Кіріспе

Уилтширдегі қала және азаматтық приход, Англия.

Марлборо (/audio=En uk Marlborough. ogg) – Англияның Уилтшир графтығындағы базар қаласы және азаматтық приход. Қала Лондоннан Батқа дейінгі ескі басты жол – Old Bath Road бойында орналасқан. Кеннет өзенінің жағасында, Солсбериден 39 шақырым солтүстікке, Суиндоннан 16 шақырым оңтүстік-шығысқа қарай жатыр.

Тарих

Адамның қоныстанғандығының ең ерте белгісі – Марлборо төбесі, Марлборо колледжі аумағындағы 62 фут (19 м) биіктіктегі тарихи қорған. Радиокөміртектік талдаулар оның шамамен б.з.д. 2400 жылға дейін соққандығын көрсетті. Ол қаладан батысқа қарай 5 миль (8 км) жерде орналасқан, әлдеқайда үлкен Сильбури төбесімен шамалас жасқа ие. Аңыз бойынша, төбе Мерлиннің жерленген орны және қаланың аты Мерлиннің қорғанынан шыққан. Дегенмен, қаланың атының шығу тегі ортағасырлық «марл» терминінен, яғни «тасқалдық топырақтан» туындаған болуы мүмкін – демек, «тасқалдық үстіндегі қала». Алайда, географ Джон Эверетт Хиттің соңғы зерттеулері аймақтың ежелгі аңглосаксондық атауын Мерлеберге деп анықтады, бұл Мэрл есімді адамның аты мен «берг» (төбе) немесе «меаргеалла берг» (генциан гүлі өсетін төбе) сөздерінен құралған. Джон Спидтің 1611 жылғы Уилтшир картасында қаланың аты Марлингс-боро деп тіркелген. Қаланың ұраны – Ubi nunc sapientis ossa Merlini («Дана Мерлиннің сүйектері қазір қайда?»). Адамның қоныстанғандығына тағы бір дәлел – Марлборо шелектері, темір дәуіріндегі шырша ағашынан жасалған, үш темір дөңгелек, жоғарғы табан және екі тұтқасы бар жерлеу шелегі; сонымен қатар, адам және мифтік жануарлардың бас суреттерімен әшекейленген қола жолақтары бар, қазір Девиздегі Уилтшир мұражайында қойылған. Марлбороның шығысында, Милденхолл (Кунетио) қаласында римдік қалдықтары және үлкен Милденхолл монеталар қоры табылды. Кейінірек саксон қонысы The Green айналасында өркендеді, ал Избери-Лейн және Стоунбридж-Лейн жерлерінде екі ерте өзен арқылы өту жолдары салынды. 1067 жылы Жеңімпаз Уильям Марлборо аймағын бақылауына алды және тарихи дәуірге дейінгі төбеде орналасқан ағаштан жасалған қорған-құрылысты салуға кірісті. Ол шамамен 1100 жылы аяқталды. 1175 жыл шамасында қаланы нығайту үшін тас пайдаланылды. Марлборо туралы алғашқы жазбаша куәлік 1086 жылғы «Domesday Book» кітабында кездеседі. Уильям сонымен қатар Марлборода Уильям I және ерте Уильям II күміс ақшаларын шығаратын монета соғу орталығын құрды. Монеталарда қаланың аты Maerlebi немесе Maerleber деп көрсетілген. Ол сондай-ақ көршілес Савернак орманды патшалық аңшылық алқабы ретінде белгіледі, ал Марлборо қамалы патшалық резиденцияға айналды. Генрих I 1110 жылы осы жерде Пасха мерекесін тойлады. Генрих II Шотландия королімен келіссөздер жүргізу үшін Марлборо қамалында болды. Оның ұлы Ричард I («Арыстан жүрек») 1186 жылы қаланы ағасы Джонға сыйлады. Джон патша осы жерде үйленді және Марлборо қаласында уақыт өткізді, онда ол қазыналықты құрды. 1204 жылы король Джон қалаға жыл сайынғы сегіз күндік жәрмеңке өткізуге рұқсат берді, ол 14 тамызда, Біздің Анамыздың Көтерілісі мерекесінің алдында басталады (15 тамыз), онда «барлығы Уинчестердегі жәрмеңкедегі әдеттегі еркіндіктер мен жеңілдіктерден пайдалана алады». Ол сонымен қатар апталық базарларды сәрсенбі және сенбі күндері өткізуге рұқсат берді. Бұл әлі күнге дейін жалғасуда. 1267 жылы Генрих III мұнда Парламент отырысын өткізді, онда Марлборо заңы қабылданды (бұл шағын жер иелеріне құқықтар мен артықшылықтар берді және корольдің жерді иелену құқығын шектеді). Бұл заңда ешкім сот рұқсатынсыз көршісінің мүлкін заңсыз алып қоюға құқылы емес деп жазылған. Хартиялардан басқа, бұл ағылшын заңдарының ең көне, әлі күшін жойған жоқ заңы. 1230-шы жылдардан бастап қалада күміс көшесіне (қазіргі күміссіз көше) жақын жерде еврей қауымы өмір сүрді және синагог құрды. 1275 жылдың қаңтар айында Элеонора Прованс өзінің иелігіндегі барлық қалалардан еврейлерді қуды, ал Марлборо еврейлері Девизге көшіп кетті. XIV ғасырдың соңында қамал құлдырап, бірақ Корольдік меншікте қалды. Содан кейін Эдуард VI оны Сеймурлар отбасына, анасының туыстарына берді. 1498 жылы Томас Уолси (қазіргі бос) Санкт-Петер шіркеуінде діни қызметкер болып тағайындалды. Кейіннен кардинал және лорд-канцлер болды. 1642 жылы Марлбороның тыныштығы ағылшын азаматтық соғысымен бұзылды. Сеймурлар патшаның қамалын қорғады, бірақ қала Парламенттің жағында болды. Оксфордқа жақын орналасқан Карл патша Марлбороға қарсы күресуге мәжбүр болды. «Бұл қала елдегі ең жаман ниетті, болмаса, тұрғындарының өсектелуі мен зұлымдығын ескерсек, оның орналасуы гарнизон үшін өте қолайсыз. Бұл орын корольге тез арада жаман көрші болады, себебі ол бай өңірдің жүрегінде орналасқан және оны қысымға алады, тіпті оның жайлауларын да бұзады». Патша лорд Дигбиді Оксфордтан жіберді, ол 24 қарашада 1642 жылы қаланы алу үшін төрт жүз атты әскермен келді. Ол қалаға келгенде, алдымен келіссөздер жүргізуді жөн көрді, осылайша тұрғындарға қорғаныс дайындауға және әскер жинауға мүмкіндік берді. Олар шамамен жеті жүз нашар қаруланған адамды жинады. Осы кезде қала Дигбиге былай деп жауап берді: «Патшаның Ұлылығы, егер ол патшалық және соғыс емес, ақылды түрде келсе, ол бұл қалаға ханзада халыққа келгендей құрметпен қабылдалады; бірақ Марлбороның жақсы қаласын Дигби мырзадай опасыз адамға тапсыру – олар өлгеніміз жақсы». Бірнеше шайқастардан кейін, корольдік әскерлер қаланың тар көшелері арқылы кіріп, қаланы басып алды және тонады, көптеген ғимараттар өртке ұшырады. Жүз жиырма тұтқын тізбектеліп Оксфордқа жеткізілді. Кейін қала патша тарапынан тасталып, соғыста қатыспады. 28 сәуірде 1653 жылы Марлбороның Ұлы өрті терішінің ауласында басталды және жылдам таралып, төрт сағаттан кейін қалалық әкімшілік, Әйіс ханның шіркеуі, округтік қару-жарақ қоймасы және 244 үйді толығымен өртеді. Бұл оқиға жергілікті ғана емес, кеңінен танылды; Глостерширдің батысындағы Уоттон-андер-Эдж приход тізімі 9 тамызда 1653 жылы Марлбороның қиын жағдайдағы тұрғындарына көмек көрсету үшін 18 фунт 17 шиллинг және алты жарым пенс жиналғанын тіркеді. Ұлы өрттен кейін қаланы қайта жарақтандыру кезінде жол кеңейтілді және ол Англиядағы ең кең көше деп жиі айтылады, бірақ шын мәнінде ең кеңі – Стоктон-он-Тис қаласында. Бұл кең көше жергілікті базар үшін жеткілікті кеңістік береді. 1679 және 1690 жылдары өрт тағы да қаладан өтті. Осы жолы «Марлборо қаласындағы үйлер мен басқа да ғимараттарды қамыстан жабуға тыйым салу» туралы парламенттік акт қабылданды. 1804 жылы Марлборо ақ жылқысы қаланың оңтүстік-батысындағы төбеге, Мистер Грислидің академиясының оқушыларымен кесілді. 1901 және 1934 жылдары қала шекарасы батысқа қарай Прешут поселкесін (Прешут азаматтық округінен бөлінген) және Мантон ауылын қосу үшін кеңейтілді. Марлборо қалалық әкімшілігі 1902 жылы аяқталды. 2004 жылы Марлборо қалалық хартасының 800 жылдығы тойланды. Мерекелердің ішінде Марлборо ойыншыларының «Уақыт дөңгелегі» атты көшелік қойылымы және Уэльс принцінің келуі болды.

Оқиғалар

Марлборо шүберек жәрмеңкесі бастапқыда жергілікті тауарлар сатылатын немесе айырбасталатын базар болды. Кейіннен ол жұмыс іздеген ауыл шаруашылығы жұмысшыларын жұмысқа тарту жәрмеңкесіне айналды, бірақ қазір ол көшпенді ойын-сауық жәрмеңкесіне айналды. Ол қазан айының екі демалыс күні "үлкен шүберек" және "кіші шүберек" жәрмеңкелері ретінде өтеді. 2014 жылы бұл 3-4 және 17-18 қазанға белгіленді. 1986 жылдан бастап маусым немесе шілде айында бірнеше күн бойы қалада музыка фестивалі өткізілді. 1997 жылы бұл Марлборо халықаралық джаз фестиваліне айналды, ол 2016 жылдан кейін тоқтатылды.

Белгілі ғимараттар

Қасиетті Мария шіркеуі I санаттағы ескертулі ғимарат. Мантонмен іргелес Прешуттегі Санкт-Джордж шіркеуі XII ғасырда салынған және 1854 жылы Т. Х. Уайат тарапынан күрделі жөндеуден өткен. Ол ІІ* санаттағы ескертулі ғимарат. Бас көшенің батыс жағындағы Санкт-Петр және Санкт-Пол шіркеуі ІІ* санаттағы ескертулі ғимарат. Ол 15 ғасырда салынған және 1862-1863 жылдары Т. Х. Уайат тарапынан ішінара қайта құрылған. Кардинал Вулси 1498 жылы осы жерде дін қызметкері болып тағайындалған. Бас көшенің солтүстік жағында Саудагер үйі орналасқан, қазіргі уақытта ол қалпына келтірілуде, бірақ сәуірден қазанға дейін сейсенбі, жұма және сенбі күндері экскурсиялар үшін ашық. Үй 1653 жылғы Ұлы өрттен кейін салынған. Бұл үй жібек саудагеріне тиесілі болған және қала орталығындағы осындай үйлер үшін сирек кездесетіндей, бастапқы бөлмелердің орналасуы сақталған. Жақында ашылған және консервацияланып жатқан қабырға суреттері ерекше назар аударады. Бір бөлме жібек маталарды ұстанып, жолақты өрнекпен боялған, және бұл Ұлыбританиядағы бірегей болуы мүмкін.

Басқару

Марлборо Уилтшир графтығының және сол аттас әкімшілік ауданының құрамында орналасқан. Жергілікті басқару үшін оны Уилтшир кеңесінің біртұтас органы басқарады. 2020 жылғы жергілікті шекараны қарау нәтижесінде, приходтың аудандық және кеңес сайлаулары үшін екі бөлімі бар – Марлборо Шығысы және Марлборо Батысы. Марлборо және Мантон бірлесіп, 16 кеңесшісі бар Марлборо қалалық кеңесі деп аталатын азаматтық приходты құрайды. 2009 жылға дейін Уилтшир жойылған, метрополитендік емес Уилтшир округінің құрамында болды. Оны округ деңгейінде Уилтшир округі кеңесі және Кеннет аудандық кеңесі басқарды. Марлборо – Девиз сайлау округінің бөлігі, және 2019 жылдан бері консерватор Дэнни Крюгер оны Парламентте (Халық қабылдауында) өкілдік етеді. Оның өкілі 1924 жылдан бері консерватор болып келеді.

Білім

Марлборо колледжі – тәуелсіз мектеп-интернат, қаланың батыс жағында орналасқан. Қаланың жергілікті билік орта мектебі, Сент-Джон академиясы Ofsted-тің орташа деңгейден жоғары мектеп және жоғары сынып колледжі деп бағаланған, ал 2014 жылғы маусым айындағы есебінде ерекше деп танылды. Бұл мектеп бұрынғы Марлборо гимназиясы мен орта мектебі біріктірілген кезде құрылды. Сондай-ақ, Сент-Мэри бастауыш мектебі де бар.

Спорт

Марлборо – Марлборо регби клубының орны. Олар 2009–10 жылғы Оңтүстік-Батыс дивизионының Дорсет және Уилтс 1 Солтүстік лигасындегі ең сәтті маусымын аяқтады, барлық 22 ойынды жеңіп, Оңтүстік округтерінің Оңтүстік лигасына жолдама алды. 2018 жылы бірінші құрама Оңтүстік-Батыс 1 Шығыс лигасында өнер көрсетсе, 2023 жылы Аймақтық 2 Оңтүстік-Шығыс чемпионы атанды және алғаш рет 5-ші деңгейге көтерілді. Клубтың екінші құрамасының ересектер командасымен қатар көптеген жас ойыншылары да бар. Марлборо Таун ФК өз үй ойындарын қаланың шығысында орналасқан Элкот Лейн стадионында өткізеді және Уилтшир лигасының мүшесі болып табылады. 350-ден астам ойыншысы бар Марлборо жастар футбол клубы Солтүстік Уилтшир жастар футбол лигасынде ойнайды. Крикет командасының бірінші құрамасы WEPL Уилтшир Премьер лигасынде бақ сынасады. Марлборо хоккей клубы Марлборо колледжінде ойнайды. Әр сенбі сайын Марлборо Комон паркінде паркран жүгірісі өтеді.

Дін

Қала Англия шіркеуінің Марлборо деканатының ортасында орналасқан, ол Солсбери епархиясының және Кентербери провинциясының құрамында. Ауылдық декан Марлборо, Риджвей, Верхний Кеннет және Уиттон приходтарына жауапты, олардың барлығы 16 приходты құрайды. Қаладағы екі Англия шіркеуінің арасында Санкт-Петер шіркеуі пайдаланылмай қалды және өнер орталығына айналдырылды. I санаттағы ескерткіш болып табылатын Сент-Мэри шіркеуі құлшылық ету үшін қолданылуда. Әйгілі жокей сэр Гордон Ричардс Марлборо Комонындағы жаңа зиратқа жерленген, бұл екі ескі шіркеу маңында жерлеу тоқтатылғаннан кейін ашылған екінші зират.

Медиа

Жергілікті теледидар қызметтерін BBC West және ITV West Country, Mendip таратушысы және жергілікті қайталағыш арқылы көрсетеді. Аймақ үшін радио станциялар – BBC Radio Wiltshire 104.9 FM және Heart West 96.5 FM. Аймақтың жергілікті газеті – Gazette and Herald.

Көлік

Бір кезде қалаға екі темір жол желісі (Грейт-Уэстерн темір жолы және Мидленд және Оңтүстік-Батыс түйіспелі темір жолы) қызмет көрсеткенімен, қазіргі таңда қаланың тікелей темір жол қатынасы жоқ. Ең жақын стансалар – Пьюси (6,7 миль), Бедвин (6,9 миль) және Суиндон (12,7 миль). Марлборо А4 (Аңгерфордтан Калнеге дейін), А346 (Тидворттан Суиндонға дейін) және А345 (Солсбериден) жолдары арқылы жақсы байланысқан. Сонымен қатар, ұзақ қашықтықты ұлттық жол – Уэсекс Риджвей, Марлбородан Дорсеттегі Лайм Региске дейін өтеді.

Климат

Марлбороның мұхиттық климаты ішкі орналасуымен шартталған және биіктігінің арқасында оңтүстік жағалау аймақтарына қарағанда қырауға көбірек бейім. Мысалы, 1909 жылы қалада сол жылғы Ұлыбританиядағы ең төмен температура тіркелді, 3 наурызда температура -17,8 °C (0 °F) құрады.