Кіріспе
Құс түрі – Хьюмнің жапырақша құшағы немесе Хьюмнің құшағы (Phylloscopus humei) – Ішкі Азия тауларында көбейетін шағын жапырақша құс. Бұл құс көшпелі және қыстауға негізінен Үндістанға ұшып барады. Ағылшын тіліндегі атауы мен түрлік атауы humei – Үндістанда қызмет еткен британдық мемлекеттік қызметкер және орнитолог Аллан Октавиан Хьюмнің құрметіне берілген. Phylloscopus туысының атауы көне грек тіліндегі phullon, "жапырақ", және skopos, "іздейтін" (skopeo, "қарау") сөздерінен шыққан. Көптеген басқа әнші құстар сияқты, бұл құс та бұрын "Ескі әлемнің құс құстары" тобына жатқызылған.
Hume's leaf warbler or Hume's warbler (Phylloscopus humei) is a small leaf warbler which breeds in the mountains of inner Asia. This warbler is migratory and winters mainly in India. The English name and the specific humei commemorate Allan Octavian Hume, a British civil
servant and ornithologist based in India. The genus name Phylloscopus is from Ancient Greek phullon, "leaf", and skopos, "seeker" (from skopeo, "to watch"). Like most similar songbirds, it was formerly included in the "Old World warbler" assemblage.
Сипаттама
Хьюмнің жапырақты торғайы ең кішкентай "Ескі әлем торғайларының" бірі. Басқа жапырақ торғайлары сияқты, оның жоғарғы бөлігі жасыл, ал төменгі бөлігі ақшыл. Ұзын қас үсті жолағы, басының жолағы және сары жиекті үшінші қанат ремигтерімен сары қасты торғайға (P. inornatus) өте ұқсас. Дегенмен, оның тек бір анық ақ қанат жолағы бар, екінші қысқа қанат жолағының көрінеу іздері ғана байқалады және түсі жалпы тұрпайырақ. Оның төменгі мандибуласы мен аяқтары да қараңғы. Оның әні гуілдеп, жоғары дыбысты. Сары қасты торғайдан ең жақсы ажырату белгісі – екі буынды шақыруы. Шығыс және батыс Хьюмнің жапырақты торғайлары мтДНК тізбегі мен шақыруларында көзге көрінетін айырмашылықтар көрсетсе де, олардың әндері ешқандай айырмашылықты көрсетпейді; олар тек географиялық оқшаулау арқылы ғана көбейтілуге қабілетсіз және әдетте жеке түрлер деп есептелмейді.
Экология және эволюция
Бұл – тау ормандарында, теңіз деңгейінен 3500 метрге дейінгі биіктікте кездесетін құс. Оның ареалы Үнді Куш және Қарақорымнан бастап, шығысқа және солтүстікке қарай Қытайдағы Тянь-Шань мен Монғолиядағы Алтай тауларына дейін созылады. Толық аллопатриялық Mandellii (Манделлдің жапырақты сойқышы немесе шығыс Хьюмнің сойқышы) – кейде жеке түр ретінде қарастырылады, онда номинативті түр батыс Хьюмнің сойқышы деп аталады – шығыс Тибет үстіртінің ендік бөлігінде таралған. Екі популяция да Гималай таулары арқылы Үндістан мен іргелес аймақтарда қыстауға көшеді. Бұл түр Кутч аймағында да тіркелген. Әсіресе күзгі көші-қон кезінде, бұл кішкентай сойқыш өсіп-өнімді жерінен 3000 км қашықтықта болса да, Батыс Еуропаға дейін шарлайды. Ұлыбританияда күздің соңы мен қыста сирек кездесетін көшпенді құс. Жазда көбеймейтін ересек құстар көшпенді болып, Манделлдің жапырақты сойқыштары Бутанның субтропикалық және қоңыржай таулық ылғалды ормандарына жиі келеді, олардың биіктігі 2000-3500 метрге жетеді және Бутан шыршасы (Abies densa) немесе Гималай шұбар (Tsuga dumosa) мен рододендрондар басым. Алайда, бұл түрдің бұл елде тұрақты көбеюі байқалмайды. Бұл құс ұялшақ емес, бірақ оның ағаштарда өмір сүру салты мен жасырын түсі оны байқауды қиындатады. Ол үнемі қозғалыста болады. Көптеген "Ескі әлемнің" сойқыштары сияқты, бұл кішкентай құс жәндіктермен қоректенеді. Ұясы жерде салынған. Көптеген ареалдарда кең таралған Хьюмнің жапырақты сойқышы IUCN бойынша қорғауға алынбаған түр. Ол жақында морфологиялық, биоакустикалық және молекулалық ерекшеліктеріне сүйене отырып, сары қабақты сойқыштан (Phylloscopus inornatus) бөлінді. Батыс Хьюмнің жапырақты сойқышының ареалы Батыс Саян тауларында сары қабақты сойқышпен қабаттасады, бірақ екі түрдің арасында будандасу байқалмайды. Екі түрдің арасындағы эволюциялық айырмашылық шамамен 2,5 миллион жыл бұрын (млн жыл), ал P. h. humei мен P. h. mandelli арасындағы айырмашылық шамамен 1 млн жыл бұрын болған деп есептеледі.