Кіріспе

Актер, комедиан, режиссер, сценарист (1893–1940)

Чарльз Джозеф Парротт (20 қазан 1893 – 20 маусым 1940), кәсіби аты Чарли Чейс, американдық комедиан, актер, сценарист және кинорежиссер. Ол көптеген пионерлік комедия студияларында жұмыс істеді, бірақ ең бастысы продюсер Хэл Роучпен байланысты болды. Чейс комедиан және режиссер Джеймс Парроттың ағасы еді.

Өмір және мансап

Чарли Чейз Мэриленд штатының Балтимор қаласында Чарльз Джозеф Парротт ретінде дүниеге келген. Ол жасөспірім кезінде водевильде өнер көрсете бастады және 1912 жылы «Кристи» кинокомпаниясында жұмыс істеп, кинодағы мансабын бастады. Кейін ол «Кейстоун» студиясына көшіп, онда Мак Сеннет фильмдерінде, соның ішінде Чарли Чаплиннің фильмдерінде эпизодтық рөлдерде ойнай бастады. 1915 жылы ол «Кейстоун» фильмдерінде жас актерлердің рөлін ойнап, кейбір фильмдерді Чарльз Парротт ретінде режиссерлік етті. Оның «Кейстоун» студиясындағы тәжірибесі басқа компанияларда комедиялық режиссер ретінде тұрақты жұмыс табуға жеткілікті болды; ол Чаплиннің имитаторы Билли Уэсттің көптеген комедияларын режиссерлік етті, онда жас Оливер Харди жаман кейіпкер ретінде ойнады. Ол Генри Лерманның «L KO Kompany» компаниясында жұмыс істеді. 1920 жылы Чейс «Хэл Роуч» студиясында кинорежиссер болып жұмыс істей бастады. «Хэл Роуч» үшін жасаған алғашқы жұмыстарының бірі – «Біздің топ» сериясының алғашқы бөлімдерін қадағалау болды. Чейс 1921 жылдың соңында «Хэл Роуч» студиясының бас режиссері болды, ол Гарольд Ллойд комедияларынан басқа «Хэл Роуч» сериясының барлық өндірісін бақылады. Ллойд 1923 жылы студиядан кеткеннен кейін Чейс өзінің қысқаметражды фильмдер сериясымен камера алдына оралды, ол «Чарли Чейз» деген экрандық есімін қабылдады. Чейс – ұятты жағдайларды комедиялық түрде бейнелеудің шебері, ол көбінесе бақытсыз жас кәсіпкерлерді немесе шатасқан күйеулерді ойнады. Оның экрандық кейіпі – әдемі, шапшаң мысық, қарапайым көше киімдері бар жағымды жас жігіт еді; бұл оны замандастарының клоундық макияжынан және әйелдер киімдерінен ерекшелендірді. Оның алғашқы «Хэл Роуч» қысқаметражды фильмдерінде ол бір катушкалы (10 минуттық) комедияларда «Джимми Жумп» атты бақытсыз адам рөлін ойнады. Бірінші «Чейз» сериясы сәтті болды және екі катушкаға (20 минут) дейін ұзартылды; бұл кейінірек «Чейз» комедияларының стандартты ұзындығына айналды, кейбір үш катушкалы көрнекі фильмдерден басқа. «Чейз» сериясының режиссурасын Лео МакКэри өз мойнына алды, ол «Чейз»бен бірлесіп, серияның комикалық стилін қалыптастырды: кейіпкерлерді көрсету және фарс, ал slapstick емес. 1920-жылдардағы «Чейз»дің кейбір қысқаметражды фильмдері, әсіресе «Mighty Like a Moose», «Crazy Like a Fox», «Fluttering Hearts» және «Limousine Love» фильмдері, үнсіз комедияның ең үздік туындылары деп саналады. «Чейз» фильмдердің артында басшылықты қолдай отырып, режиссураға, сценарий жазуға және монтаждауға жасырын түрде көмектесті. «Чейз» 1929 жылы дыбысты фильмдерге оңай көшті және сол кезеңнің ең танымал кинокомедия актерлерінің бірі болды. Ол дыбысты фильмдер дәуірінде де өте өнімді болды, жиі өзінің әдемі ән даусын көрсетіп, өзінің әзілді, өзіндік әндерін комедиялық қысқаметражды фильмдеріне енгізді. 1931 жылы жарық көрген және Тельма Тоддтың қатысуымен түсірілген екі катушкалы «The Pip from Pittsburg» – бұл дыбысты фильмдер дәуірінің ең әйгілі «Чарли Чейз» комедияларының бірі. Онжылдық бойы «Чарли Чейз» фильмдері Лорел мен Харди және «Біздің топ» фильмдерімен бірге «Хэл Роуч» студиясының негізгі өнімдері ретінде тұра берді. «Чейз» Лорел мен Хардидің «Шөлдің ұлдары» фильмінде ойнады; Лорел мен Харди «Чейз»дің «On the Wrong Trek» фильмінде автостопшылар ретінде камео түсірді. «On the Wrong Trek» «Чарли Чейз»дің соңғы қысқаметражды фильмі болуы керек еді: 1936 жылға қарай продюсер «Хэл Роуч» енді амбициялық көркем фильмдер жасауға көңіл бөлді. «Чейз» Пэтси Келлидің «Kelly the Second» фильмінде кейіпкер рөлін ойнады және 1930-жылдардағы танымал «Банк түнінің» құбылысын пароди жасап, «Bank Night» атты ұзақметражды комедияда ойнады. «Чейз»дің фильмі көптеген өндірістік проблемалар мен заңдылықтарға ұшырады, фильм екі катушкаға дейін қысқартылып, ақырында соңғы «Чарли Чейз» қысқаметражды фильмі «Neighborhood House» ретінде жарық көрді. Кейін «Чейз» «Хэл Роуч» студиясынан босатылды.

Кейінгі жылдар және өлім

1937 жылы Чейс «Колумбия Пикчерс» студиясында жұмыс істей бастады, және қалған өмірін өзінің екі роликтік комедиялар сериясында ойнап өткізді. Ол сонымен қатар «Колумбия» студиясының басқа комедияларын да өндіріп, режиссерлік жасады, олардың ішінде «Үш қасқыр» (The Three Stooges), Энди Клайд, Смит пен Дейл, Уолтер Кэтлетт және Герман Бингтің фильмдері болды. Ол «Үш қасқырдың» «Керліге зорлық – сөз» (Violent is the Word for Curly, 1938) атты классикалық фильмін түсірді. Дегенмен, фильмдегі «Әліппе тербету» (Swinging the Alphabet) әнін оның жазғаны жиі айтылады, бірақ шындығында бұл ән 19 ғасырдың әнші-композиторы Септимус Виннерге тиесілі. Жақындағы зерттеулер Чейс отбасының үй қызметшісі Чейске бұл әнді таныстырып, оны оның қыздарына үйреткенін көрсетеді. Чейстің «Колумбиядағы» қысқа фильмдері оның бұрынғы, көбірек сырлы туындыларына қарағанда көбірек көрініс пен комедиялық элементтерге толы болды. Алайда, ол «The Grand Hooter» және «The Big Squirt» (екеуі де 1937 жылғы) фильмдерінде ән салады. Чейстің «Колумбиядағы» көптеген қысқа фильмдері 1940 жылдары басқа комедия актерлерімен қайта түсірілді. Мысалы, Чейстің «The Heckler» (1940) фильмі Шемп Говардтың қатысуымен «Мистер Брюс» (Mr. Noisy, 1946) болып қайта түсірілді, ал «The Nightshirt Bandit» (1938) Энди Клайдтың қатысуымен «Go Chase Yourself» (1948) және «Pardon My Nightshirt» (1956) фильмдеріне айналды. Чейс өзінің кәсіби өмірінің көп бөлігінде депрессия мен алкоголизмнен зардап шеккен, және оның қарама-қайшы өмір салты денсаулығына елеулі зиян келтірді. Оның шашы ерте ағарып, «Колумбия» комедиялары үшін қара түспен бояған. Көп жылдар өткен соң Хэл Роуч: «Мен оны студияда мас күйінде көрген емеспін, сонымен қатар студиядан тыс жерде де оны ақылды күйінде көрген емеспін» деді. Оның кіші інісі, комедия жазушысы және режиссер Джеймс Паррот есірткіге байланысты проблемаларға тап болды және 1939 жылы қайтыс болды. Чейс бұл жаңалыққа қатты қайғырды. Ол бауырына есірткіге деген құмарлығын қаржыландырудан бас тартқан, және достары оның Парроттың өліміне өзін кінәлі сезінгенін білді. Ол жоғалтумен күресу үшін жұмысына барынша беріліп, дәрігерлердің ескертулеріне қарамастан, бұрынғыдан да көп ішті. Соңында, стресс оны жеңді. Ағасының өлімінен бір жылдан астам уақыт өткен соң, Чарли Чейс 1940 жылдың 20 маусымында Голливудта (Калифорния) жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол әйелі Бебе Элтингтің қасында, Глендейл қаласындағы «Forest Lawn Memorial Park Cemetery» зиратында жерленген. Кино индустриясына қосқан үлесі үшін Чарли Чейс 1960 жылдың 8 ақпанында 6630 Голливуд бульварының бойындағы «Голливудтың Даңқ аллеясында» жұлдызға ие болды.

Жаңа қызығушылық

1990 жылдан бері Чарли Чейстің фильмдеріне деген қызығушылық қайта жанданды, бұл оның комедияларының қолжетімділігі артуының нәтижесі болды. Оның өмірі мен шығармашылығын зерттейтін кең ауқымды веб-сайт, “The World of Charley Chase”, 1996 жылы құрылды. Содан кейін Чейске арналған екі кітап жарық көрді: 1998 жылы оның өмірбаяны “Smile When the Raindrops Fall”, ал 2016 жылы Чейстің фотосуреттерінен, жазбаларынан және естелік заттарынан құралған “The Charley Chase Scrapbook” жарық көрді. Чейстің Хэл Роуч үшін түсірген дыбысты комедиялары 1990 жылдардың соңында қысқа ғана уақытқа американдық кабельдік телеарнасы “Odyssey Channel”-де көрсетілді. “The Silent Clowns Film Series” ұйымдастырған Чейстің туындыларына арналған ретроспективалар 1999, 2001, 2006, 2008, 2018 және 2022 жылдары Нью-Йорк қаласында өтті. 2005 жылы американдық кабельдік телеарнасы “Turner Classic Movies” үнсіз дәуірден таңдалған Чарли Чейстің қысқаметражды фильмдерінен марафон көрсетті. 2006 жылдың соңында “Turner Classic Movies” Чарли Чейстің дыбыстық дәуірдегі комедияларын көрсетуді бастады. 2011 жылдың қаңтар айында оның бірнеше дыбыстық қысқаметражды фильмдері “Turner Classic Movies” телеарнасының Хэл Роуч студиясына арналған құрмет көрсету барысында көрсетілді. 2007 жылы “Mighty Like a Moose” (1926) фильмі АҚШ Конгресінің кітапханасының Ұлттық кино тізіміне енгізіліп, үнсіз дәуірдің ең танымал комедияларының бірі ретінде беделін нығайтты және Чейстің ерте кинокомедиясының негізін қалаушысы ретіндегі мәртебесін бекітті. “Kino International” 2004 және 2005 жылдары “Slapstick Symposium” сериясы үшін Чарли Чейстің екі DVD жинағын шығарды. Фильмдер әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған мұрағаттар мен жеке коллекциялардан алынды. 2009 жылы “VCI Entertainment” Чарли Чейстің ертедегі үнсіз фильмдерінің DVD жинағын шығарды. 2013 жылы “Sony Home Entertainment” өзінің “Columbia Choice Collection” DVD сериясының бөлігі ретінде “Columbia Pictures” үшін Чарли Чейстің жиырма қысқа комедиясының (1937–40) цифрлық түрде жаңартылған нұсқаларын шығарды. 2018 және 2022 жылдары 1929 мен 1936 жылдар аралығында түсірілген Хэл Роуч үшін Чарли Чейстің дыбыстық комедияларының толық жинағы “Kit Parker Films” компаниясымен үш томдық DVD-де жарық көрді.