Аргентинаның 29-шы президенті: Артуро Ильяның өмірі мен қызметі

Аргентина президенті Артуро Илья: өмірбаяны, саясаты, экономикалық жетістіктері (білім, еңбекақы, қарыз). Радикалдық саяхатшы, адал саясаткер.

16 мин оқу

100%

Дереккөз: Arturo Umberto Illia — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Аргентинаның 29-шы президенті

Артуро Умберто Илья (aɾˈtuɾo wmˈbeɾto ˈilja; 4 тамыз 1900 – 18 қаңтар 1983) – аргентиналық саясаткер және дәрігер, 1963 жылдың 12 қазанынан 1966 жылдың 28 маусымына дейін Аргентина президенті болды. Ол орталықшыл Радикалдық Азаматтық Одақтың мүшесі еді. Ильия Перунизмге тыйым салынған және бұрынғы конституциялық президент Артуро Фрондизи тұтқындалған Қарулы Күштер бақылаған сайлауларда Ұлт президенті болды. Оның үкіметтігі кезінде ұлттық өнеркәсіп дамытылды, білім беруге мемлекеттік бюджеттің 23% бөлінді (ел тарихындағы ең жоғары көрсеткіш), жұмыссыздық азайды, сыртқы қарыз төмендеді, сауаттылық жоспары іске асырылды, ең төменгі, тіршілікке қажетті және жылжымалы жалақы туралы заң мен дәрі-дәрмектер туралы заңдар қабылданды. Ол адалдығы мен сенімділігімен көзге түсті, мысалы, Ильия өмірінің көп бөлігін Круз-дель-Эхедегі қарапайым үйінде өткізіп, медицинаға берілді, және қызметте болған кезінде көлігін сатуға мәжбүр болды, сондай-ақ мемлекеттік қаражатты медициналық емделуін қаржыландыруға пайдаланудан бас тартты. Үкіметтен кейін ол белсенді саяси қызметін жалғастырды, президенттік зейнетақы артықшылықтарынан бас тартты және үйіне оралып, медицинамен айналысуын жалғастырды.

Өмірбаян

Артуро Умберто Илья Буэнос-Айрес қаласының Пергамино ауданында итальяндық иммигранттар отбасында дүниеге келген. Мартино Илья (1861–1948) Ломбардия облысының Сондрио провинциясындағы Самолако қаласында, ал анасы Эмма Франческони (1874–1940) Брешия провинциясының Гратаказоло қаласында туған. 1918 жылы Буэнос-Айрес университетінің медицина факультетіне оқуға түсті. Сол жылы ол Аргентинадағы университет реформасы қозғалысына (Reforma Universitaria) қосылды, ол алғаш рет Кордова қаласында пайда болды және католик шіркеуінің ықпалы аз, ашық және мемлекеттік университет жүйесінің негізін қалады. Бұл өзгеріс Аргентинада және Латын Америкасының көп бөлігінде жоғары білім берудің түсінігі мен басқаруын өзгертіп, жаңа бағыт берді. Медициналық білімін алған кезінде Илья Ла-Плата қаласындағы Сан-Хуан-де-Диос ауруханасында жұмыс істеді және 1927 жылы диплом алды. 1928 жылы ол орталықшыл UCR партиясының ұзақ жылдар бойы басшысы болған және Аргентинаның тұңғыш еркін сайланған президенті Иполито Иригоенмен кездесті. Илья оған дәрігерлік қызмет көрсетуді ұсынды, ал Иригоен оған елдің әртүрлі аймақтарында теміржол дәрігері лауазымын ұсынды. Осыдан кейін Илья Кордова провинциясындағы көркем Круз-дель-Эхе қаласына көшуге шешім қабылдады. Ол 1929 жылдан 1963 жылға дейін дәрігер болып жұмыс істеді, тек үш жыл (1940–1943) аралығында провинцияның вице-губернаторы қызметін атқарды.

Отбасы

1939 жылы 15 ақпанда ол Сильвия Эльвира Мартореллге үйленді және үш балалары болды: Эмма Сильвия, Мартин Артуро және Леандро Иполито. Мартин Илья 1995 жылы Конгресске сайланды және 1999 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. 2015 жылы вице-президент болып сайланған Габриэла Мичетти – Ильяның шөбересінің немересі.

Саяси қызмет

Артуро Илья 1918 жылы ересек жасқа жеткенде, әкесі мен інісі Италоның радикалды көзқарастарының ықпалымен Радикалды азаматтық одақтың мүшесі болды. Сол жылы ол университет оқуын бастады, ал елде жоғарыда аталған Университет реформасы орын алып жатқан кезде. 1929 жылдан бастап Круз-дель-Эхеге көшкеннен кейін, ол кәсіби қызметімен қатар қарқынды саяси белсенділікпен айналысты. 1935 жылы 17 қарашада өткен сайлауда Крус-дель-Эхе департаментінен провинциялық сенатор болып сайланды. Облыстық Сенатта ол Кордоба заң шығарушы органында қабылданған, бірақ Ұлттық Конгресте қабылданбаған Аграрлық реформа заңының бекітілуіне белсенді қатысты. Ол сондай-ақ Бюджет және Қазына комиссиясының төрағасы болды және Нуэво Сан-Роке, Ла Винья, Круз-дель-Эхе және Лос Аласанес су тоғандарының құрылысын қолдады. 1940 жылы 10 наурызда өткен сайлауда ол Кордова провинциясының вице-губернаторы болып сайланды, ал Сантьяго дель Кастильо губернатор болды. Ол бұл лауазымды 1943 жылы генерал Педро Рамирес орнатқан жаңа диктатура провинциялық үкіметті алмастырғанға дейін атқарды. 1948 жылдан 1952 жылға дейін Илья Аргентина депутаттар палатасында қызмет етті және Перон режиміне қарсы жиі сөз сөйледі. Перондық партияның басымдығын көрсеткен Конгресте ол Қоғамдық жұмыстар, Гигиена және Медициналық көмек комиссияларында белсенді жұмыс істеді.

Аргентина президенті болып сайланды

1963 жылғы 7 шілдеде өткен сайлау, 1962 жылғы 29 наурызда президент Артуро Фрондизи әскери төңкерілгеннен кейін туған саяси тұрақсыздық пен ішкі дау-жанжалдардан соң Аргентинада конституциялық үкіметтің қайта орнауына белгі берді.

Уақытша басқару

Ильяның бұрынғы басшысы Хосе Мария Гуидо Фрондизи биліктен қуылғанда, формалды азаматтық басқарудың жетекшісі ретінде тағайындалды. Өкіметіндегі он тоғыз ай бойы қарулы күштердің "фактилік тұтқыны" болған Гуидо Конгрессті таратып, 1962 жылғы наурызда өткен аралық сайлау қорытындыларын жоққа шығарды, онда перонистер Палата депутаттарының 95 мандатының 45-ін және 14 облыс әкімдігінен 10-ын жеңіп алған. Алайда, Гуидоның басты мақсаты – 1963 жылғы сайлауға рұқсат беру үшін әскери жетекшілерді көндіруге сәттіліктері тиді.

Әскери

1963 жылғы сайлау Аргентина әскерилерінің бірлескен штабтарының басшысы генерал Хуан Карлос Онгания және ішкі істер министрі генерал Осирис Вильегос басқаратын, орталық көзқарасты "көк" фракциясының (испан тілінде Azul) қолдауы арқасында мүмкін болды. "Көктер" 1962 жылдың соңы мен 1963 жылдың басында әскери диктатураны жақтаған, қатал идеологиялық ұстанымдарды қолдайтын бәсекелес "қызыл" фракциясының (испан тілінде Колорадос) ұйымдастырған көтерілісін талқандады.

Перонизмге тыйым салу

1955 жылдан кейінгі көптеген сайлаулардағыдай, 1963 жылғы сайлауда да перонистерге үміткер болуға рұқсат берілмеді.

Радикалдық партияның ішіндегі жік-жіктелу

UCR 1956 жылғы қақтығысты конвенциясынан бері "Халық UCR" (UCRP) және орталық-солшыл UCRI болып екіге бөлінді. UCRP-нің басшысы Рикардо Балбин 10 наурыздағы үміткерлерді іріктеу конвенциясынан өзінің кандидатурасын қайтарып алып, оның орнына консервативтігі аз, Перонға қарсылығы нашар үміткерді қолдады. Партия президенттікке доктор Иллиані, ал вице-президенттікке Энтре-Риос провинциясының адвокаты Карлос Перетті ұсынды.

Сайлау нәтижелері

1963 жылдың 31 шілдесінде сайлаушылар алқасында Ильи Перет пен оның үміткері 476 дауыс берудің бірінші турында 169 дауысқа ие болды (абсолютті көпшіліктен 70 дауыс кем), бірақ екінші турда үш орталық саяси партияның қолдауымен 270 дауыс жинап, сайлауын ресми түрінде бекітті. Ильи 1963 жылдың 12 қазанында президенттік міндеттерді атқара бастады.

1963 жылғы жалпы сайлау

Артуро Ильиа 1963 жылғы 12 қазанда президент болды және мемлекеттік төңкеріс қаупін ескере отырып, бірден орташа саяси бағыт ұстанды. Сенаттағы UCRP көпшілігі 192 орындық Төменгі палатадағы 73 орынға қарағанда басымдық танытты, бірақ Ильяның UCRI өкілдерін кабинетке қосудан бас тартуы (ішкі істер министрі Хуан Палмероны қоспағанда, барлығы Балбинге жақын адамдар) жағдайды қиындатты. Ильия Федералды округ полициясына генерал тағайындау туралы әскерилердің өтініштерін де қабылдамады, бірақ Онганияны Біріккен штабтар басшысы ретінде бекітіп, көптеген "көк" генералдарды маңызды лауазымдарға тағайындады. Дегенмен, әскерилердің наразылығына қарсы, ол конституциялық заңдылықты ескере отырып, саяси құқықтарды маңызды саяси бағытқа айналдырды. Оның алғашқы қадамы – перонизм мен оның одақтас саяси партияларына қатысты барлық шектеулерді жою болды, бұл әскерилердің (әсіресе оңшыл "қызыл" фракцияның) ашуын тудырды. 1955 жылғы төңкерістен кейін президенттік жарлық 4161/56 арқылы перонистердің саяси демонстрацияларына тыйым салынған еді, алайда Ильианың инаугурациясынан бес күн өткен соң, 17 қазанға арналған перонистердің еске алу шарасы (1945 жылы жұмысшылар демонстрациялары Перонды билікке жеткізген күнді құрметтеу үшін) Буэнос-Айрестің Плаза Мисерере алаңында ресми шектеулерсіз өтті. Ильия сайлауға қатысты шектеулерді де алып тастады, соның арқасында перонистер 1965 жылғы заң шығарушы сайлауға қатыса алды. Аргентинаның Коммунистік партиясы мен өнеркәсіпті қолдаған MID-ге (әскерилер, олар мал өсірушілердің бақылауында болғандықтан, оларды "экономикалық қылмыскерлер" деп атады) қойылған тыйым да алынды. Ильианың алғашқы маңызды заң жобаларының бірі – 1964 жылғы сәуірде Конгрестің бірлескен отырысында ұсынған кемсітушілік пен нәсілдік зорлық-зомбылық үшін қылмыстық жазалар көздейтін заң жобасы болды. Алайда Ильия өзінің билік кезеңінде Аргентинада басым болған әлеуметтік күштердің қақтығысын таратуға тырысты. UCRP өзінің сайлау базасын негізгі орта таптан асыра алмай, ең ықпалды топтарды – перонистерді, әскерилерді және бизнес қауымын – саяси биліктің ресми институттарынан шеттетуге ұшырады. Ильия әскерилерге үкіметте тікелей рөл беруден бас тартты, оны конституциялық заңдылықтың бұзушылығы деп есептеді. Сонымен қатар, Ильианың Аргентина саясатына тән жемқорлыққа қарсы ұстанымы оны тіпті өз партиясының ішінде оқшаулады. Кейінірек "La Nación" газеті оның президенттігі туралы былай деп жазды: "Артуро Умберто Ильиадан гөрі билік жүзеге асыру кезінде одан да қорланған және шабуылданған президент табу қиын. Ол соңғы сәттерге дейін тыныш, салмақты түрде күрделі елді басқарды".

Arturo Illia became president on 12 October 1963, and promptly steered a moderate political course, while remaining mindful of the spectre of a coup d'état. A UCRP majority in the Senate contrasted with their 73 seats in the 192 seat Lower House, a disadvantage complicated by Illia's refusal to include UCRI men in the cabinet (which, save for Internal Affairs Minister Juan Palmero, would all be figures close to Balbín). Illia also refused military requests to have a general put in charge of the Federal District Police, though he confirmed Onganía as Head of the Joint Chiefs of Staff and named numerous "Blue" generals to key posts. Countering military objections, however, he made political rights an early policy centerpiece with an emphasis on constitutionality. His first act consisted in eliminating all restrictions over Peronism and its allied political parties, causing anger and surprise among the military (particularly the right wing "Red" faction). Political demonstrations from the Peronist party were forbidden after the 1955 coup, by the Presidential Decree 4161/56, however, five days after Illia's inaugural, a Peronist commemorative act for the 17 October (in honor of the date in 1945 when labor demonstrations propelled Perón to power) took place in Buenos Aires' Plaza Miserere without any official restrictions. Illia similarly lifted electoral restrictions, allowing the participation of Peronists in the 1965 legislative elections. The prohibition over the Communist Party of Argentina and the pro industry MID (which many in the military, then controlled by cattle barons, termed "economic criminals") was also lifted. Among Illia's early landmark legislation was an April 1964 bill issuing felony penalties for discrimination and racial violence, which he presented in an address to a joint session of Congress. Yet Illia struggled to reconcile the adversarial social forces that prevailed in Argentina during his term. The UCRP was unable to broaden its electoral base beyond its core middle class constituency, which left the most powerful interest groups – Peronists, the military, and business leaders – excluded from formal sources of political authority. Illia refused to give the military a direct role in government, which he viewed as a violation of constitutional legality. Meanwhile, Illia's reluctance to engage in the clientelism that characterized Argentine politics left him isolated even within his own party. The newspaper La Nación would later write of his presidency, "It is not easy to find a president more denigrated and attacked during the exercise of power than Arturo Umberto Illia. Until the end, he remained calm and prudent in governing an intense country."

Экономикалық есеп

Гуидоның бұрынғы әкімшілігі кезінде Аргентина ортодоксалдық тұрақтандыру бағдарламасы бойынша екі жылдық күрт рецессияны бастан өткерді. Билікке келгеннен кейін Ильия экспансиялық фискалдық және ақша-несие саясатын, сондай-ақ импортты алмастыру индустрияландыруын тереңдету арқылы өсуге бағытталған саясатты іске қосты. Нәтижесінде 1964 және 1965 жылдары нақты ЖІӨ жылдық өсуі шамамен 10% құрады, ауыл шаруашылығы экспорты рекордтық деңгейге жетті және өңдеу өнеркәсібінің өндірісі екі таңбалы өсімді көрсетті. Дегенмен, Ильияның оппоненттері осы өркендеуді рекордтық егін жинауына және «құдайлардың немесе пампаның сыйлығына» жатқызды. Ильияның әкімшілігі сонымен қатар еңбек дағдарыстарын, тұрақты инфляцияны және валюта тапшылығын шешуде шектеулі прогреске жетті – бұл мәселелер Аргентина үшін бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. 1966 жылдың ортасында Ильия қызметтен алынған кезде экономикалық тұрақсыздық қайтадан оралды.

Экономикалық саясат

Қарсыластар Ильянның басқаруын "ешнәрсе жасамайтын үкімет" деп сипаттады. Толық мерзімге сайланғанда Илья Аргентинаның экономикалық негізін жақсартуда көбірек табысқа жете алатын еді. Оның үкіметінің бес жылдық Ұлттық даму жоспары 1965 жылы жарияланды және экономистер мен шетелдік шенеуніктер тарапынан жылы қабылданды. Дегенмен, Ильяның келісімге келуге және қадамдық дамуға баса назар аударуы, экономиканы жедел қайта құру және жаңғырту қажеттігін сезінген бизнес және әскери жетекшілерді наразылыққа толтырды.

Өнеркәсіптік кеңею

Өнеркәсіп өндірісі 1964 жылы 18,7%-ға, ал 1965 жылы 13,8%-ға өсті, оның ішінде болат, пластмасса және химия сияқты капиталды көп талап ететін секторлар жетекшілік етті. 1963 жылы 105 000 данадан 1965 жылы 195 000 данаға дейін өскен автокөлік өндірісі Аргентинаның индустриялануының айқын символына айналды. Бұл, 1955 жылдан кейін жеке сектордың тракторларға, суару жүйелеріне және сақтау құрылыстарына, ал үкіметтің мемлекеттік зерттеулер мен кеңейту қызметтеріне салған айтарлықтай инвестицияларының нәтижесі болды. 1960 жылдардың ортасында әлемдік нарықтағы жағдайлардың қолайлы болуына байланысты Аргентинаның экспорты жаңа рекордтарға жетті, 1954 және 1961 жылдар аралығындағы орташа көрсеткіш 950 миллион доллардан 1966 жылға қарай 1,6 миллиард долларға дейін өсті. Аймақтық қаржының нашарлауы да орталық үкіметтің ресурстарының үлкен бөлігін жұмсады. 1964 жылы облыстық үкіметтерге жасалған трансферттер орталық үкімет кірісінің 22%-ын құрады, ал 1950 жылдардың ортасында бұл көрсеткіш 15%-дан кем болған. Үкімет қосымша сыртқы қарыз алудан бас тартқандықтан, бюджет тапшылығы негізінен ақша басып шығару арқылы қаржыландырылды. Ілияның президенттік өкілеттігінің алғашқы 18 айында ақша массасы 61%-ға өсті, бұл оның президенттік кезеңінде инфляция деңгейінің жылына орташа есеппен 25%-ға жететініне әсер етті.

Сыртқы сауда және төлем балансы

Аграрлық экспорттың рекордтық деңгейіне байланысты Аргентина Ильи президенттігі кезінде айтарлықтай ағымдағы шоттың профицитіне ие болды. Илья Латын Америкалық еркін сауда қауымдастығы (LAFTA) мүшелерімен аймақтық интеграцияны қолдады, 1965 жылдың ақпан айында 1188-ші жарлықты шығарып, сол елдерге теңдестірілген экспорт алмасу шарты бойынша автокөлік бөлшектерін импорттауға мүмкіндік берді. Мұнай келісімшарттарының жойылғандығы АҚШ-пен қарым-қатынасты шиеленістірді, нәтижесінде Аргентинаның көпжақты көмекке қатысты өтініштері тоқтатылды, соның ішінде ұшақ импортын, тұрғын үй құрылысын және ауыл шаруашылығы техникасын қаржыландыру да күдік тудырды. Осының салдарынан, Аргентинаға американдық көмек 1963 жылы 135 миллион доллардан 1964 жылы 21 миллион долларға дейін төмендеді, бұл елді маңызды шетелдік валюта көзінен айырды.

Еңбек саясаты

1964 жылғы 15 маусымда 16.459 заң қабылданды, ол ел үшін ең төменгі жалақыны белгіледі. Жобаның мақсаттарының ішінде "жұмыс күшінің артық болуы мүмкін салаларда жұмысшыларды қанаушылықтан қорғау", "жеткілікті ең төменгі жалақыны қамтамасыз ету" және "ең төмен табысты жұмысшылардың кірісін жақсарту" сияқты мәселелер қарастырылды. Осы мақсатта, негізгі азық-түлік тауарларының бағасын реттеуге және зейнетақының ең төменгі деңгейін белгілеуге бағытталған "Жеткізу туралы заң" қабылданды. Пероннің елден қуылғаннан кейін, еңбек қозғалысы елде перонизмнің өкілі ретінде танылды. Аугусто Вандор басшылығындағы металлургтердің қуатты кәсіподағы UOM "Күрес жоспары" (Plan de Lucha) деп аталатын кең ауқымды жоспарды іске қосты. 1964 жылдың мамыр және шілде айлары аралығында 3,9 миллион жұмысшы 11 мыңнан астам өнеркәсіптік кәсіпорындарды басып алды. Жұмысшы табына деген ықыласының арқасында Илья басып алғандарды күшпен шығарудан бас тартты.

Ильяның басқару кезеңінде жұмысшылардың өмір сүру деңгейі арта түсті. 1964 жылы нақты жалақының орташа көрсеткіші 9,6%-ға өсті, ал төңкеріске дейін ол шамамен 25%-ға ұлғайды. 1963 жылы 8,8% болған жұмыссыздық деңгейі 1965 жылдың соңына қарай 4,6%-ға төмендеді. Ильяның сыртқы саясаттағы көзқарасы Краусистік идеализмнің ескі Ергоян дәстүрі мен әмбебаптыққа негізделді. Бірінші аспекті Илья мен оның сыртқы істер министрі Мигель Анхель Завала Ортистің әділеттілік пен күш тепе-теңдігінің реалистік критерийлеріне емес, бейбітшілікке негізделген әмбебап тәртіп туралы үнемі айтуларында көрінді, сондай-ақ американдық идеологияны қолдауында да байқалды. Ал даму аспектісі прогресс үшін Альянстың маңыздылығына, ұлттық және континенттік деңгейде интеграция мен дамуға жету қажеттілігіне, сонымен қатар дамыған және дамушы елдер арасындағы экономикалық мүмкіндіктердің теңсіздігіне жаһандық қақтығыстың басты себебі ретінде назар аударуларында көрінді. Илья 1963 жылғы 12 қазанда, өкілеттік беру күнінде Заң шығарушы жиналыс алдында сөйлеген сөзінде: "Бейбітшілік енді тек үлкен державалардың күш тепе-теңдігінде ғана емес, сонымен қатар дамымаған елдерге олардың теңсіздігінің ұятты жағдайын жоюға және олардың халқының азапты өмірін аяқтауға қажетті мүмкіндіктер мен құралдарды беруде жатыр. Бейбітшілік пен прогресс пен әл-ауқатты баршаға тарату үшін, оларды баршаға ортақ ету қажет. Америка тек географиялық атау болмауы керек, ол әмбебап тәртіпке толықтыратын, белсенді, бағытталған және жетекші бірлік болуы тиіс" деді. Өкіметтік қызметі кезінде Илья Шарль де Голль, Джузеппе Сарагат, Эдуардо Фрей Монтальва, Мохаммад Реза Пахлави, Маргарет ханшайым және тағы басқалардың мемлекеттік сапарын қайта жаңғыртты.

Қоғамдық имидж және БАҚ

Демократияның нәзік жағдайда болған кезінде, баспасөз әскери төңкеріске белсенді түрде көмектесетін науқан ұйымдастырды. Олар президентті жайбас және тиімсіз деп айыптады, оны тасбақа ретінде немесе басына көгершін қонған күйде бейнеледі; сонымен бірге, модернизация Аргентинаның келіспеушілігіне толы Конгресін жеңуді қажет етеді деп мәлімдеді және Хуан Карлос Онганияны тәртіп орнатар мессиялық көшбасшы ретінде көрсетті. Сонымен қатар, әскери басшылардың, әсіресе Хуан Карлос Онганияның бейнесі ерекше аталып өтті, оны саясаткерлердің бейнесімен салыстырып, "Отанды қорғау" үшін араласуларына шақырылды. Төңкеріске әскерилермен байланысы бар консервативті топтар ғана емес, сонымен қатар Justicialist партиясы бастаған Перон қозғалысы және бірнеше одақтас кәсіподақтар да қолдау көрсетті.

1965 жылғы наурыз Конгресс сайлауы

1965 жылдың наурызында Аргентинаның депутаттар палатасындағы 192 орынның 99-ы қайта сайлануға ұсынылғандықтан, Илья 1954 жылдан бері алғаш рет «Халықтық одақ» партиясы атынан перонистердің федералды сайлауға қатысуына рұқсат берді. Илья сайлауға екі күн қалғанда перонистердің саяси митингісін де қабылдады. «Халықтық одақ» сайлаушылардың 31% дауысын алды, ал түрлі неоперонист кандидаттар тағы 7% дауыс жинады. Перонистердің сайлаудағы күшті көрсеткіші, 1969 жылғы президенттік сайлауға Пероншыл партияның, тіпті Перонның өзінің қатысуына жол ашады деп алаңдаған Ильяның сыншыларын жігерлендірді. Алайда, «Халықтық одақ» пен неоперонистер арасындағы келіспеушілік перонистерге қатысты саяси жағдайды толығымен қолайлы етпеді. 1966 жылдың сәуірінде Мендоса провинциясының губернаторлық сайлауында консервативті кандидат жеңіске жетті, себебі перонистер мен неоперонистер бәсекелес тізімдер ұсынды, нәтижесінде көпшілік дауыс жинағанына қарамастан сайлауды ұтырып қалды. 1965 жылғы парламент сайлауын Ильяның саяси жеңісі деп қарастыруға болады. Ильяның UCRP үш орыннан айырылса да, оның дауыс үлесі 1963 жылғы президенттік сайлаудағы 25%-дан 30%-ға дейін өсті, негізінен UDELPA, Прогрессивті демократтар және Демократиялық социалистік партияларынан қолдау тапты. Ең бастысы, Илья перонистердің қатысуымен еркін және әділ сайлау өткізуге және әскерилердің күшті қарсылығына қарамастан, конституциялық үкіметін сақтап қалуға қол жеткізді.

1966 жылғы маусымдағы төңкеріс

1966 жылдың басында Ильянның үкіметке деген бақылауы әлсіреген кезде, әскери төңкеріс жақындап келе жатқаны туралы қауесеттер күшейді. Алдағы төңкеріс туралы ашық пікірталас болды, тіпті логистикалық жоспарлар мен болжамды күндер де Аргентина БАҚ-тарында талқыланды. Бұл БАҚ әлеуметтік тәртіпсіздік мүмкіндігін асыра көрсетіп, әскери жетекшілерге Ильияға наразылық білдіруге платформа ұсынды. Ильян заң шығарушы органдардың қолдауын қамтамасыз ете алмайтын болды. Мысалы, Конгресс 1966 жылғы бюджетін қаңтарда басталған қаржы жылына қатысты төңкеріс кезінде мақұлдаудан бас тартты. Сонымен қатар, 1964-1965 жылдардағы өркендеуден кейін 1966 жылы экономиканың қайтадан тоқырауы (нақты ЖІӨ өсімі жыл соңына қарай 0,6% ғана құрады) Ильянның үкіметіне халықтың наразылығын тудырды. 1966 жылдың 28 маусымында, суық қыс таңында, азаматтардың салқын қабақтылығына қарамастан, әскери төңкеріс орын алды. Әскерилер Артуро Ильияны президенттік лауазымнан кетуге мәжбүр етіп, билікті қайтадан өз қолдарына алды. Генерал Хулио Родольфо Альсогарай, бригадир Родольфо Пио Отеро – «Каса Росада әскери үйінің басшысы», полковник Луис Перлингер және бір топ офицерлер президент кеңсесіне келіп, одан Үкімет үйін тастап кетуін сұрады, оның жеке қауіпсіздігіне кепілдік беретінін айтты. Ол категорически бас тартты, қызу пікір алмасып, оларға: «Мен Қарулы Күштердің Бас қолбасшысымын», – деді, бұл әскерилердің кеңседен кетуіне себеп болды. Оның қатысты қарсылығына тап болған полиция қызметкерлері газ тарататын құралдармен кірді, ал әскерлер Каса Росаданы толық қоршады. Перлингер президенттен тағы да кетуін өтінді, әйтпесе «онымен бірге жүретін адамдардың қауіпсіздігіне жауапкершілік ала алмайтынын» мәлімдеді. Ақырында Ильян осы орында қалмауға шешім қабылдады. Оның сенімді серіктерімен бірге ол баспалдақтан төмен түсіп, кіреберістен көшеге шықты. Үкімет үйінің есігіне жеткен ол, айналасында наразылық білдіріп шу көтеріп тұрған адамдармен қоршалды. Оған президенттік машина ұсынды, бірақ ол одан бас тартты. Осы сәтте ол өзінің бұрынғы Білім министрі Алконада Арамбурудың халық арасынан жақындап келіп, онымен бірге жүруін сұрағанын көрді. Ол оның артынан еріп, екеуі оның машинасына отырды. Ішінде жеті адам болды. Осылайша олар Буэнос-Айрестегі Мартинес қаласындағы оның інісінің үйіне жетті. Келесі күні генерал Хуан Карлос Онгания қызметке кірісіп, төңкерісті Аргентина революциясы деп атады.

Rumors of an impending military coup increased in early 1966 as Illia's control over his government grew tenuous. The upcoming coup was openly discussed – including logistical plans and even potential dates – in Argentine media, which tended to exaggerate the prospect of social disorder and gave a platform for military leaders to express contempt for Illia. Illia was increasingly unable to secure legislative support; for example, Congress refused to approve his 1966 budget at the time of the coup for a fiscal year that started in January. Meanwhile, a return to economic stagnation in 1966 (real GDP growth would be only 0.6% for the full year) after the 1964 1965 boom led to popular discontent with Illia's government. On 28 June 1966, on a cold winter morning, the military coup took place amid the indifference of the citizens. The military forced Arturo Illia to abandon the presidency and took power again. General Julio Rodolfo Alsogaray, Brigadier Rodolfo Pío Otero —head of the Casa Rosada Military House—, Colonel Luis Perlinger and a group of officers appeared at the presidential office to request that he leave the Government House, assuring him at all times their physical integrity. He flatly refused and after a heated discussion he told them: "I am the commander in chief of the Armed Forces," causing the military to leave the office. Faced with the strong refusal, the police officers entered with gas launchers, while the troops completely surrounded the Casa Rosada. Perlinger again asked the president to leave, assuring him that otherwise "he could not guarantee the safety of the people who accompanied him." Finally, Illia chose to leave the place. Surrounded by his collaborators, he went down the stairs to the ground floor, crossed the entrance and went to the street, he was able to reach the exit door of the Government House surrounded by a lot of people who kept shouting They offered him a car of the presidency, but rejected it. At that he saw the one who had been his Minister of Education, Alconada Aramburú, approaching among the people and telling him to go with him. She followed him and they got into his car. Inside were seven people. Thus we got to his brother's house in the Buenos Aires town of Martínez. The following day, General Juan Carlos Onganía took office, calling the coup the Argentine Revolution.

Кабинет

Президенттік кезеңі бойында ол кабинет мүшелерін өзгеріссіз сақтап келді, тек Эухенио Бланконың қызмет бабында қайтыс болуына байланысты оны 1964 жылдың тамызында Хуан Карлос Пуглиезе алмастыруға тура келді. Лауазым иесі Мерзімі Президент Артуро Илья 12 қазан 1963 – 28 маусым 1966 Вице-президент Карлос Перетте 12 қазан 1963 – 28 маусым 1966 Сыртқы істер министрі Мигель Анхель Завала Ортиз 12 қазан 1963 – 28 маусым 1966 Экономика министрі Эухенио Бланко 12 қазан 1963 – 4 тамыз 1964 Хуан Карлос Пуглиезе 4 тамыз 1964 – 28 маусым 1966 Қорғаныс министрі Леопольдо Суарес 12 қазан 1963 – 28 маусым 1966 Ішкі істер министрі Хуан С. Палмеро 12 қазан 1963 – 28 маусым 1966 Білім және мәдениет министрі Карлос Алконад Арамбуру 12 қазан 1963 – 28 маусым 1966 Әлеуметтік көмек және халық денсаулығы министрі Артуро Онативия 12 қазан 1963 – 28 маусым 1966 Мемлекеттік қызмет министрі Мигель Анхель Феррандо 12 қазан 1963 – 28 маусым 1966 Еңбек және әлеуметтік қамтамасыз ету министрі Фернандо Сола 12 қазан 1963 – 28 маусым 1966

Кейінгі қызметі және өлімі

Илья 1966 жылы қыркүйекте, биліктен қуылған жылы, әйелі Сильвия Мартореллді қатерлі ісіктен жоғалтты. Бір қысқа мерзімге ол Буэнос-Айрес қаласының маңындағы Мартинес ауданындағы ағасының үйінде тұрды, бірақ Кордоваға жиі сапар шегіп тұратын. Ілияның қарапайым мінезі ешқандай қауіп төндірмейтінін сезген Онгания әкімшілігі, оған Фрондизи сияқты тұтқынға алынбауға немесе Перон сияқты елден қуылмауға, саясаттан кетуге мүмкіндік берді. Илья Круз-дель-Эхеге, Кордоваға қайтып оралды, онда ол ауылдық дәрігер ретінде медициналық тәжірибасын жаңадан бастады, көбінесе науқастарға ақысыз көмек көрсетті. Осы кезеңде Илья кейде пікір білдіріп отырды. Мысалы, солшыл жауынгерлер Кордова қаласына шабуыл жасағаннан кейін, Илья елдегі әлеуметтік және саяси дағдарыстың жалғыз шешімі ретінде президент Изабель Перонның отставкаға кетуін қажет етті. Ол 1983 жылдың 18 қаңтарында 82 жасында, демократияның қайта орнауына аз уақыт қалғанда Круз-дель-Эхеде қайтыс болды. Конгресте өткен мемлекеттік еске алу рәсімінен кейін Артуро Умберто Илья Буэнос-Айрестегі Ла Реколета зиратына жерленді.

Құрмет көрсету

Аргентинаның Кордоба провинциясындағы Круз-дель-Эхе қаласының орталығындағы Авельянеда көшесі, 181 нөмірде орналасқан Артуро Умберто Ильи үй-музейі 2001 жылғы 27 қарашада 25533 заңмен Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Бұл үй-музей бірегей және маңызды мұраны құрайды, ол Круз-дель-Эхе қаласының орталығында салынды және Артуро Ильияның өмірін шынайы бейнелейді. Үйдің өзі орташа табысқа ие отбасыларға арналған, арт-деко стилінде салынған, гараждың үстінде балконы, үш жатын бөлмесі, асханасы, ванна бөлмесі, ас үйі және қонақ бөлмесі бар.