Артур Ванденберг: Мичиган сенаторы және халықаралық саясат көшбасшысы

Кіріспе

Мичиган штатының сенаторы (1884–1951)

Артур Хендрик Ванденберг аға (1884 жылғы 22 наурыз – 1951 жылғы 18 сәуір) – 1928 жылдан 1951 жылға дейін Мичиган штатының сенаторы болған американдық саясаткер. Республикалық партияның мүшесі ретінде ол Біріккен Ұлттар Ұйымын құруға қатысты. Ол Республикалық партияны оқшаулану саясатынан халықаралық саясатқа көшіргенімен, сондай-ақ «Қырық жылдық соғыс», Трумэн доктринасы, Маршалл жоспары және НАТО-ны қолдағандығымен танымал. 1947 жылдан 1949 жылға дейін АҚШ Сенатының уақытша төрағасы қызметін атқарды. Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласында голландтық американдықтар отбасында туып өскен Ванденберг мансабын газет редакторы және баспагер ретінде бастады. 1928 жылы республикалық губернатор Фред У. Грин Ванденбергті Вудбридж Н. Феррис қайтыс болғаннан кейін туындаған бос орынды толтыру үшін АҚШ Сенатына тағайындады. Ванденберг сол жылы толық мерзімге сайланды және 1951 жылы қайтыс болғанға дейін Сенатта қызмет етті. Ол алғашқы «Жаңа мәміле» бағдарламаларын қолдады, бірақ президент Франклин Д. Рузвельттің көптеген ішкі саясатына қарсы болды. 1930 жылдардың соңында Ванденберг АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа араласуына қарсы болды және Рузвельтті Жапониямен келісімге келуге шақырды. Ванденберг Перл-Харборға жасалған жапон шабуылынан кейін оқшаулану саясатын тоқтатты. 1947 жылы Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы болды және демократ президент Гарри Трумэннің «саясат судың шетінде тоқталады» деген принципіне сәйкес «Қырық жылдық соғыс» саясатын қолдады. Ванденберг 1945 жылдан 1947 жылға дейін Сенаттың республикалық конференциясының төрағасы, ал 1947 жылдан 1949 жылға дейін Сенаттың уақытша төрағасы болды. Ол 1940 және 1948 жылдары президенттікке үміткер болуға тырысты, бірақ сәтті болмады.

Жас шағы мен отбасы

Ванденберг Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласында туып өскен. Ол Альфа (құрметті аты – Хендрик) және Аарон Ванденбергтің ұлы, олардың тегі негізінен голландтық. Ванденберг Гранд-Рапидс қалалық мектептерінде оқыды және 1900 жылдың маусымында Гранд-Рапидс орталық мектебін бітірді, сыныбында бірінші орынды иеленді. Одан кейін ол Мичиган университетінде заңды оқыды (1900–1901), онда Delta Upsilon студенттік қауымдастығының мүшесі болды. Нью-Йоркте «Collier's Weekly» журналында қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін, 1906 жылы балалық шағынан бергі сүйіктісі Элизабет Уотсонға үйлену үшін үйіне оралды. Олардың үш баласы болды. Ол 1917 жылы қайтыс болды, ал 1918 жылы Ванденберг Хейзел Уитакерге үйленді. Олардың балалары болмады. 1906 жылдан 1928 жылға дейін «Grand Rapids Herald» газетінде редактор және баспагер болып жұмыс істеді. Газеттің иесі Уильям Алден Смит болды, ол 1907 жылдан 1919 жылға дейін АҚШ Сенатында республикалық сенатор болып қызмет еткен. Баспагер ретінде Ванденберг газетті өте табысты етті. Ол көптеген редакциялық мақалалардың авторы болды, олардың көпшілігі оның құрметтейтін Теодор Рузвельт рухында прогрессивизмді күшейтуге шақырды. 1912 жылғы сайлауда ол қазіргі президент Уильям Говард Тафтты Рузвельтке қарағанда қолдады. 1915 жылы Ванденберг Генри Фордтың бейбіт кемесіне қарсы әрекет ретінде «ай кемесі» терминін ойлап тапты, Фордтың кейбір қисынсыз идеяларына жауап ретінде. Саяси науқандар кезінде Ванденберг республикалық кандидаттар атынан жиі сөз сөйлейтін шебер дебатер болды. Ол сондай-ақ көптеген жергілікті, округтік және штатық республикалық конвенцияларға делегат ретінде қатысты және бірнеше конвенцияның ашылу сөздерін жасады. Партияның игілігі үшін жасаған жұмысы Ванденбергке жоғары бедел әкелді және ол жиі губернатор немесе басқа да лауазымдарға үміткер ретінде талқыланды. Үш кішкентай баласы бар жесір болғандықтан, Ванденберг Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызметке жарамсыз болды. Соғысқа үлес қосу үшін Ванденберг Мичиган және Огайо штаттарындағы жүздеген соғыс облигацияларын жинау шараларында сөз сөйледі, онда ол тыңдаушыларды АҚШ әскери дайындығын қаржыландыруға көмектесу арқылы патриотизмін көрсетуге шақырды. Одан әрі, ол Мичиган штатының әскерлеріне қосылды, бұл ұйым Ұлттық гвардия федералдық басқаруға өткеннен кейін оның көптеген міндеттерін орындады. Бірінші лейтенант болып тағайындалған Ванденберг соғыс аяқталғанға дейін Гранд-Рапидсте ротаға қолбасшылық етті. 1923 жылы ол «Гамильтон бүгін осында болса: Американың қазіргі заманғы проблемаларына қолданылатын негіздер» және 1926 жылы «Дәстүрдің іздері» атты американдық ұлтшылдық және АҚШ сыртқы саясатын зерттеген еңбектерін жариялады. Азаматтық белсенді Ванденбергтің бауырластық мүшелігіне масондар, Шрайнерлер, Елк және Дүниежүзілік ағашшылар кірді. Сенатта ол 1929 жылғы қайта бөлу туралы заңды қабылдады, ол әр ұлттық санақтан кейін Өкілдер палатасының аудандарын қайта бөлу процесін жаңартты және өкілдердің санын 435-ке дейін шектеді. Ол бастапқыда республикалық президент Герберт Гувердің жақтаушысы болды, бірақ Гувердің келісімсіздігінен және Ұлы депрессиямен күрестегі сәтсіздіктерінен көңілі қалды. 1932 жылы демократ Франклин Д. Рузвельт президент болып сайланғаннан кейін Ванденберг Жаңа мәміле шараларының көпшілігіне қолдау көрсетті, бірақ Ұлттық өнеркәсіптік қалпына келтіру және Ауыл шаруашылығын реттеу туралы заңдардан басқа. 1933 жылғы Glass-Steagall банктік заңына Федералды депозиттерді сақтандыру корпорациясын құрған түзетуді қоспағанда, Ванденберг маңызды заңнамалық ұсыныстарды қабылдауға қол жеткізе алмады. 1934 жылғы сайлауда өзінің саяси жағдайы нашар болғанына қарамастан, ол 52 443 дауыспен демократ кандидат Франк Альберт Пикардты жеңіп қайта сайланды.

Vandenberg was born and raised in Grand Rapids, Michigan, the son of Alpha (née Hendrick) and Aaron Vandenberg, of mostly Dutch heritage. Vandenberg attended the public schools of Grand Rapids and graduated from Grand Rapids Central High School in June 1900 ranked first in his class. He then studied law at the University of Michigan (1900–1901), where he was a member of the Delta Upsilon fraternity. After a brief stint working in New York at Collier's Weekly magazine, he returned home in 1906 to marry his childhood sweetheart, Elizabeth Watson. They had three children. She died in 1917, and in 1918 Vandenberg married Hazel Whitaker. They had no children. From 1906 to 1928, he worked as a newspaper editor and publisher at the Grand Rapids Herald. It was owned by William Alden Smith, who served as a Republican in the U. S. Senate from 1907 to 1919. As publisher, Vandenberg made the paper highly profitable. He wrote most of the editorials, many of which called for more Progressivism in the spirit of his hero Theodore Roosevelt. He supported incumbent President William Howard Taft over Roosevelt in the 1912 election. In 1915 Vandenberg coined the term "loon ship" for Henry Ford's Peace Ship in reaction to Ford's more outlandish ideas. A talented public speaker, during political campaigns Vandenberg often gave speeches on behalf of Republican candidates. He also attended numerous local, county and state Republican conventions as a delegate, and gave several convention keynote addresses. His work on behalf of the party gave Vandenberg a high public profile, and he was frequently mentioned as a candidate for governor or other offices. As a widower with three small children, Vandenberg was ineligible for active military service during World War I. To contribute to the war effort, Vandenberg gave speeches at hundreds of Liberty bond rallies in Michigan and Ohio, in which he urged listeners to demonstrate their patriotism by helping finance U. S. military preparedness and combat. In addition, he joined the Michigan State Troops, the volunteer organization that performed many of the National Guard's duties after the Guard was federalized. Appointed a first lieutenant, Vandenberg commanded a company in Grand Rapids until the end of the war. He followed this in 1923 with If Hamilton Were Here Today: American Fundamentals Applied to Modern Problems; and, in 1926, The Trail of a Tradition, a study of American nationalism and U. S. foreign policy. A civic activist, Vandenberg's fraternal memberships included Masons, Shriners, Elks, and Woodmen of the World. In the Senate, he piloted into law the Reapportionment Act of 1929, which updated the process for redistricting of the House of Representatives after each national census and capped the number of representatives at 435. He was at first an ardent supporter of Republican President Herbert Hoover but he became discouraged by Hoover's intransigence, and failures in dealing with the Great Depression. After the election of Democrat Franklin D. Roosevelt to the presidency in 1932, Vandenberg went along with most of the early New Deal measures, except for the National Industrial Recovery Act and Agricultural Adjustment Act. With the exception of his amendment to the 1933 Glass–Steagall Banking Act, that created the Federal Deposit Insurance Corporation, Vandenberg failed to secure enactment of any significant legislative proposals. By the 1934 election, though his own political position was precarious, he was still reelected over Democratic candidate Frank Albert Picard by 52,443 votes.

Жаңа келісімге қарсылық 19351939

1935 жылы жаңа Конгресс отырысын бастағанда, республикалық сенаторлардың саны небәрі 25-ке жетеді, ал Ванденберг екінші «Жаңа саясаттың» ең белсенді қарсыласы болды. Ол Рузвельт ұсынған көптеген шараларға қарсы дауыс берді, бірақ 1935 жылғы Банк заңы мен Әлеуметтік қамсыздандыру заңы ерекше жағдайларға жатты. Ол «фискалдық жауапкершілік», теңгерілген бюджет, штаттардың құқықтары және салықтарды төмендету саясатын ұстанды. Франклин Рузвельт Конгрестің билігін өзгертіп алды деп санайтын ол, Рузвельт диктатурасы туралы айтты. Алайда, 1936 жылғы Республикалық Ұлттық съезде Ванденберг партияның оны вице-президенттікке ұсынуына келіспеді, сол жылы Рузвельт жеңіске жетеді деп болжады. Сенаттағы республикашылдар мен демократтардың консервативтік коалициясының құрамында Ванденберг Рузвельттің Жоғарғы сотты өз адамдарымен толтыру жоспарына қарсы күреске көмектесті. Ол Пасамакуодди шығанағының толқындық электр стансасы және Флорида каналы жобаларын тоқтатуға көмектесті, Ұлттық еңбек қатынастары заңына, «Жаңа саясаттың» түрлі салық шараларына және Еңбек сағаты мен жалақы заңына қарсы дауыс берді.

АҚШ-тың сыртқы саясаты

Ванденберг 1929 жылы АҚШ Сенатының Сыртқы қатынастар комитетінің мүшесі болды. Интернационалист ретінде бастаған ол, АҚШ-тың Халықаралық сотқа мүше болуына дауыс берді. Алайда, Еуропадағы соғыс қаупі оны оқшауланушылыққа итермеледі. Сенаттағы демеушісі болған қару-жарақ өнеркәсібі жөніндегі Най комитетінің тыңдауларындағы тәжірибесі, Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысудың қателік болғанына оны көндірді. Ол 1930 жылдардағы оқшауланушы бейтараптық заңдарын қолдады, бірақ барлық дәстүрлі бейтарап "құқықтардан" бас тартуға және президенттің кез келген әрекетін шектеуге, сондай-ақ АҚШ-ты соғысқа тартуы мүмкін кез келген іс-әрекеттің алдын алуға бағытталған қатаң заң жобаларын қалады және қолдады. Ол Сенаттағы ең белсенді оқшауланушылардың бірі болды. Финляндияға кеңестік басқыннан кейін көмек көрсетуді және Қиыр Шығыстағы Маньчжурия-Қытай мәселесі бойынша Жапониямен соғысқа жол бермеу үшін өзара шарттарды ұсынудан басқа, оның ұстанымы тұрақты түрде оқшауланушылық болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ванденбергтің американдық сыртқы саясатқа қатысты көзқарасы түбірімен өзгерді. Ол Рузвельттің ішкі саясатына қарсы консервативтік коалициямен дауыс беруді жалғастырғанмен, Ванденберг бірте-бірте оқшауланушылықтан бас тарды және екі партиялық сыртқы саясаттың негізін қалаушыға айналды. Ол оны президент, Мемлекеттік хатшылық және екі партияның конгресс лидерлері арасындағы консультациялар арқылы қалыптасқан консенсус ретінде анықтады. 1943 жылы британдық ғалым Исайя Берлин, британдық елшілікте жұмыс істей отырып, Сенат Сыртқы қатынастар комитетінің лидерлері туралы құпия ақпараттық қорытынды дайындады. Ол Ванденбергті былай сипаттады: 1945 жылдың 10 қаңтарында ол Сенат палатасында "оқшауланушылықтан" "интернационализмге" өтуін жариялап, "дүние жүзіне тараған" атақты сөз сөйледі. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Ванденберг АҚШ Сенатында төртінші және соңғы мерзімге сайланды, 1946 жылғы сайлауда демократтық қарсыласы Джеймс Х. Лиді жеңіп, дауыс берушілердің үштен екісінен астам қолдауын алды. 1947 жылы, суық соғыстың басында Ванденберг Сенат Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы болды. Осы лауазымда ол Трумэн әкімшілігімен бірлесіп Трумэн доктринасы, Маршалл жоспары және НАТО-ға екі партиялық қолдау көрсетті, соның ішінде Ванденберг резолюциясын ұсынды. Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы ретінде ол "саясат судың шетінде тоқтатылады" деп мәлімдеді және екі партиялық қолдауды қалыптастыруда Трумэн әкімшілігімен ынтымақтасты. Сыртқы қатынастар комитетінің бірінші бас штабы Фрэнсис О. Уилкокс Ванденбергтің сенаттағы мансабын американдық сыртқы саясаттағы екі партиялық қарым-қатынастың үлгісі ретінде еске алды. 2000 жылдың қазан айында Сенат Ванденбергке сирек кездесетін құрмет көрсетіп, оның портретін АҚШ Сенатының қабылдау залындағы "өте таңдаулы коллекцияға" қосты.

Vandenberg became a member of the United States Senate Foreign Relations Committee in 1929. Starting as an internationalist, he voted in favor of United States membership on the World Court. However, the war clouds gathering in Europe moved him towards isolationism. His experiences during the Nye Committee hearings on the munitions industry, of which he was the Senate co sponsor, convinced him that entry into World War I had been a disastrous error. He supported the isolationist Neutrality Acts of the 1930s but wanted and sponsored more severe bills designed to renounce all traditional neutral "rights" and restrict and prevent any action by the president that might cause the United States to be drawn into war. He was one of the most effective of the diehard isolationists in the Senate. Except for advocating aid to Finland after the Soviet invasion of that country and urging a quid pro quo in the Far East to prevent a war with Japan over the Manchuria China question, his position was consistently isolationist. During World War II, Vandenberg's position on American foreign policy changed radically. Although he continued to vote with the conservative coalition against Roosevelt's domestic proposals, Vandenberg gradually abandoned his isolationism to become an architect of a bipartisan foreign policy, which he defined as a consensus developed by consultation between the president, the State Department, and congressional leaders from both parties, especially those in the Senate. In 1943, British scholar Isaiah Berlin, working for the British embassy, prepared a confidential intelligence summary of the leaders of the Senate Foreign Relations Committee. He described Vandenberg as:

On January 10, 1945, he delivered a celebrated "speech heard round the world" in the Senate Chamber, publicly announcing his conversion from "isolationism" to "internationalism". Following the completion of the Second World War, Vandenberg was elected to his fourth and final term in the U. S. Senate, defeating his Democratic challenger, James H. Lee, by earning over two thirds of the vote in the 1946 election. In 1947, at the start of the Cold War, Vandenberg became chairman of the Senate Foreign Relations Committee. In that position, he cooperated with the Truman administration in forging bipartisan support for the Truman Doctrine, the Marshall Plan, and NATO, including presenting the critical Vandenberg resolution. As chairman of the Foreign Relations Committee, he asserted that "politics stops at the water's edge", and cooperated with the Truman administration in forging bipartisan support. Francis O. Wilcox, first chief of staff of the Foreign Relations Committee, recalled Vandenberg's Senate career as an exemplar of bipartisanship in American foreign policy. In October 2000, the Senate bestowed a rare honor on Vandenberg, voting to include his portrait in a "very select collection" in the United States Senate Reception Room.

Соңғы жылдар

1940 және 1948 жылдары Ванденберг республикалық партияның президенттік үміткерлігіне "өзгеше ұлы" ретінде қарастырылды. 1950 жылы Ванденберг қатерлі ісікке шалдыққанын хабарлады. 1951 жылдың 18 сәуірінде қайтыс болды және Гранд-Рапидс қаласындағы Оук-Хилл зиратына жерленді.

Мұра

Гранд-Рапидс мемлекеттік мектептерінің бұрынғы Ванденберг шығармашылық өнер академиясы оның құрметіне аталды. 2004 жылдың қыркүйегінде Сенаттың қабылдау бөлмесінде сенатор Роберт Ф. Вагнердің суретімен қатар Ванденбергтің суреті де ашылды. Екі жаңа портрет Генри Клей, Дэниел Вебстер, Джон Кэлхун, Роберт М. Ла Фоллетт және Роберт А. Тафт сияқты ең беделді сенаторлардың қатарына қосылды. Бұл сенаторлардың тобы, "Бес атақты" деп белгілі, 1959 жылдың наурыз айында ашылған портреттерімен танымал болды. Ванденбергке арналған ескерткіш 2005 жылдың мамыр айында Гранд-Рапидс қаласының орталығында, Монро көшесінде, Роза Паркс айналымының солтүстігінде ашылды. Сенатор Ванденбергтің есімі Гранд-Рапидстегі Артур Хендрик Ванденберг орталығы мемлекеттік кешеніндегі екі жақты Мичиган тарихи белгісінде мәңгі есте сақталады; бір жағы орталыққа, екіншісі Ванденбергтің жеке өміріне арналған. Мичиган университетіндегі Ванденберг бөлмесі (бұрынғы Гранд-Рапидс бөлмесі) сенатор Ванденбергтің екінші әйелі Хейзелдің құрметіне аталған. Оукленд университетінің Ванденберг залы оның құрметіне берілді. Мичиган штатының оңтүстік-шығысында оның есімімен үш бастауыш мектеп аталды: біреуі Редфордта, екіншісі Саутфилдте, ал үшіншісі Уэйнде, ол 2016 жылы жабылды.

Отбасының көрнекті мүшелері

Артур Х. Ванденберг-младший (1907–1968), сенатордың ұлы, он жылдан астам уақыт сенаторға қызмет етті. 1952 жылы президент Эйзенхауэр оны тағайындамалар хатшысы етіп тағайындады, бірақ Эйзенхауэрдің қызметке кірісу рәсімінен бұрын ол қызметтен уақытша босатылды. Сенатор Ванденбергтің сіңілі баласы, АҚШ Әуе күштерінің генералы Хойт С. Ванденберг, Әуе күштерінің бас штабының бастығы және Орталық барлау басқармасының директоры қызметтерін атқарды. Ванденберг әуе базасы оның құрметіне аталды. Сенатор Ванденбергтің шөбересі Хойт С. Ванденберг-кене Әуе күштерінде генерал-майор болды.

Негізгі дереккөздер

Ванденберг-младший, Артур Х. Сенатор Ванденбергтің жеке қағаздары (Бостон, 1952).

Жарияланған еңбектер

Ең ұлы америкалық: Александр Гамильтон. Нью-Йорк: Г. П. Путнамның ұлдары, 1921 жыл. Гамильтон бүгін осында болғанда: Америка негіздері қазіргі заманғы мәселелерге қалай қолданылар еді. Нью-Йорк: Г. П. Путнамның ұлдары, 1923 жыл. Дәстүрдің жолы. Нью-Йорк: Г. П. Путнамның ұлдары, 1926 жыл.