Бурлеск – әдебиетте, театр мен музыкада кездесетін, мазмұны немесе стилін күлдіру мақсатымен пародиалайтын жанр. Тарихы мен ерекшеліктері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдеби, драмалық немесе музыкалық шығарма немесе жанр
Literary, dramatic or musical work or genre
Бурлеск – әдеби, драмалық немесе музыкалық шығарма, ол маңызды туындылардың мәнерін немесе рухын карикатуралау арқылы, не олардың тақырыптарын күлкілі етіп бейнелеу арқылы күлдіру мақсатында жасалған. Бұл сөз итальян тілінен келген, ал ол тілдегі сөз – әзіл, қысым немесе мазақ деген мағына береді. Бурлеск карикатурамен, пародиямен және травестиямен, ал театрлық түрінде Виктория дәуірінде танымал болған экстраваганзамен байланысты. "Бурлеск" сөзі ағылшын тілінде осы әдеби және театрлық мағынада 17 ғасырдың соңынан бері қолданылып келеді. Ол Чосер мен Шекспирдің туындыларына, сондай-ақ грек-рим классикасына ретроспективті түрде қолданылған. Әдеби бурлескке мысалдар – Александр Поуптың "Құлыптың зорлануы" және Сэмюэл Батлердің "Худибрас" шығармалары. Музыкалық бурлескке мысал – Рихард Штраустың 1890 жылғы фортепиано мен оркестрге арналған "Бурлеске" туындысы. Театрлық бурлесктердің мысалдары – В.С. Гилберттің "Роберт шайтан" және А.С. Торр – Мейер Лутц шоулары, оның ішінде "Руй Блас" және "Блас Руе". Бұл терминнің кейінірек, әсіресе АҚШ-та қолданылуы, түрлі шоу форматындағы қойылымдарды білдіреді. Бұл 1860 жылдардан 1940 жылдарға дейін кең таралды, көбінесе кабарелер мен клубтарда, сондай-ақ театрларда көрсетіліп, әдепсіз комедия мен әйелдердің стриптизін қамтыды. Кейбір Голливуд фильмдері 1930 жылдардан 1960 жылдарға дейін осы қойылымдардың рухын қайта жандандыруға тырысты немесе 1972 жылғы "Кабаре" және 1979 жылғы "All That Jazz" сияқты драмалық фильмдерге бурлеск стиліндегі көріністерді енгізді. 1990 жылдардан бері осы форматқа қызығушылық қайта оянды.
A burlesque is a literary, dramatic or musical work intended to cause laughter by caricaturing the manner or spirit of serious works, or by ludicrous treatment of their subjects. The word derives from the Italian , which, in turn, is derived from the Italian – a joke, ridicule or mockery. Burlesque overlaps with caricature, parody and travesty, and, in its theatrical form, with extravaganza, as presented during the Victorian era. The word "burlesque" has been used in English in this literary and theatrical sense since the late 17th century. It has been applied retrospectively to works of Chaucer and Shakespeare and to the Graeco Roman classics. Contrasting examples of literary burlesque are Alexander Pope's The Rape of the Lock and Samuel Butler's Hudibras. An example of musical burlesque is Richard Strauss's 1890 Burleske for piano and orchestra. Examples of theatrical burlesques include W. S. Gilbert's Robert the Devil and the A. C. Torr – Meyer Lutz shows, including Ruy Blas and the Blasé Roué. A later use of the term, particularly in the United States, refers to performances in a variety show format. These were popular from the 1860s to the 1940s, often in cabarets and clubs, as well as theatres, and featured bawdy comedy and female striptease. Some Hollywood films attempted to recreate the spirit of these performances from the 1930s to the 1960s, or included burlesque style scenes within dramatic films, such as 1972's Cabaret and 1979's All That Jazz, among others. There has been a resurgence of interest in this format since the 1990s.
Әдебиеттің пайда болуы мен дамуы
Бұл сөз алғаш рет Франческо Бернидің 16 ғасырдың басында жарық көрген "Opere burlesche" атты еңбегінде кездеседі. Бір кездері бурлеск өлеңдері оның құрметіне "poesie bernesca" деп аталды. "Бурлеск" әдеби термин ретінде 17 ғасырдағы Италия мен Францияда, содан кейін Англияда кеңінен таралды, онда ол қадірлі немесе қайғылы нәрселердің әзіл-қалжың еліктеуін білдірді. Шекспирдің "Жазғы түннің түсінде" пьесасындағы Пирам мен Тисба сахнасы және Бомонт пен Флетчердің "Жанып тұрған шөптің салт аттысы" романындағы романтиканы мазақтау мұндай еліктеудің алғашқы мысалдары болды. 17 ғасырдағы Испанияның драматургі және ақыны Мигель де Сервантес өзінің көптеген сатирикалық шығармаларында ортағасырлық романсты әжуалады. Сервантестің шығармаларының арасында 1615 жылы жарық көрген "Мысал романдар", "Сегіз комедия" және "Сегіз жаңа интерлюдия" бар. Бурлеск термині Чосер мен Шекспирдің шығармаларына және грек-рим классикасына ретроспективті түрде қолданылған. Бурлеск өзінің күтілетін әсерін беру үшін оқырманның (немесе тыңдаушының) тақырыпты білуіне тәуелді болды және жоғары сауаттылық деңгейі қалыпты жағдай деп есептелді. 17 және 18 ғасырлардағы бурлеск екі түрге бөлінді: Жоғары бурлеск – әдеби, жоғары стильдегі бурлеск еліктеу, мысалы, әдеби пародия мен мақтаншақтың еліктеуіндегідей, қарапайым немесе күлкілі жағдайға қатысты. Жоғары бурлескке ең көп сілтеме жасалатын мысалдардың бірі – Александр Поуптың "ақылды, білімді және салтанатты" "Қосқыштың зорлауы". Төмен бурлеск – маңызды тақырыпқа құрметсіз, мазақтайтын стильді қолдану; мысалы, Сэмюэл Батлердің "Худибрас" поэмасы, ол пуритандық салт аттының баяу жылдардағы оқиғаларын сатирикалық өлеңмен суреттейді, сондай-ақ сөйлеу тіліндегі стильді қолданады. Батлер өзінің күлкілі өлеңіне этикалық мән қосу арқылы оның карикатураларын сатираға айналдырды. Соңғы уақыттарда бурлеск әдеби бастауына адал болып, әлі де түрлі шоуларда және этюдтерде орындалады.
The word first appears in a title in Francesco Berni's Opere burlesche of the early 16th century, works that had circulated widely in manuscript before they were printed. For a time, burlesque verses were known as poesie bernesca in his honour. "Burlesque" as a literary term became widespread in 17th century Italy and France, and subsequently England, where it referred to a grotesque imitation of the dignified or pathetic. Shakespeare's Pyramus and Thisbe scene in Midsummer Night's Dream and the general mocking of romance in Beaumont and Fletcher's The Knight of the Burning Pestle were early examples of such imitation. In 17th century Spain, playwright and poet Miguel de Cervantes ridiculed medieval romance in his many satirical works. Among Cervantes' works are Exemplary Novels and the Eight Comedies and Eight New Interludes published in 1615. The term burlesque has been applied retrospectively to works of Chaucer and Shakespeare and to the Graeco Roman classics. Burlesque depended on the reader's (or listener's) knowledge of the subject to make its intended effect, and a high degree of literacy was taken for granted. 17th and 18th century burlesque was divided into two types: High burlesque refers to a burlesque imitation where a literary, elevated manner was applied to a commonplace or comically inappropriate subject matter as, for example, in the literary parody and the mock heroic. One of the most commonly cited examples of high burlesque is Alexander Pope's "sly, knowing and courtly" The Rape of the Lock. Low burlesque applied an irreverent, mocking style to a serious subject; an example is Samuel Butler's poem Hudibras, which described the misadventures of a Puritan knight in satiric doggerel verse, using a colloquial idiom. Butler's addition to his comic poem of an ethical subtext made his caricatures into satire. In more recent times, burlesque true to its literary origins is still performed in revues and sketches.
Классикалық музыка
XVIII ғасырдың басында бурлеск термині Еуропа бойынша музыкалық шығармаларды сипаттау үшін қолданылды, онда маңызды және комедиялық элементтер гротеск эффектісіне қол жеткізу үшін қатар қойылып немесе біріктірілді. Әдебиет пен театрдан алынған "бурлеск" музыкада жарқын немесе көтеріңкі көңіл-күйді білдіру үшін қолданылды және қазір де қолданылуда, кейде ол мәнге қарама-қайшы келеді. Зихрер (Магомедтің жұмағы, 1866; Дельфидегі оракул, 1872; Клеопатра, немесе үш мың жылдық саяхат, 1875; Бес жылдан кейін, 1911) және Бруно Гранихштадтен (Казимирдің көктегі сапары, 1911). Француз тіліндегі бурлескке қатысты сілтемелер неміс тіліндегіден сирек кездеседі, бірақ Гретри "бурлеск драмасы" үшін шығарма жазды (Матроко, 1777). Стравинский өзінің 1916 жылғы бір актілі камералық опера-балетін "Ренар" (Түлкі) "Бурлеск әңгімесі айтылып, ойналады" (бурлеск әңгіме) деп атады, ал 1911 жылғы балетін "төрт сахнадағы бурлеск" деп сипаттады. Кейінгі мысал – Эрнст Кренектің 1927 жылғы "Schwergewicht" (Ауыр салмақ) (1927) атты бурлеск операсы. Кейбір оркестрлік және камералық шығармалар да бурлеск деп белгіленді, олардың екі ерте мысалы – Телеманның "Овертюра-сюита Бурлеск де Кихот", TWV 55 және Леопольд Моцарттың "Синфония Бурлеска" (1760). Тағы бір жиі орындалатын шығарма – Рихард Штраустың 1890 жылғы фортепиано мен оркестрге арналған "Бурлескесі".
Beginning in the early 18th century, the term burlesque was used throughout Europe to describe musical works in which serious and comic elements were juxtaposed or combined to achieve a grotesque effect. As derived from literature and theatre, "burlesque" was used, and is still used, in music to indicate a bright or high spirited mood, sometimes in contrast to seriousness. Ziehrer (Mahomed's Paradies, 1866; Das Orakel zu Delfi, 1872; Cleopatra, oder Durch drei Jahrtausende, 1875; In fünfzig Jahren, 1911) and Bruno Granichstaedten (Casimirs Himmelfahrt, 1911). French references to burlesque are less common than German, though Grétry composed for a "drame burlesque" (Matroco, 1777). Stravinsky called his 1916 one act chamber opera ballet Renard (The Fox) a "Histoire burlesque chantée et jouée" (burlesque tale sung and played) and his 1911 ballet Petrushka a "burlesque in four scenes". A later example is the 1927 burlesque operetta by Ernst Krenek entitled Schwergewicht (Heavyweight) (1927). Some orchestral and chamber works have also been designated as burlesques, of which two early examples are the Ouverture Suite Burlesque de Quixotte, TWV 55, by Telemann and the Sinfonia Burlesca by Leopold Mozart (1760). Another often performed piece is Richard Strauss's 1890 Burleske for piano and orchestra.
Жаз
Бурлеск қолданысы классикалық музыкамен ғана шектелмеді. Белгілі регтайм пародилеріне Джордж Л. Коббтың Рахманиновтың до-диез минорындағы прелюдиясына негізделген "Русский рег" және Гарри Альфордтың Доницеттидің "Люсия ди Ламмермур" операсынан алынған "Chi mi frena in tal momento?" секстетіне негізделген "Люсидің секстеті" кіреді.
The use of burlesque has not been confined to classical music. Well known ragtime travesties include Russian Rag, by George L. Cobb, which is based on Rachmaninoff's Prelude in C sharp minor, and Harry Alford's Lucy's Sextette based on the sextet, 'Chi mi frena in tal momento? ', from Lucia di Lammermoor by Donizetti.
Викториялық театрлық бурлеск
Викториялық бурлеск, кейде "травестия" немесе "экстраваганца" деп аталады, 1830-шы жылдар мен 1890-шы жылдар аралығында Лондон театрларында кең таралды. Ол музыкалық театр пародиясы түрінде болды, онда белгілі опера, пьеса немесе балет кең көлемді комедиялық пьесаға, әдетте музыкалық пьесаға өңделді, көбінесе салқын мінезді стильде, түпнұсқа жұмыстың театрлық және музыкалық конвенциялары мен стильдерін пародизациялап, түпнұсқа жұмыстан мәтін немесе музыка келтіріп немесе пастиш жасады. Комедия көбінесе классикалық тақырыптардың үйлесімсіздігінен және абсурдтығынан туындады, реалистік тарихи киім мен декорациялар актерлер бейнелеген қазіргі заманғы оқиғалармен қатар қойылды. Мадам Вестрис 1831 жылы Ж.Р. Планшенің "Олимпиада тойлары" қойылымымен Олимпиада театрында бурлеск қойылымдарын ұйымдастырды. Бурлеск авторларының арасында Х.Дж. Байрон, Г.Р. Симс, Ф.С. Бернанд, В.С. Гилберт және Фред Лесли болды. Алғашқы бурлесктерде балладалық опера үлгісімен әндердің сөздері танымал музыкаға жазылды; кейінгі бурлесктер опера, оперетта, мюзик-холл және ревю музыкасын біріктірді, ал кейбір амбициялы қойылымдар үшін арнайы музыка жазылды. Осы ағылшын стиліндегі бурлеск 1840 жылдары Нью-Йоркке сәтті әкелінді. Бурлесктерде ең көп қолданылған тақырыптар Шекспирдің пьесалары және үлкен опералар болды. Диалогтар көбінесе рифмаланған жұптармен жазылып, көптеген нашар ойын сөздермен толықтырылды. 1880 жылдан бастап Викториялық бурлесктер ұзарды, екі немесе үш бөлімнен тұратын қойылымның бөлігі емес, бір кештік ойын-сауыққа айналды.
Victorian burlesque, sometimes known as "travesty" or "extravaganza", was popular in London theatres between the 1830s and the 1890s. It took the form of musical theatre parody in which a well known opera, play or ballet was adapted into a broad comic play, usually a musical play, often risqué in style, mocking the theatrical and musical conventions and styles of the original work, and quoting or pastiching text or music from the original work. The comedy often stemmed from the incongruity and absurdity of the classical subjects, with realistic historical dress and settings, being juxtaposed with the modern activities portrayed by the actors. Madame Vestris produced burlesques at the Olympic Theatre beginning in 1831 with Olympic Revels by J. R. Planché. Other authors of burlesques included H. J. Byron, G. R. Sims, F. C. Burnand, W. S. Gilbert and Fred Leslie. In the early burlesques, following the example of ballad opera, the words of the songs were written to popular music; later burlesques mixed the music of opera, operetta, music hall and revue, and some of the more ambitious shows had original music composed for them. This English style of burlesque was successfully introduced to New York in the 1840s. Some of the most frequent subjects for burlesque were the plays of Shakespeare and grand opera. The dialogue was generally written in rhyming couplets, liberally peppered with bad puns. From about 1880, Victorian burlesques grew longer, until they were a whole evening's entertainment rather than part of a double or triple bill.
Америкалық бурлеск
Америкалық бурлеск шоулары бастапқыда Викториялық бурлеск жанрының бір тармағы болды. Ағылшын жанры 1840 жылдардан бері Нью-Йоркте сәтті сахналанды, ал 1868 жылдан бастап Лидия Томпсон және "Британдық блондинкалар" атты британдық бурлеск труппасы оны танымал етті. Нью-Йорк бурлеск шоулары көп ұзамай танымал минестрель шоуларының элементтерін және құрылымын қабылдады. Олар үш бөлімнен тұрды: біріншісі – төменгі комедия актерлерінің әндері мен әзіл-қалжыңдық эскиздері; екіншісі – акробаттар, фокусниктер және жеке әншілер сияқты түрлі олиолар мен ерлердің қойылымдары; үшіншісі – хорлық нөмірлер және кейде ағылшын стилінде саясат немесе қазіргі қойылымға арналған бурлеск. Көңіл көтерулер көбінесе экзотикалық бимен немесе күрес немесе бокс матчымен аяқталар еді. Мұндай шаралар клубтар мен кабарелерде, сондай-ақ музыкалық залдар мен театрларда өткізілді. 20 ғасырдың басында варьетемен бәсекелес екі ұлттық бурлеск шоу айналымы болды, сондай-ақ Нью-Йорктегі Минскидің "Қысқы бағындағы" сияқты тұрақты труппалар жұмыс істеді. Стриптизерлер бірте-бірте әнші-биші субреттердің орнын басты; 1932 жылға қарай АҚШ-та кем дегенде 150 стриптиз солисі болды. Нью-Йоркте мэр Фиорелло Х. Ла Гуардия бурлескке тыйым салып, 1940 жылдардың басында оны тоқтатты. Оның төмендеу кезеңінде де, содан кейін де американдық бурлескіні бейнелеуге тырысқан фильмдер түсірілді, олардың ішінде "Бурлеск әйелi" (1943), "Стрипорама" (1953) және "Минскилерге шабуыл түні" (1968) бар. Соңғы онжылдықтарда Атлантиканың екі жағында бурлеск қайта жанданып, кейде "Нео-бурлеск" деп аталды. Классикалық американдық бурлеск сахнасының әсемдігі мен көріктілігіне ностальгиямен қараған жаңа буын 1990 жылдардың басында Билли Мэдлидің "Кино" және кейін Нью-Йорктегі "Голланд Вайсманның ақымақтықтары", Лос-Анджелестегі "The Velvet Hammer" труппасы және Жаңа Орлеандағы The Shim Shamettes қойылымдарына жанкүйерлік көрсетті. Иван Кейннің "Royal Jelly Burlesque" түнгі клубы 2012 жылы ашылды. Белгілі Нео-бурлеск орындаушыларының қатарында Дита фон Тизе, Джули Атлас Муз және "Кабаре Red Light" сияқты Agitprop топтары бар, олар өз бурлеск шоуларына саяси сатира мен перформанс өнерін енгізді. Жыл сайын Ванкувердегі халықаралық бурлеск фестивалі және "Мисс Экзотикалық әлем" сайысы сияқты іс-шаралар өткізіледі.
American burlesque shows were originally an offshoot of Victorian burlesque. The English genre had been successfully staged in New York from the 1840s, and it was popularised by a visiting British burlesque troupe, Lydia Thompson and the "British Blondes", beginning in 1868. New York burlesque shows soon incorporated elements and the structure of the popular minstrel shows. They consisted of three parts: first, songs and ribald comic sketches by low comedians; second, assorted olios and male acts, such as acrobats, magicians and solo singers; and third, chorus numbers and sometimes a burlesque in the English style on politics or a current play. The entertainment was usually concluded by an exotic dancer or a wrestling or boxing match. The entertainments were given in clubs and cabarets, as well as music halls and theatres. By the early 20th century, there were two national circuits of burlesque shows competing with the vaudeville circuit, as well as resident companies in New York, such as Minsky's at the Winter Garden. The strippers gradually supplanted the singing and dancing soubrettes; by 1932 there were at least 150 strip principals in the US. In New York, Mayor Fiorello H. La Guardia clamped down on burlesque, effectively putting it out of business by the early 1940s. Both during its declining years and afterwards there have been films that sought to capture American burlesque, including Lady of Burlesque (1943), Striporama (1953), and The Night They Raided Minsky's (1968). In recent decades, there has been a revival of burlesque, sometimes called Neo Burlesque, on both sides of the Atlantic. A new generation, nostalgic for the spectacle and perceived glamour of the classic American burlesque, developed a cult following for the art in the early 1990s at Billie Madley's "Cinema" and later at the "Dutch Weismann's Follies" revues in New York City, "The Velvet Hammer" troupe in Los Angeles and The Shim Shamettes in New Orleans. Ivan Kane's Royal Jelly Burlesque Nightclub at Revel Atlantic City opened in 2012. Notable Neo burlesque performers include Dita Von Teese, and Julie Atlas Muz and Agitprop groups like Cabaret Red Light incorporated political satire and performance art into their burlesque shows. Annual conventions such as the Vancouver International Burlesque Festival and the Miss Exotic World Pageant are held.