Кіріспе

Солтүстік Франция мен Батыс Бельгиядағы өзен – Изер (/US//iː/'/z//ɛər/ eeZAIR, izɛʁ; IJzer) – Франция Фландриясының (Францияның солтүстігі) жерінде басталып, Бельгияның Батыс Фландрия провинциясына еніп, Ганзепут арқылы ағып, Ньюпорт қаласында Солтүстік теңізіне құяды. Изердің бастауы Солтүстік Франциядағы Нор департаментіне қарасты Буйшеурде (Buisscheure) орналасқан. Ол Болезеле (Bollezele), Эскелбек (Ekelsbeke) және Бамбек (Bambecque) қалаларынан өтеді. Өзеннің шамамен бөлігінен кейін Франциядан Бельгияға өтеді. Содан кейін Диксмуйде арқылы ағып, Ниупорттан Солтүстік теңізіне құяды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Изер шайқасы кезінде шлюздер ашылып, Ниупорт пен Диксмуйде арасындағы Изердің батысындағы полидердің бір бөлігі теңіз суымен су батырылды. Бұл, неміс әскерінің шабуылына тосқауыл қойып, Бельгияның батыс бөлігін неміс оккупациясынан қорғау мақсатында жасалды. Изер өзенінің суы ешқашан арнасынан асып тасыған емес.

Бассейн

Бассейннің аумағы 1101 км² және оның үштен екі бөлігі Бельгияда орналасқан. Франциядағы тау жотасы батыста Аа алабымен суайырық сызығын құрайды; оңтүстік және шығыста Батыс Фламанд және Орталық Батыс Фламанд төбелері Лис алабымен шекараны құрайды; солтүстікте құмды жота Солтүстік теңіз жағалауымен шекара құрайды. Изер өзені Солтүстік Франциядағы Кассельдің батысында басталады және Буйсшеур мен Ледерзеледе екі ресми бастауы бар. Ол сол жерде Penebeek (Peene Becque), Vuilebeek (Sale Becque) және Herzele (Herzeele) өзендерімен толысады. Сол жағалаудағы Звиньбек (Zwyne Becque) және оң жағалаудағы Хайдебек (Ey Becque) Франция мен Бельгия арасында ұзақ мерзімге шекараны құрайды. Бельгияда Поперинге каналы, Кемельбек, Ловарт, Иперли және Хандзамеварт өзендері Изерге қосылады. Изер Ниупорт (Б) қаласында Ганзепуот шлюзі арқылы Солтүстік теңізге құяды.

Тарих

Изер мен жағалау арасындағы аймақ орта ғасырларда Вёрн Амбах деп аталды. 16 ғасырдың соңында бұл аймақ испандықтардың қолдарына өтті және Остендтен келген реформаторлардың шабуылдарына қарсы Изер бойында бірнеше бекіністер мен поселеністер салынды. Остерден 1604 жылы түскеннен кейін олардың маңызы азайды. Аахен бейбіт шартынан кейін Вёрн француздықтардың қолдарына өтті және Изер француз империясының солтүстік шекарасын құрады. Кнокке форты сияқты бекіністер қайтадан салынды. Утрехт шартынан кейін аймақ Австриялық Нидерландтардың құрамына кірді. Аймақта әлі де кейбір шекаралық бекіністер сақталған, бірақ Изер ақырында шекаралық функциясын жоғалтты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өзен майданның бір бөлігі болды, және Бельгия және Германия армиялары өзеннің екі жағында орналасқан траншеяларда соғысты. 1914 жылғы Изер шайқасынан кейін, Вёрн судьясының ұсынысымен және Карел Когге мен Хендрик Гераерттің көмегімен, Изер жазығының бір бөлігі суға батырылып, Бельгия армиясы соғыстың соңына дейін осы жерде тұруға мүмкіндік алды. Ішкі аймақтарда одақтас әскерлердің қатарында британдық және француз әскерлері болды. Аймақтағы басқа да жерлердегідей, осы жерде де қанды жағдайлар орын алды, екі тарап та бір-бірінің позицияларын басып алып, қайтадан басып алуға тырысты, көптеген адам өмірі құрбан болды. Изер бойында соғысты еске түсіретін бірнеше ескерткіштер мен орындар бар, олардың ішінде Изер мұнарасы және Диксмуйдедегі Өлім шеруі. 1940 жылдың мамыр айында француз және британдық одақтастар барлық көпірлер мен шлюздерді қайтадан жарылқады.

Этимология

Фландриядағы басқа да атаулар сияқты, IJzer атауы да кельт тегінен шыққан, себебі римдіктер келуге дейін осы аймақта кельттердің Menapii тайпасы тұрған (Германиядағы Исар, Богемиядағы Джизера және Франциядағы Изер өзендері де осыған ұқсас), олар франктармен сіңісіп кеткенше.