Кіріспе
Ағылшын инженер-механигі және кеме жасаушы Бригад генерал Сэмуэль Бентам (11 қаңтар 1757 – 31 мамыр 1831) – көптеген жаңалықтармен, әсіресе кеме жасау саласындағы, соның ішінде қару-жарақтар бойынша да, көзге түскен ағылшын инженер-механигі және кеме жасаушы. Ол философ Джереми Бентамның жалғыз ағасы болды, олармен жақын байланыста болды.
Brigadier General Sir Samuel Bentham (11 January 1757 – 31 May 1831) was a noted English mechanical engineer and naval architect credited with numerous innovations, particularly related to naval architecture, including weapons. He was the only surviving sibling of philosopher Jeremy Bentham, with whom he had a close bond.
Ерте өмір
Сэмюэл Бентам – Еремия Бентамның екі баласының бірі, олар тірі қалған. Әкесі адвокат, ал үлкен ағасы философ Джереми Бентам болды. Алты балаусасы нәрестелік немесе ерте жаста қайтыс болды, анасы 1766 жылы дүние салды. 14 жасында Бентам Вулвич кемежайында кеме жасаушының шәкірті болды, онда және Чатэм кемежайында қызмет етті, содан кейін Портсмуттегі Әскери-теңіз академиясында 7 жылдық оқуын аяқтады.
Ресей
1780 жылы Ресейге көшіп келді, онда әртүрлі өнеркәсіптік және мәдени жетістіктерді дамытуға бағытталған мекемесі бар князь Потемкиннің қызметінде болды. Алғашқыда кеме құрылысшысы ретінде жұмысқа қабылданған ол, көп ұзамай инженерлік және өнертапқыштық дағдыларын пайдалануға басқа мүмкіндіктер тапты, өнеркәсіптік машиналар жасады және болат өндірісімен айналысты. Ол сондай-ақ көптеген жаңа өнертабыстарды жобалады және жасады, оның ішінде Екатерина Ұлы үшін салынған амфибиялық кеме және буыны бар баржа, сондай-ақ алғашқы Паноптикон. Түріктерге қарсы соғыстағы шешуші жеңісі үшін марапатталды және Сібірде 1000 адамдық батальонға қолбасшылық етті. Ақырында Потемкиннің фабрикалары мен шеберханаларына толық жауапкершілік жүктеліп, үлкен еңбек ұжымын бақылаудағы қиындықтарды ескере отырып, орталық тексеру принципін ойлап тапты және осы принципті іске асыруға арналған Паноптикон ғимаратты жобалады, кейіннен оны ағасы Джереми танымал етті. 1782 жылы Бентам Сібір арқылы Қытайға сапар шегіп, Кяхта мен оның қытайлық серігі Наймчинге барды, содан кейін бір айдан астам уақыт шекаралық Нерчинск қаласында өткізді, онда қытай кемелерін, әсіресе джонктардың дизайнын зерттеді. Еуропаға оралғаннан кейін, ол су өткізбейтін бөлімдерді енгізуді қолдады, бұл идеяны Сібірдегі үлкен қытай кемелерін көргеннен алғанын мойындады. Сэмюэл 1791 жылы Англияға оралды және келесі бірнеше жыл бойы ағасы Джеремимен бірге Паноптикон жобасын ілгерілетуге тырысты және оны пайдалануға арналған машиналарды жобалады. Осы кезеңде ол болашақ әйелі Мэри София Фордайспен, шотланд дәрігері және ғалымы Джордж Фордайстың қызымен, Джереми Бентамның досымен танысты. Екеуі 1796 жылдың қазанында үйленді. 1795 жылы Адмиралтейство Лордтары одан «күштілікті арттыратын және қазіргі қытайлықтардың тәжірибесіне сәйкес кемені суға батпайтын етіп сақтайтын» алты жаңа желкенді кемені жобалауды сұрады. Бұл кемелер Хэмпшир графтығындағы Редбридж қаласындағы Хоббс пен Хеллер кеме құрылыс шеберханасында салынды және мачталар мен рельстер үшін алмастырылатын бөлшектер сияқты бірқатар жаңа мүмкіндіктерді қамтыды, бұл теңізде оңай күтімге мүмкіндік берді.
Әскери-теңіз құрылыстарының бас инспекторы
1796 жылдың наурыз айында Бентам Корольдік кемежайларды күтіп-ұстау және жақсартуға жауапты, әскери-теңіз жұмыстарының бас инспекторы болып тағайындалды. Бұл қызмет көп саяхаттарды талап етті. Ол кемежайларға бу күшін енгізу және көптеген өндіріс процестерін механикаландыруды қамтитын көптеген жақсарту ұсыныстарын жасады. Бірақ, Әскери-теңіз кеңесіндегі басшылары өзгеріске қарсы болғандықтан, оның көптеген ұсыныстары іске аспады. Бентам кемелерде қолданылатын ағаш шкивтерді (блоктарды) өндіруде революция жасауға көмектескені үшін, өндіріс тиімділігін арттыру мақсатында ағаш өңдеу машиналарын ойлап тапқаны үшін мақталады. Бентамның 1793 жылғы ағаш өңдеу машинасына алған патенты «Британдық патент бюросы берген ең керемет патенттердің бірі» деп есептеледі. Елу жыл өткен соң, ағаш өңдеу машиналарын патенттеу ісін қараған Корольдік судьялар: «Оның 1793 жылғы патенттік сипаттамасы осы тақырып бойынша толыққанды зерттеу еңбек еді; шындығында, осы күнге дейін осы тақырыпта жазылған және сіңірілуге лайық жалғыз еңбек осы» деді. Марк Изамбард Брунел өздігінен морттау және тесіктеу машиналарының жобаларын жасады және оларды Бентамға көрсетті, ол Брунелдің жобаларының артықшылығын мойындады. Машиналарды құрастырған механик Генри Модслей көрнекті машина жасаушыға айналды. Портсмут блоктық фабрикалары британдық өндірісте жаппай өндіріс техникасының басталуын білдірді.
Ресейге оралу
1805 жылы Бентам Ресейге қайта оралды, бұл жолы мемлекеттік міндеттермен, және отбасымен бірге екі жыл бойы болды. Ол барлық кемені жалдап, өзінің үй-жайларын, қызметшілерін және жанындағы адамдарын алып кетті. Сэмюэлдің Ресейдегі британ үкіметі тапсырмасы тұрақты кедергілерге тап болды және ол 1807 жылы ешқандай ресми мақсатына жете алмай елге оралды. Осы кезеңде ол Санкт-Петербургтегі Охта өзенінің жағасындағы Паноптикон өнер мектебінің құрылысын қадағалады, бұл жобаны ол 1786 жылы Кричевте болғанда алғаш ойлап тапқан болатын. Ғимарат өртеніп кетті және қазір тек суреттер арқылы ғана белгілі.
Воксхолл көпірі
Бентам сонымен қатар Баттерли компаниясы үшін Лондондағы Воксхолл көпірі үшін тоғыз аркалы толық құйма темір көпірін жобалаған, бұл Темза өзенінің үстінен салынған алғашқы темірден жасалған көпір болар еді. Құйма темірді таңдау себебі "тасқа қарағанда арзан" болғандықтан деп айтылды, бірақ көпір жобасына шабындық берген нәрселердің бірі Бентамның Қытайдағы тәжірибесі де болды, онда мұндай аркалы құйма темір көпірлер көптеп кездесетін. Ақырында, сапасы туралы күмәндер туғандықтан, жобадан бас тартылып, Джеймс Уокердің "тас тіреулердегі құйма темір аркалар" жобасы қолданылды, ол 1813 жылдың мамыр айында аяқталды.
Франция
Англияға оралғаннан кейін Бентам өзінің бас инспектор лауазымының ол болмаған кезде таратылғанын білді және оның Ресейге осы лауазымды жою үшін ғана жіберілгеніне сенді. 1814 жылы ол отбасымен Францияның оңтүстігіне көшіп, 1826 жылға дейін сонда тұрды. Бентам отбасы 1820 жылы Лангедок-Руссильон аймағындағы Рестинклиер сарайына қоныстанғанға дейін Францияда көп саяхат жасады. Олардың жаңа үйі үлкен болды, кең аумағы бар еді, және Бентам жерді пайда табу үшін өңдеуді жоспарлады, ал оның ұлы Джордж осы істің көп бөлігін басқарды. Бентам Францияда әлі белгілі емес ауыл шаруашылығы машиналарын импорттап, өз жерінде күрделі суару жүйесін орнатты. Олардың жағдайы жақсы болды, бірақ 1826 жылы Англияға қайтып келді. Олардың шешіміне себеп болған факторлардың бірі – Бентамның суару жүйесі жергілікті су көзін бұзады деп талас білдірген көрші шаруалардың сотқа беріп қою қаупі болды. Англияда Бентам көбінесе теңіз саласы туралы жазумен және кеме корпусының пішіндері бойынша тәжірибелер жүргізумен айналысты. Оның ұлы Джордж Бентам, 1800 жылы туған, белгілі ботаник атанды.