The 1892 issue featured the national seal consisting of a mosque gate and crossed cannons; it was printed in black on colored paper; at least 10 colors of paper were used, and there are many shades as well, even though all the colors had the same value. In 1894 simplified versions of this design were printed on green paper. The 1898 issues of the national seal on a variety of colored paper were not regularly issued. In 1907 the first rouletted stamps were issued, along with imperforate varieties, depicting a whole mosque, with various surrounding ornamentation. In the 1909 issue the mosque was displayed inside an eight pointed star pattern. During this interim period, many unofficial stamps were printed and distributed, which were disavowed by the Afghanistan postal service in 2000 under the Taliban, and subsequently in 2003 by the Karzai government. Stamp production resumed when the Taliban regime was overthrown and the Afghan Postal Authority reconstituted. The first issue of a postage stamp after the hiatus was the May 2002 stamp showing Ahmad Shah Massoud, a military general and national hero who defended Afghanistan against the Soviet Union in the 1980s and later led a resistance movement against the Taliban. During the Islamic Republic of Afghanistan period from 2004 to 2021, the postal service as Afghan Post managed to recreate a network of post offices and services although this speeded up after 2017 as Ahmad Wahid Wais became the new company director. Until then the core activities remained the transport of mail and parcels. By early 2020s there were around 3000 postal points for the public to access those services: one or two post offices per province, one postal agent or agency at least per district. Wais extended the activities to freight and e commerce. Postage issues were irregular between 2001 and 2017, with only three stamps from 2008 to 2017. However the wish to issue more stamps was limited by local possibilities. President Ashraf Ghani wished governmental documents be printed in Afghanistan, but in 2017 Suhuk, the state printer, did not have machines usable for stamp printing and perforating. Former philatelic chief Walid Saviz testified to philatelist Peter Hornung that the Shafiq, Saffron of Afghanistan and President Mohammad Daoud Khan stamps presented at ceremonies in 2018 were printed in low quality and little numbers or on paper inadequate for stamps (on photographic paper for the 2018 Abu Rayhan al Biruni stamp). In 2019 quality increased thank to printing in foreign printing plants. The stamp for the centenary of the independence of Afghanistan, picturing King Amanullah Khan, was printed in China and promoted by the Chinese embassy in Kabul. The 150th anniversary of Gandhi stamp and the Indo Afghna Friendship stamp were made by the Indian state's Security Printing Press in Hyderabad, with the help of the Indian embassy in Kabul, but still in low numbers as the others (around 5000). The last stamp issued before the Taliban retook power was in January 2021 honoring Japanese humanitarian Tetsu Nakamura who was killed in Jalalabad in 2019. It was printed by Suhuk, offered to many visiting foreign dignitaries and in Japan. In 2021 the philatelic service was working on a website on the history of Afghan stamps and an online shop. The Talibans took Kabul in August 2021. Talib Maulana Rahmatullah Maki was named president of Afghan Post. Until Autumn 2022 the company had prioritised postal operations. No stamp from the previous period was allowed to be sold. Autumn 2022 sales of these stamps were finally allowed to collectors, but they can not be used on mail. The lack of available stamps (either their printed numbers or their prohibition since 2021) implies that mail in Afghanistan hasn't bore stamps since at least mid 2010s. Afghan Post employees sell blank envelopes and check the contents after the sender has prepared his correspondence ; then the employee prints a bill for the postage. Sender has to pay this bill to a counter of the state bank Bank e Millie Afghan and had to come back with a bank receipt. Then his mail is accepted as paid in cash. The procedure is to avoid postal employees' corruption. As of January 2023 Afghan Post deputy director Hamed Naseri was preparing stamp issues: on the new Qosh Tepa Canal, the departure of the last U. S. soldier, and on production of saffron. Possibly a reissue of the 2019 Gandhi stamp could happen. Problems were to find a printing plant abroad and to open a web shop whereas the Taliban's Islamic Emirate of Afghanistan is facing international sanctions, especially on financial transfers.