Кіріспе

Америкалық заңгер, Уотергейт ісіне қатысқан және жазушы (1925–1999)

Джон Дэниел Эрлихман (20 наурыз 1925 – 14 ақпан 1999) – АҚШ президенті Ричард Никсонның әкімдігінде Ақ үйдің кеңесшісі және ішкі саясат жөніндегі президенттің көмекшісі болған американдық саяси қайраткер. Эрлихман Никсонның ішкі саясатына зор ықпал етіп, оны түрлі мәселелер бойынша баулыды және экологиялық бастамаларды қолдауға жұмылдырды. Эрлихман Уотергейт бұзушылығына және одан кейін туған Уотергейт дауына әкелген оқиғалардың негізгі тұлғасы болды. Ол қастандық жасау, әділетке кедергі келтіру және жалған куәлік беруде айыпталып, бір жарым жыл түрмеде жазасын өтеді.

Ерте өмір және білім

Эрлихман Вашингтон штатының Такома қаласында Лилиан Кэтрин (туған есімі Дэниелсон) мен Рудольф Ирвин Эрлихманның ұлы болып дүниеге келді. Оның отбасы христиан ғылымын ұстанды (оның әкесі иудаизмнен ауысқан). 1931 жылы отбасы Оңтүстік Калифорнияға көшіп барды. 1942 жылы Санта-Моника орта мектебін бітірді, әскери қызметке шақырылуға дейін бір жыл Калифорния университетінде оқыды.

Әскери қызмет және ерте мансап

1943 жылы 18 жасында ол АҚШ Әскери-әуе күштеріне қатарына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыста Эрихман Сегізінші әуе күшінде B-24 ұшағының бас навигаторы ретінде "Ерекше ұшқыштық кресімен" марапатталды. "GI заңын" пайдаланып, Эрихман UCLA-ға оралып, 1948 жылы саяси ғылым бакалавры (B.A.) дәрежесін алды; ол 1951 жылы Стенфорд құқық мектебін бітірді.

Саяси өмір

Ерлихман Никсонның 1960 жылғы президенттік науқанында және 1962 жылғы Калифорния штатының губернаторы сайлауында жұмыс істеді. Ол 1968 жылғы Никсонның президенттік науқанында алдын ала дайындық жұмыстарын атқарды. Никсон жеңіске жеткеннен кейін Эрлихман Ақ үйдің кеңесшісі болды (оның орнын Джон Дин басады). Эрлихман Никсонның бас ішкі саясат жөніндегі кеңесшісі болғанға дейін шамамен бір жыл кеңесші қызметін атқарды. Осы кезде ол Никсонның жақын шеңберінің мүшесіне айналды. Ол және оның жақын досы Х.Р. Холдеман, оны ол UCLA университетінде танысқан, Ақ үй қызметкерлері тарапынан олардың неміс тілінде естілетін тегі және Никсонды басқа кеңесшілерден, сондай-ақ онымен кездесуге тырысатын адамдардан оқшаулауға бейімділігіне байланысты бірлесіп "Берлин қабырғасы" деп аталды. Эрлихман "Уотергейт" даулы ісінің ортасында болған "Жұмысшылар" тобын құрды және 1971 жылы Пентагон құжаттары жарияланғаннан кейін құпия ақпараттың жария болуын тоқтатуға бағытталған оның жұмысын бақылау үшін өзінің көмекшісі Эгиль Крогты тағайындады. Генри Полсон 1972 және 1973 жылдары Эрлихманның көмекшісі болды. 1973 жылы "Уотергейт" ісі бойынша тергеу басталғаннан кейін Эрлихман ФБР директоры лауазымына Л. Патрик Грейді бекітуді қасақана кешіктіруге тырысты. Ол растау тыңдауларының бұқаралық ақпарат құралдарының назарын "Уотергейт" ісінен аударғанын және Грейдінің "желде бірте-бірте, бірте-бірте" қиналуына рұқсат берудің жақсырақ екенін айтты. Ақ үйдің кеңесшісі Джон Дин Эрлихман мен Холдеманның "Берлин қабырғасын" Ақ үйдегі оның шектеулілік сезімінің күшеюіне себеп болған факторлардың бірі деп атады. Бұл шектеулілік оны "Уотергейт" ісіндегі кінәлі ешкіге айналуына және ақырында "Уотергейт" прокурорларымен ынтымақтасуға итермеледі. 1973 жылдың 30 сәуірінде Никсон Динды жұмыстан босатты. Эрлихман мен Холдеман отставкаға шықты.

Түрме

Эрихманды Уотергейт ісінде Эндрю С. Холл қорғады, ол 1975 жылдың 1 қаңтарында (Джон Н. Митчелл және Холдеманмен бірге) қастандық жасау, әділетке кедергі келтіру, жалған куәлік беру және басқа да қылмыстар үшін сотталды. Үшеуіне де бастапқыда екі жарым жылдан сегіз жылға дейін түрме жазасы берілді. 1977 жылы жаза мерзімі бір жылдан төрт жылға дейін қысқартылды. Өзге сотталушылардан өзгеше, Эрлихман апелляциялық шаралары аяқталмас бұрын өз еркімен түрмеге баруға келісті. Ол барлығы 18 ай өтегеннен кейін Саффорд федералдық түзеу мекемесінен босатылды. 1987 жылы Эрлихман президент Рейганнан кешірім сұрады.

Саяси өмірден кейінгі өмір

Түрмеден босағаннан кейін Эрлихман бірнеше жұмыс істеді, бастапқыда сапаны бақылау фирмасында, содан кейін жазушы, суретші және комментатор болып жұмыс істеді. Эрлихман бірнеше роман жазды, оның ішінде «Компания» романы 1977 жылғы «Вашингтон: Жабық есіктердің артында» телесериалының негізі болды. Ол Атлантадағы қауіпті материалдармен айналысатын фирманың атқарушы вице-президенті қызметін атқарды. 1981 жылғы сұхбатында Эрлихман Никсонды «Америка тарихындағы өте қайғылы тұлға» деп сипаттады. Никсон әкімшілігіндегі тәжірибесі 1982 жылы жарық көрген «Билікке куәгер» кітабында баяндалды. Кітап Никсонды өте жағымсыз жарықтан көрсетеді және оның 1974 жылы қызметтен кеткенінен бұрын Никсоннан кешірім алмауына байланысты наразылығының шегі деп есептеледі. Өліміне аз уақыт қалғанда Эрлихман бестселлер жазушы Том Клэнсипен бірлесіп үш сағаттық «Уотергейт» деректі фильмін жасады, түсірді және жүргізді, оның атауы – «Джон Эрлихман: Дауылдың ортасында». Аяқталған, бірақ көрсетілмеген деректі фильм, оған қоса берілген құжаттар мен бейнематериалдар (жобаның бір бөлігі ретінде Боб Вудвардпен Эрлихманның сұхбаты да бар) Афинадағы Джорджия университетінің Ричард Б. Расселл саяси зерттеулер мен оқу кітапханасында сақталады. 1987 жылы Dreyer's Grand Ice Cream компаниясы Эрлихманды олардың жеңіл балмұздағы үшін телереклама жасауға шақырды, бұл компанияның «сенімсіз өнім үшін сенімсіз өкілдер» деп атаған жарнамалар сериясының бөлігі болды. Тұтынушылардың наразылықтарынан кейін компания жарнаманы дереу тоқтатты. Эрлихман 1999 жылы Атлантада диализтен бас тартқаннан кейін қант диабетінің асқынуынан қайтыс болды.

БАҚ-та

Джон Эрлихман «Никсон» фильмінде Дж.Т. Уолш, ал «Марк Фелт: Ақ үйді құлатқан адам» фильмінде Уэйн Пере рөлінде сомдалды.