Жан Ламбер Тальен: Француз революциясының қайраткері

Кіріспе

Француз саясаткері (1767–1820)

Жан Ламберт Таллиен (ʒɑ̃ lɑ̃bɛʁ taljɛ̃, 23 қаңтар 1767 – 16 қараша 1820) – революциялық кезеңнің француз саясаткері. Алғашқыда Террор дәуірінің белсенді өкілі болғанмен, ол ақырында оның жетекшісі Максимилиан Робеспьермен қақтығысқа түсті және Робеспьердің құлауына және Террордың аяқталуына әкелген Термидор реакциясының негізгі тұлғаларының бірі ретінде танылады.

Жас шағы мен журналистика

Таллиен Парижде Маркиз де Берсидің мейрамхана шебері Ламберт Таллиен мен Жанна Ламберттің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол қыркүйектегі қырғынды ақтау және мақтау тұрғысынан жариялады, сондай-ақ 3 қыркүйектегі танымал циркулярды Франция департаменттеріне жіберіп, оларға осындай шаралар қолдануды ұсынды. Осымен қатар, ол бірнеше адамды халықтың қаһарынан сақтау үшін түрмеге қамап, бірнеше күдіктіні өзі қорғады.

Ұлттық конвенция және миссиялар

Таллиен Сена және Уаз департаменті Ұлттық конвенциясына жас болғанына қарамастан, депутат болып сайланғаннан кейін Коммунадағы лауазымынан кетті. Ол заң шығарушылық мансабын Коммунаның қырғын кезіндегі әрекеттерін қорғаудан бастады. Ол «Тау» тобына қосылып, ең белсенді якобиндердің бірі болды, әсіресе 1793 жылғы 26 ақпанда Жан-Поль Маратты қорғағанда; король Людовик XVI-ны өлімге кесуге дауыс берді және 1793 жылғы 21 қаңтарда, корольдің өлім күні, Жалпы қауіпсіздік комитетінің мүшесі болып сайланды. 1793 жылғы наурыз айында Индр және Луар департаментіне өкіл ретінде жіберілді, ал Парижге оралғаннан кейін 31 мамыр көтерілісіне белсенді қатысты, нәтижесінде жирондистер құлатылды. Таллиеннің Бордодағы бағындыру әдістемесі «қорқыныш пен ұн» деп сипатталды: жиронди лидерлерін гильотинаға жіберу және аштыққа ұшыраған провинциядан нан жасыру арқылы азық-түлік тапшылығын пайдалану. Алайда, Бордодағы миссиясының алғашқы күндерінен кейін Таллиен қаны төгілген террорлық бейімділігінен алыстай бастады. Бұл өзгеріс Франсиско Кабаррустың қызы, эмигрант Фонтен айлағының бұрынғы әйелі Тереза Кабаррусқа деген романтикалық сезімінен туындауы мүмкін. Таллиен оның өмірін сақтап қана қоймай, оған ғашық болды. Тереза өте бай және көптеген адамдардың назарында болғандықтан, ол Бордодағы гильотинадан құтылу және өзінің аристократ достарына мейірімділік көрсету үшін Таллиенмен қарым-қатынасқа түскен болуы мүмкін. Таллиен: «Бас кесуден гөрі үйленген абзал», - деді. Таллиен Кабарруспен байланысқа келгеннен кейін Бордодағы өлім жазаларының саны айтарлықтай азайды. Терезаның оның тілегімен құтқарылған өмірлерге тигізген әсері зор болды, сондықтан 1794 жылдың шілдесінде Термидор реакциясы басталғаннан кейін оған «Термидордың Анасы» деген лақап ат қойылды. Таллиен 1794 жылғы 24 наурызда конвент президенті болып сайланды және 5 сәуірге дейін қызмет етті, осы кезеңде Жорж Дантон мен Камиль Десмулиннің ісін қарауға тура келді.

Tallien resigned his post in the Commune on being elected, in spite of his youth, deputy to the National Convention by the department of Seine et Oise, and he began his legislative career by defending the conduct of the Commune during the massacres. He took his seat upon The Mountain, and showed himself one of the most vigorous Jacobins, particularly in his defence of Jean Paul Marat, on 26 February 1793; he voted in favor of the execution of King Louis XVI, and was elected member of the Committee of General Security on 21 January 1793, the day of the King's execution. He was sent as representative on mission to the department of Indre et Loire in March 1793, and after returning to Paris took an active part in the insurrection of 31 May, which resulted in the overthrow of the Girondists. Tallien's methodology of subjugation at Bordeaux has been described as "fear and flour": the guillotining of Girondist leaders and exploitation of food shortages by withholding bread from the already hungry province. However, after the initial days of his mission in Bordeaux, Tallien began to shift away from his bloody Terrorist tendencies. This tendency may be due to his romantic involvement with Thérésa Cabarrús, the daughter of Francisco Cabarrús and former wife of the émigré Marquis de Fontenay. Tallien not only spared her life but fell in love with her. As she was extremely wealthy and desired by many, it is possible that she became involved with Tallien in order to escape from the guillotine at Bordeaux and influence him to show lenience towards her aristocratic associates. Tallien suggested, "It is better to marry than to be beheaded." After Tallien became involved with Cabarrús, there was a notable decline in the number of executions in Bordeaux. Thérésa was a moderating influence, and for the lives she saved by her entreaties she received the name of Notre Dame de Thermidor ("Our Lady of Thermidor") after the onset of the Thermidorian Reaction in July 1794. Tallien was elected president of the Convention on 24 March 1794 until 5 April and had to deal with the trial of Georges Danton and Camille Desmoulins.

Термидориялық реакция

Таллиен "модернизм" үшін Қоғамдық қауіпсіздік комитеті айыптап, Бордодан Парижге қайтарылып алынды. Прериалда (мамыр-маусым) Робеспьер оны Якобиндер клубынан шығарып салды, содан кейін Таллиен террордың басқа қарсыластарымен одақтасып, оны құлатудың жетекші заговоршысы болды. Таллиен былай деп жалғастырды: "Мен сізге [Робеспьердің] журналистерге жақындармен соңғы кездесулерінің бірінде айтқан сөздерін еске түсіруім керек пе? "Менің баяндамаларымды маған алдын ала хабарламай тұрып, өз газеттеріңізге енгізуге тыйым салам". Ол пышақпен қолтықты шашып, егер Конвент оның айыбын жарияламаса, Робеспьердің көкірегіне пышақпен соққы беремін деп қорқытты, оны "жаңа Кромвель" деп атады. Робеспьер мен оның жақын одақтастары тұтқындалып, келесі күні гильотинаға ұшырады. Таллиен, жетекші термидориялық ретінде, Қоғамдық қауіпсіздік комитетіне сайланды. Ол Революциялық трибунал мен Якобин клубын басып тастауда маңызды рөл атқарды; ол Комитет өкілдері болған Жан Батист Карьер мен Жозеф Ле Бонға тиісінше Нант пен Аррасқа шабуыл жасады және Прариалдың көтерілісшілеріне қарсы (20 мамыр 1795) күшпен күресті. Таллиеннің әрекеттері мен оның өзгерген адалдықтары артындағы оның мотивациясы былайша сипатталған: "Оның тарихтағы орнын иеленетін жалғыз себебі - адамдардың қорқыныштан шаршағанын, оның алдын алу мүмкін емес реакциясы жақын екенін және оның бір бөлігі болудың одан да жақсы екенін түсінуі болды". Осы айлар бойы оны 1794 жылы 26 желтоқсанда үйленген және Париждің әлеуметтік өмірінің көшбасшысы болған Тереза қолдады. Бұл Таллиеннің Бордодағы террористік атақсыздан Термидориялық реакцияның "реформацияланған террористік" атағына көшуін нығайтты. 18 Термидорда өзінің сүйіктісін босату үшін, халық қолдауына ие болу үшін және өзінің термидориялық (якобин емес) имиджін таныстыру үшін Таллиен: "Бүгін түрмеде өзін патриот деп танымайтын және Робеспьердің жауы болмаған адам жоқ" деп мәлімдеді. Келесі бес күн ішінде 500-ге жуық тұтқын, олардың көбісі Робеспьер мен солшыл якобиндерге қарсылық білдірген орташа немесе оңшыл адамдар босатылды. Таллиен мен термидориялықтар 22 шілдедегі заңды дереу жойды, бұл қоғамдық қауіпсіздік комитетінің өкілдерді сотсыз тұтқындауға өкілеттігін тоқтатты. Сонымен қатар, Комитет мүшелерінің төрттен бірін әр ай сайын сайлауға жіберу шаралары қабылданды, ал депутаттардың Комитет мүшелері ретінде қызмет етуі үшін бір айлық мерзім беріледі. Таллиеннің "Термидордың тоғызында" атқарған рөлі үшін ол Қоғамдық қауіпсіздік комитетіне сайланды. Таллиен өзінің бұрынғы ұстанымдарын толығымен өзгертіп, оны өздерінің көшбасшысы ретінде қарастыратын jeunesse dorée ("алтын жастық") жаңа көтеріліп келе жатқан сыныбына: "Мен бүгін жиырма аристократты еркіндікке жіберіп, ертең қайтадан тұтқындауға қарағанда, шын жүректен мойындаймын" деп мәлімдеді. Сонымен қатар, Таллиен босатылған тұтқындардың тізімін жариялайтын шараны қабылдауға көмектесті, бұл Ұлттық конвенцияның кез-келген қамауға алу үшін жауапты болатынын қамтамасыз етуге көмектесті. Сонымен қатар ол босатылған тұтқындардың адалдық кепілі ретінде әрекет еткендердің тізімін жасауға жол бермейтін келісімді ұсынды. Бұл оның сүйіктісі мен болашақ әйеліне бас бостандығынан айыру үшін көпшілік алдында жауап беруіне жол бермеді. Көп ұзамай Таллиен және оның одақтастары Фрерон мен Лекойнтр якобиндер клубынан шығарылды. Фруктидордың 23-ші күні Таллиенге қастандық жасалды. Кішігірім оқпен және пышақпен жараланған Таллиен мен оның одақтастары якобин клубтарына шабуыл жасау үшін қажетті қоғамдық қолдау тапты. Жакобиндік террористік жоспардың қатерлі әсерімен Таллиен мен Фрерон қоғамдық жариялаулар мен физикалық қорқытуды (алтын жастық арқылы) пайдаланып, орталық Париждік Якобиндік клубты жойды. Таллиен сөз бостандығы үшін 1795 жылы науқан жүргізе бастады. Бұл оның "Алтын жастық" тобындағы танымалдылығын арттырды, өйткені олардың көбі журналистер еді. Ол өзінің газеті L'Ami des Citoyens-ті қайта құрды және термидориялықтардың қалған якобиндерге біріккен шабуылдарына ықпал етті. Журналистік еркіндік якобиндерге баспасөз арқылы шабуыл жасауға заңды мүмкіндік берсе де, олардың термидорлық қарсыластары әлдеқайда біріктірілген. Термидорлық журналистер тіпті якобиндік газеттерде жоғары лауазымдарға ие болды. 1795 жылдың шілдесінде британдықтардың қолдауымен эмигранттардың үлкен дивизиясы Киберон арқылы басып кіруге тырысты. Алайда генерал Лазар Гош эмигранттарды осыдан пайдаланып, Киберон түбегінің соңында тұтқынға алды. Қазіргі заң бойынша, эмигранттардың барлығы айыпталып, дереу атқыланды. Таллиен жауапты деп танылды және "алтын жастық" тобы мен термидориялықтардан қолдауын жоғалтты. Оның саяси ықпалы осылайша күрт төмендеді.

Tallien was recalled to Paris from Bordeaux after being denounced by the Committee of Public Safety for "modérantisme". In Prairial (May–June) he was expelled from the Jacobin Club by Robespierre, and from then on Tallien became a leading conspirator for his overthrow, allying himself with other opposers of the Terror. Tallien continued: "Need I recall to you that expression addressed [by Robespierre] to the journalists in one of the last sittings of the Jacobins? "I prohibit you from inserting my discourses in your papers till you have previously communicated them to me." He brandished a dagger and threatened to stab Robespierre in the chest if the Convention did not decree his accusation, calling him "the new Cromwell". Robespierre and his closest allies were arrested and guillotined on the next day. Tallien, as the leading Thermidorian, was elected to the Committee of Public Safety. He was instrumental in suppressing the Revolutionary Tribunal and the Jacobin Club; he attacked Jean Baptiste Carrier and Joseph Le Bon, who had been representatives of the Committee to Nantes and Arras respectively, and he fought with energy against the insurgents of Prairial (20 May 1795). Tallien's actions and his motivation behind his shifting loyalties have been described thus: "His only claim to a place in history was to have realized that people were sick of the terror, that the inevitable reaction was imminent, and that it was better to be a part of it than to be crushed by it." In all these months he was supported by Thérèse, whom he married on 26 December 1794, and who became the leader of the social life of Paris. This cemented Tallien's transition from the infamous Terrorist at Bordeaux to the "reformed terrorist" of the Thermidorian reaction. On 18th Thermidor, in order to secure the release of his mistress, to gain popular support, and to popularize his image as a Thermidorian (rather than a Jacobin), Tallien stated, "There is not a single man in prison today who does not claim to be an ardent patriot and who has not been an enemy of Robespierre's." In the next five days, nearly 500 prisoners, many of whom were moderates or right wing opposition to Robespierre and the leftist Jacobins, were released. Tallien and the Thermidorians almost immediately repealed the law of 22 July, ending the power of the Committee of Public Safety to arrest representatives without a hearing. In addition, measures were passed causing one fourth of the Committee to be up for election each month, with a one month period between the terms that deputies could serve on the Committee. For Tallien's role in 9 Thermidor, he was elected to the Committee of Public Safety. In a complete reversal of his earlier positions, Tallien appealed to the new rising class of the jeunesse dorée ("gilded youth"), who viewed him as their leader, by stating "I sincerely admit that I had rather see twenty aristocrats set at liberty today and re arrested tomorrow than see a single patriot left in chains." In addition, Tallien helped pass a measure that would publish the lists of the freed prisoners, helping ensure that the National Convention would be accountable for any imprisonments. Furthermore, he promoted a compromise that prevented a list of those who acted as guarantees for the loyalty of released prisoners. This prevented him from being publicly accountable for the release of his mistress and future wife. Shortly after, Tallien and his allies Freron and Lecointre were removed from the Jacobin clubs. On the 23rd of Fructidor, an assassination attempt was made on Tallien. The minor gunshot wound and knife wound gave Tallien and his allies the necessary public support to begin their attacks on the Jacobin clubs. With the threat of a Jacobin Terrorist plot in the air, Tallien and Freron used public proclamations and physical intimidation (through the jeunesse dorée) to wipe out the central Parisian Jacobin club. Tallien began campaigning for free speech in 1795. This increased his popularity with the jeunesse dorée, as many were journalists. He reestablished his paper, L'Ami des Citoyens, and contributed to the unified attack of the Thermidorians on the remaining Jacobins. Although the journalistic freedom gave the Jacobins the legal opportunity to also mount an attack through the press, their Thermidorian oppoents were far more unified. Thermidorian journalists had even got into high positions on Jacobin newspapers. In July 1795, a large division of émigrés, with support from the British, attempted to invade through Quiberon. However, General Lazare Hoche outmaneuvered the émigrés and trapped them on the end of the Quiberon peninsula. Under current law, all of the émigrés were convicted and summarily executed. Tallien was held responsible and lost support from the jeunesse dorée and Thermidorians. His political influence were thus greatly reduced.

Бес жүздің кеңесі және Мысыр жорығы

Француз директориясының басталуымен Таллиеннің саяси маңызы аяқталды, себебі ол Бес жүздік кеңесте отырғанмен, орташа топ оны Террордың орындаушысы деп қарады, ал радикалдық топ – сатқын деп санады. Мадам Таллиен де оны қабылдамады және бай банкир Габриэль Жулиен Оуврардтың сүйіктісіне айналды. Алайда, Наполеон Бонапарт, Пауль Барраспен оның таныстырғаны айтылады, 1798 жылғы маусымда Египет институтының саяси экономика бөлігінде Мысырға жасаған әскери жорығына оны алып кетті. Қайыр қаласын басып алғаннан кейін ол ондағы ресми басылым – «Décade Égyptienne» журналының редакторы болды. Генерал Жак Франсуа Мену оны Францияға қайтарды. Сапарында ол британдық крейсер кемесімен ұсталды және Лондонға жеткізілді, онда вигтердің арасында жақсы қабылданып, Чарльз Джеймс Фокспен кездесті.

Кейінгі жылдар

1802 жылы Францияға оралғаннан кейін ол Терезадан ажырасып, біраз уақыт жұмыссыз қалды. Кейін Жозеф Фуше мен Шарль Морис де Тальеранның көмегімен Таллиен Аликантеде консул болып тағайындалды және сары қызбадан бір көзін жоғалтқанға дейін сол жерде қызмет етті. Паришке оралғаннан кейін Таллиен империя құлағанға және 1815 жылы Бурбон монархиясы қайта орнағанға дейін жартылай жалақымен өмір сүрді. Денсаулығының нашарлығына байланысты, Луи XVI-ны өлімге кесуге дауыс берген басқа король өлтірушілер сияқты ол елден қуылмады және Пьер-Лашез зиратында жерленді.