Кіріспе
Парнас пьесалары – әрқайсысы бес актіге бөлінген үш сатирикалық комедия немесе толық көлемді академиялық драма. Олар 1598–1602 жылдар аралығында жазылған. Олар Лондон қаласында студенттер үшін, Кембридж университетінің Сент-Джонс колледжінің Рождестволық мерекелерінің аясында орындалды. Оларды кім жазғаны белгісіз. Үш пьесаның атаулары:
«Парнасқа саяхат»
«Парнасстан қайту»
«Парнасстан қайту: немесе Симонияның қамшысы»
Екінші және үшінші пьесалар кейде «Парнасстан қайтудың» бірінші және екінші бөлігі деп аталады. Трилогия Элизавета заманындағы бір мәселені көтереді: колледжден кейін не күтіп тұр? Франсис Бэкон «Жанжалдар мен қиындықтар» атты эссесінде 16 ғасырдағы бір мәселеге тоқталды – университеттер қажеттіліктен артық ғалымдарды дайындап шығарды. «Университет зиялылары» – Лили, Марлоу, Грин, Пил, Наше және Лодж – театр сахнасында жұмыс тауып, бірақ бұл олардың алғашқы таңдауы болмағандықтан, басқа мүмкіндіктері болмады. Олардың жоғары білімі әкелерінің қарапайым кәсібін бастаудан сақтандырды. «Парнас пьесалары» шешім ұсынбаса да, олар осындай амбициялы жас ғалымдардың қорқынышын көрсетеді. Көп жағдайда пьесалар Филомус және Студиозо есімді екі студенттің өмірін баяндайды. Бірінші пьесада екі саяхатшының Парнасқа саяхаты туралы айтылады. Сюжет – екі студенттің тривиум деп аталатын дәстүрлі білім беру курсынан өту тарихын бейнелейтін аллегория. Олардың білімінің жетістіктері Парнас тауымен көрсетіледі. Екінші пьеса аллегориядан бас тартып, екі түлектің өмір сүруге жасаған сәтсіз әрекеттерін сипаттайды, үшінші пьеса да осылай, және ол бірден жарияланған жалғыз пьеса. Үшінші пьесада цензура мәселелеріне қатысты жаңа көзқарас ұсынылады. Бұл трилогияның пьесалары «түпнұсқалығы мен орындалу кеңдігі, сондай-ақ сол кезеңнің академиялық, әдеби, театрлық және әлеуметтік өмірімен күрделі байланысы тұрғысынан университет сахнасының сақталған ескерткіштерінің арасында ең жоғары деңгейде тұр» және олар «Шекспир заманының ең түсініксіз назардан тыс қалған маңызды құжаттары» болып саналады.
The Pilgrimage to Parnassus
The Return from Parnassus
The Return from Parnassus: Or the Scourge of Simony
The second and third plays are sometimes referred to as Part One and Part Two of The Return from Parnassus. The trilogy raises an Elizabethan question: After college — what comes next? Francis Bacon in his essay "Of Seditions and Troubles" pointed to a 16th century problem — universities were producing more scholars than there were opportunities for them. The University Wits — Lily, Marlowe, Green, Peele, Nashe and Lodge — were scholars who found employment in theatre, not perhaps their first choice, but there was little else for them. Their great education tended to discourage them from taking up the humble trades of their fathers. The Parnassus plays may not provide a solution, but they at least illustrated the fears of such ambitious young scholastic dreamers. For the most part, the plays follow the experiences of two students, Philomusus and Studioso. The first play tells the story of two pilgrims on a journey to Parnassus. The plot is an allegory understood to represent the story of two students progressing through the traditional course of education known as the trivium. The accomplishment of their education is represented by Mount Parnassus. The second play drops the allegory and describes the two graduates' unsuccessful attempts to make a living, as does the third play, which is the only one that was contemporaneously published. New in the third play is the serious treatment of issues regarding censorship. It has been said that this trilogy of plays "in originality and breadth of execution, and in complex relationship to the academic, literary, theatrical and social life of the period, ranks supreme among the extant memorials of the university stage", and that they are "among the most inexplicably neglected key documents of Shakespeare's age".
Үш пьесаның жалпы көрінісі
Бірінші пьеса, «Парнассқа саяхат», екі студенттің логика, риторика сияқты университет курстарын оқу барысын және Мадидо – маскүнем, Stupido – білімді жек көретін пуритан, ғашық Аморетто және көңілі қалып қойған студент Ингениосомен кездесу арқылы оларға жасалған ұсыныстарды әдеби тілмен суреттейді. Бірінші пьеса, әрине, жеке тұрған туынды ретінде жоспарланған, бірақ оған көрсетілген қызығушылық «Парнасстан оралу» атты жалғастың жазылуына әкелді. Бұл пьеса екі студенттің университетте оқуын аяқтағаннан кейінгі күресін көрсетеді және олардың білімінің ақшалай құнының қаншалықты төмен екенін қатты тәжірибе арқылы білуіне тоқталады. «Парнасстан оралу немесе Симонияның жазасы» атты келесі пьеса бұрынғы екі пьесадан гөрі мазмұны жағынан ауқымдырақ. Үшінші пьесаны түсіну үшін алғашқы екі пьесада не болғанын білу міндетті емес, бірақ кейбір жасырын мағыналарды түсінуге көмектеседі. «Парнасс» пьесаларының трилогиясы гуманистік білімнің құндылығын және Элизабет дәуірінің соңындағы түлектерді күтіп тұрған жұмыссыздық дағдарысын талқылайтын туынды ретінде қарастырылуы мүмкін. Пьесалар көңілді әрі қызықты, сонымен қатар ғасыр тоғысында жазушының қоғамдағы орнын бағалауға бағытталған. Олар ғылыми зерттеулерде жиі еске алынбайды және өздері жеке пьеса ретінде жоғары бағаланбайды, бірақ Шекспир мен Джонсонға жасалған сілтемелердің және басқа да жасырын мағыналардың көзі ретінде танымал.
Авторлығы
Оларды кім жазғаны немесе олардың бәрі бір адамның туындысы ма, белгісіз. 1868 жылы Болтон Корни Джон Дейді мүмкін автор ретінде қарастырды, негізі – 1606 жылғы квартоның көшірмесі, онда қолмен «Менің сүйікті Smallocke J: D:» деп жазылған, сондай-ақ Корнидің қолжазбаны салыстыруы және Дейдің Кембридждік болғанына байланысты жеке байланыстары. Бірақ бұл ұсыныс көп қолдау таппады. Автордың кім екенін анықтауға көмектесетін белгілі бір нұсқаулар екінші пьесаның прологында, «Парнасқа оралуда» келтірілген, бірақ олар сәйкестендіруге жеткіліксіз. Автор кім болса да, пьесалары оның зиялы, байқампаз және көп оқыған адам екенін көрсетеді. Автор үшінші пьесада пайда болатын «Юдисио» кейіпкерінің бейнесі арқылы өзін-өзі бейнелеген сияқты, ол бірқатар замандас ақындар туралы пікір білдіреді.
Кездесу
Үш шығарма әртүрлі жылдардың Рождествосында, 1602 жылдың Рождествосынан кешіктірмей орындалған болуы керек, себебі 1603 жылдың наурыз айында қайтыс болған I Елизавета патшайымға сілтеме жасалған. Бірінші пьеса, "Парнассқа саяхат", 1598 жылдан бұрын жазылған болуы мүмкін емес, өйткені онда сол жылға дейін басылмаған кітаптар туралы айтылады. Үшінші пьесаның прологы, "Парнасстан оралу: немесе Симонияның жазасы", бұл пьесаның өткен жылға жазылғандығын көрсетеді, сондықтан трилогияның соңғы пьесасы 1601 жылы жазылған болуы ықтимал.
Алузионды анықтау
Кейіпкерлердің нақты тұлғаларды бейнелейтіні және егер олай болса, қаншалықты дәрежеде бейнелейтіні туралы көп пікір айтылды. Көптеген болжамдар Лондонның әдеби ортасына қатысты. Дегенмен, Лондон ортасына тұрақты сілтемелер бірінші пьесада кездеспейді, ал трилогияға тек екінші және үшінші бөлімдерде кіріктірілген. Соңғы бөлім жазылған кезде автор Ингениосоны Нашемен белгілі бір дәрежеде теңестірген болуы мүмкін деп есептеледі, бірақ кейіпкер бастапқыда осы мақсатта жасалмаған. Ингениозо 1601 жылы қайтыс болған Нашеге жоғары баға береді. Пьесалардың авторы Нашенің туындыларымен жақсы таныс болған, және барлық үш бөлімде де Нашенің жазбаларына қатысты естеліктер көптеп кездеседі. Үшінші пьесада Ингениозо өзінің жазған пьесалары үшін қиындыққа тап болғанын мәлімдейді және "Енді мен Иттер аралына бет аламын, қоштасыңыз" деп сахнадан шығады. Наше мен Бен Джонсонның 1597 жылы жазған "Иттер аралы" атты әйгілі драмалық сатирасы соншалықты жалақорлыққа толы деп танылды, сол себепті қалалық әкімшіліктің қысымымен театрлық қойылымдар тоқтатылып, Лондонның театрлары бұзылуға ұшырады. Студиозо мен Филомузус есімді екі студенттің Шекспир мен Томас Кидтің бейнесі болғаны жөнінде пікірлер бар. Әрине, Шекспир ешқашан университетте оқыған емес, бірақ студенттер үшін мұндай кейіпкердің Кембриджге түсуіне, сәтсіздікке ұшырауына және соңында пьесаларда бейнеленгендей, туған жеріне, ауылдық өмірге қайта оралуын қиялдаудың сатирикалық әсері болуы мүмкін. "Фурор Поэтикус" Джон Марстонды, ал "Люксурио" Габриэль Харвиді көрсетеді деп саналады. Гуллио – пьесадағы кейіпкер ғана емес, сонымен қатар Шекспирдің меценаты Саутгемптон графының сатиралық бейнесі ретінде де қолданылады. Саутгемптон 1601 жылы қойылымға қатыспаған, ол сол кезде Эссекс қастандығына қатысқаны үшін өлім жазасына кесілген болатын. Үшінші пьесада пайда болатын баспагер Дантер нақты тұлғаға негізделген, ол Джон Дантер есімді баспагер, ол "Ромео мен Джульеттаның" пираттық алғашқы квартосын, сондай-ақ басқа да пьесалар мен мәтіндерді басып шығарғанымен танымал. Колледждің хатшысы Фрэнсис Брэкин – нақты адам, ол "Парнасқа оралу: немесе Симонияның жазасы" пьесасында "Хатшы" кейіпкері ретінде қатал сатираланды. Брэкин тағы бір университеттік пьесада, "Клуб ережелерінде" де күлкіге қалдырылған, және 1615 жылы Джордж Рагглдің академиялық пьесасы "Игнорамуста" тағы да бас кейіпкер ретінде пайда болды.
Баспа тарихы
Үшінші пьесасы – "Парнасстан оралу; Симонияның жазасы" 1606 жылы екі рет жарияланды – алғашқы қойылымынан төрт жыл өткен соң, және екі басылым арасында көптеген мәтіндік айырмашылықтар болды. Ол 18 ғасырда және 1879 жылы қайта басылды. Үшінші пьеса ғана жарияланған, ал көп жылдар бойы алғашқы екі пьесаның жоғалғаны есептелді. 1886 жылы Оксфордтағы Бодлейан кітапханасының кітапханашысы В. Д. Макрей Томас Херн жинаған қолжазбалардың ішінде зерттеу жұмыстарын жүргізу кезінде жоғалған пьесаларды тапты, олар Ричард Роулинсон қорының бір бөлігі болып табылады. Макрей дереу үш пьесаны біріктіріп, өңдеп, жариялады. Алғашқы екі пьесаның қолжазбалары жиырма фолио парақтан тұрады, және оларды түпнұсқаны оқуда қиындық туған көшіруші ақаулы түрде жазған. Үшінші пьесаның, яғни "Парнасстан оралу" немесе "Симонияның жазасы" пьесасының қолжазбасы да бар. Макрейдің мәлімдемесіне сәйкес, ол ескі отбасылық кітапханадан табылған. Қолжазбаның стилі пьесаның алғашқы қойылымдарымен бір замандас екенін көрсетеді. Бұл – пергаментпен байланған кішкентай квартто том. Қолжазба Фолгер Шекспир кітапханасында сақталады. Джеймс Холливелл Филлипсқа тиесілі үшінші пьесаның қолжазбасын зерттеу ерте басылымдардағы бірқатар қателерді түзетуге көмектесті.
Оқу
Парнасстан оралу, немесе Симонияның жазасы пьесасының репетициялық оқуы 2009 жылдың 6 желтоқсанында Шекспирдің Глобус театрының Read Not Dead сериясы аясында өткізілді. Орындаушылар құрамында Дэвид Оукс Ингениус рөлінде, ал Кевин Квармби Бэрбидж рөлінде болды.