Кіріспе

Вест-Мидлендс қалашығы, Англия

Веднесбери – Англияның Вест-Мидлендс графтығындағы Сэндвелл қаласында орналасқан сауда қаласы. Ол Таме өзенінің бастауына жақын орналасқан және Қара өлкеге жатады. Веднесбери Вулвергемптоннан оңтүстік-шығысқа қарай 5 миль (8 км), Уолсоллдан оңтүстік-батысқа қарай 2,7 миль (4,4 км) және Бирмингемнен солтүстік-батысқа қарай 7,3 миль (11,8 км) қашықтықта жатыр. 2011 жылғы халық санауы бойынша қалада 37 817 адам тұрады. Атаудың ең алғашқы белгілі жазылуы – 1004 жылғы Уулфрик Споттың өсиетхатының артына жазылған Wodensbyri. Веднесбери ("Воденнің ауданы") – Англияда христиан дінінен бұрынғы құдайдың атымен аталатын сирек орындардың бірі. Англосаксон дәуірінде Веднесбериде 592 және 715 жылдары екі шайқас болған деп есептеледі. 592 жылы "үлкен қырғын" болды, соның салдарынан "Кьюлин қуылды". Кьюлин – Уэссекс патшасы және бүкіл Британияның екінші Бретвальдасы болған. 715 жылғы шайқас Мерсия (Веднесбери оның құрамында болған) мен Уэссекс патшалығы арасында өтті. Екі тарап та жеңіске жеткендерін мәлімдеді, бірақ жеңіс Уэссекске тиесілі болды деп саналады. Веднесбериді Ұлы Альфредтің қызы, Мерсия ханымы ретінде танымал Этельфледа (Этельфледа) бекітті. Ол Бриджнорт, Тамворт, Стаффорд және Уорвик қалаларында, олардың арасында Веднесбериде даниялықтардан қорғану үшін бес бекініс салғызды. Веднесбери бекінісі, бәлкім, бұрынғы бекіністің кеңейтілген нұсқасы болған, негізі тастан, ал үстіне ағаш қоршау салынған. Жер үйірмелері мен сумен толтырылған орлар оның қорғанысын арттырған болар. 1086 жылы "Соңғы сот кітабында" Веднесбери (Ваднесбери) Блоксвич пен Шелфилдті (қазіргі Уолсоллдың бөлігі) қамтитын гүлденген ауылдық қауымдастық ретінде сипатталған. Орта ғасырларда қала ауылдық елді мекен болған, әрбір отбасы жақын жатқан далаларда мал жаю үшін өңделген жердің тілімшесін иеленген. Қала Генрих II билікке келгенге дейін корольдік меншікте болды, содан кейін Херонвилл отбасына өтті. Орта ғасырлардағы Веднесбери өте шағын болған, оның тұрғындары шаруалар мен жұмысшылар болған. 1315 жылы алғаш рет көмір шахталары тіркелді, бұл жұмыс орындарының көбеюіне әкелді. Сол кезде шеге жасау да дамыған. Уильям Пейджет 1505 жылы Веднесбериде шеге жасаушының ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Мемлекеттік хатшы, Орден иесі және елші болды. Ол Генрих VIII өсиетін орындаушылардың бірі болды. Бұл тарихи тұрғыдан Стаффордширдегі жүздіктердің біріне жатқан.

Ортағасырдан кейінгі кезең

17 ғасырда Веднесбери керамикасы – "Wedgbury ware" – Вурчестерге дейін сатылды, ал Монвей даласынан алынған ақ саз темекі құбырларын жасауға қолданылды. 18 ғасырда негізгі жұмыстар көмір өндіру және шеге жасау болды. 1727 жылы алғашқы жол ашылуымен және арналардың, содан кейін теміржолдардың салынуымен халық саны күрт өсті. Жыл басында Джон мен Чарльз Уэсли Тump төбесінде ашық ауада уағыз айтты. Олар діни қызметкер тарапынан жылы қабылданып, құрметпен қарсы алынды. Біраз уақыттан кейін тағы бір уағызшы келді және ағылшын шіркеуінің қазіргі хал-жағдайы туралы сыпайы емес пікір білдірді. Бұл діни қызметкерді ашуландырды, сондықтан билік өкілдері басқа уағызшыларды өздеріне әкелуді бұйырды. Уэсли келесі рет келгенде, оның қолдаушылары әлі де сол жерде болды, бірақ көпшілік оны ұрысып, тас лақтырды. Кейін көпшілік оның тұрған жеріне келіп, билік өкілдеріне алып барды, бірақ олар Уэслимен де, көпшілікпен де іс жүргізуден бас тартты. Көпшілік Уэслиге зұлымдық жасап, оны өлтіруге айналды, бірақ ол сабырлылық танытты. Ақырында олар есін жинап, оны үйіне қайтарды. Біраз уақыттан кейін діни қызметкер өз қауымынан методистермен қарым-қатынас жасамауға ант беруді сұрады, ал ант беруден бас тартқандардың үйлерінің терезелері қиратылды. Методистер жиналысын өткізгендердің үйлеріндегі заттар жойылды. Бұл қорқынышты оқиға желтоқсан айында діни қызметкер қайтыс болғанда аяқталды. Содан кейін ағылшын шіркеуі мен методистердің қарым-қатынасы көбінесе жақсы болды. Методизм күшті дамыды және Уэсли өліміне дейін жиі келіп тұрды. Фрэнсис Асбери, Ричард Уоткоат және Дартмут графы – Америка Құрама Штаттарына терең әсер еткен методистер жиналысына қатысқандардың арасында болды. 1884 жылдың 21 қаңтарында Дадлиге, сондай-ақ Типтона қаласына қызмет көрсететін бумен жүретін трамвай қызметі ашылды. Желі 1907 жылы электрлендірілді, бірақ 1930 жылдың наурыз айында Midland Red автобустарымен ауыстырылып, тоқтатылды. Уэднесбери 1886 жылы муниципалитет болып құрылды, оның бас кеңсесі Уэднесбери қалалық әкімшілігінде орналасқан. Бұл мәртебе 1966 жылы Батыс Бромвичтің кеңейтілген ауданына қосылғанға дейін 80 жыл сақталды. 1887 жылы Виктория патшайымның алтын мерейтойын тойлау үшін Брансуик паркі ашылды.

20 және 21 ғасырлар

1916 жылғы 31 қаңтарда кешкісін Веднесбериге Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияға бағытталған неміс цеппелиндерінің бірінші толқынының бірі соқты. Джозеф Смит үш баласымен бірге Кинг-стрит ауданындағы үйінде қаза тапты. Оның әйелі аман қалды, ол үйден шығып, жақын маңдағы фабрикада алғашқы бомбалардың түсуінен болған қатты шудың себебін анықтауға тырысты. Веднесберидегі алғашқы кеңес үйлері 1920 жылдардың басында салынды, бірақ Типтон мен Вест-Бромвич сияқты көрші қалалармен салыстырғанда ілгерілеу баяу болды. 1930 жылы шағын аудандардан (slums) тек 206 отбасы көшірілді. Алайда, кеңес үйлерінің құрылысы 1930 жылдардың басында жеделдетілді; 1000-шы кеңес үйі 1931 жылдың соңына дейін пайдалануға берілді. 1935 жылға қарай 1250-дей ескі үйлер бұзылды немесе бұзуға белгіленді. 1944 жылы 3000-нан астам кеңес үйлері болды; 1959 жылы 5000-нан астам. Уэднесберидегі ең ірі құрылыс 1940 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басында Уэднесбери мен Вест-Бромвич шекарасында орналасқан Хатели Хит ауданы болды. 1947 жылы корпорация кинотеатрдың жұмыс істеуіне лицензия берді, бірақ жексенбі күндері 15 жасқа дейінгі балаларды кіргізбеу шартымен. Кинотеатр операторы бұл шешімді сотқа шағымдады, себебі бұл шартты енгізу корпорацияның өкілеттігінен тыс еді. Сот бұл істі осы сияқты істер бойынша мемлекеттік органның шешімін жою үшін жалпы тестті белгілеу үшін пайдаланды, ол қазір "Wednesbury ақылға сыймассыздығы" деп аталады. Веднесбери ауданы 1966 жылы жойылды. Оның көп бөлігі Батыс Бромвичке қосылды, ал шағын бөліктері Уолсолл округінің құрамына кірді. Хетели Хиттің Веднесбери бөлігі Вест-Бромвичке қосылды, ал Веднесбери Вест-Бромвичтен Фрайр Парк ауданын алды. Денжерфилд-Лейн ауданы (соғыс аралық және соғыстан кейінгі алғашқы жылдары салынған) Дарластонға қосылды, ол енді кеңейтілген Уолсолл ауданының бөлігі болды. 1974 жылы Батыс Бромвич Уорлимен (яғни Олдбери, Роули Реджис және Сметвик) біріктіріліп, қазіргі Сандуэлл ауданы құрылды. Веднесберидің WS10 пошталық коды бар, ол Уолсолл ауданындағы Дарластонмен бөліседі. 1970 және 1980 жылдары Уэднесберидің дәстүрлі өнеркәсібі құлдырап, жұмыссыздық өсті, бірақ 1990 жылдан бастап жаңа жеңіл өнеркәсіптік аймақ, сауда орталығы және жаяу жүргіншілерге арналған Юнион-стрит сияқты жаңа дамулар қалаға жаңа келбет берді. Бұрынғы базар әлі де қаланың маңызды бөлігі болып табылады, ал базар алаңының маңындағы көшелер қазір қорғалатын тарихи аумақ болып табылады. 1980 жылдардың соңында М6 автожолының 9-шы тоғысына жақын жердегі жер бөлшек сауда дамуы үшін белгіленді. Швециялық жиһаз сатушы Ikea ең алдымен көшіп келді; оның супермаркеті 1991 жылдың қаңтарында ашылды. 1990 жылдары сауда орталығы бірнеше ірі дүкендерді қамтыды, бірақ олардың көпшілігі 2009 жылға қарай экономикалық дағдарысқа байланысты бос тұрды. Алайда, 2012 жылға қарай көптеген дүкендер қайтадан иеленді және сауда орталығы қазір Next (2005 жылдың қарашасында ашылды), TK Maxx, Boots, Curry's, B&Q және B&M дүкендеріне үй иесі. 1995 жылы ашылған алғашқы Curry дүкені Еуропадағы ең үлкен электроникалық дүкені болды. 2017 жылы сауда орталығының аумағы кеңейтіліп, жаңа сауда орындары мен "тамақтанатын жерлер" салынды, ал тұрақ орындарының саны арту үшін қайта жаңартылды. Веднесбериде ХХ ғасырдың екінші жартысында екі үлкен трагедия орын алды. 1977 жылғы 21 желтоқсанда 4 пен 12 жас аралығындағы төрт бауырлас Friar Park, School Road мекенжайындағы үй өртінде қаза тапты, ол ұлттық өрт сөндірушілер ереуілінің ең жоғалған кезеңінде болды. Үй көп ұзамай қиратылды, кеңес үйлерінің қатарында бос орын қалды. 1984 жылғы 24 қыркүйекте Стюарт Батерст RC орта мектебінің төрт оқушысы мен мұғалімі, олардың шағын автобусы жүк көлігінен құлаған болат дөңгелекке шағылысқан кезде, Вуд Грин жолындағы саябақ күзетушілерінің үйіне жақын жерде қаза тапты. 100 жылдан астам уақыт бойы Веднесбериде 19-ғасырда ашылған және 1980 жылы жабылған үлкен Патент Шафт болат зауыты басым болды. Зауыт 1983 жылы қиратылды, ал он жыл ішінде жеңіл өнеркәсіп пен қызмет көрсету үшін дамытылды. Зауыттың темір қақпалары әлі де бар және Холихед жолы мен Дадли көшесіндегі көлік айналымында орнатылған. Қаланың қазіргі автобус станциясы 2004 жылдың күзінде оның алдыңғы станциясының орнында ашылды. 2003 жылы Веднесбери мұражайы мен өнер галереясы Веднесбериде Stuck атты халықаралық өнер қозғалысының алғашқы көрмесін ұйымдастырды. 2007 жылдың 4 қарашасында Morrisons компаниясы қаланың орталығында супермаркет ашып, 350 жаңа жұмыс орнын құрды. Оның орнына бірқатар кеңес үйлері мен қала орталығындағы дүкендердің бөлігі бұзылды. Веднесбери ауданының мұрағаты Сандуэлл қауымдық тарих және мұрағат қызметінде Сметвик қаласында сақталады.

Оуксвелл залы

Уэднесбери елордасына қарағанда маңыздылығы жағынан екінші орында Уильям Бинг 1421 жылы салынған Оуксвелл залы тұрды. Мүлік Жениндер отбасына көшкен. 1662 жылы үй Оксвелл немесе Хопкинс Нью-Холл Плейс (оның жанында Хопкинс отбасының Нью-Холл Филдс жатқандықтан) деп аталды. 1707 жылы квакер темірші Ричард Паркс оны сатып алып, келесі жылы көшіп келді. 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында ол ферма ретінде пайдаланылды. 1825 жылдан 1962 жылға дейін оның бірнеше иесі болды, соның ішінде Джозеф Смит (алғашқы қала клеркі) оны жақсы жағдайда қалпына келтірді. 1962 жылы ол бұзылды. Жалпы тәжірибелі дәрігер доктор Уолтер Канцлер Гарман (1860–1923) және оның әйелі Маргарет Франсис Магилл Оуксвелл залында тұрды. Олардың балаларының арасында Блумсбери тобымен байланысы бар Гарман әпкелері болды. Тоғыз бала болды: жеті әпке және екі бауыр: Мэри (1898), Сильвия (1899), Кэтлин (1901), Дуглас (1903), Розалинд (1904), Хелен (1906), Мавин (1907), Рут (1909) және Лорна (1911).

Жолдар

Веднесбери Томас Телфорд салған Лондоннан Холихедке дейінгі жолдың бойында, 19 ғасырдың басында салынған. 1997 жылы Веднесбери мен Моксли арасындағы бөлік кеңейтіліп, екі бағытты қозғалысқа арналған жолға айналдырылды. Бұл 1995 жылдан бері құрылысы жүріп жатқан Блэк Кантри Спин Роудты аяқтады, осы жылы Веднесбери мен Уэст-Бромвич арасындағы бағыт ашылған, сондай-ақ Мокслинің солтүстігіндегі бір шақырымдық жол Блэк Кантри Роудқа қосылды. Алғашқы жоспар Веднесбери мен Моксли арасында толығымен жаңа бағыт салу болған, бірақ бұл шығындарды қысқарту шараларының бөлігі ретінде тоқтатылды. Сондай-ақ жоспарланған көп деңгейлі қиылыстар да дәстүрлі айналма жолдардың пайдасына тоқтатылды. 2004 жылы қайта салынған автобус станциясы қала орталығында орналасқан, Вольвергемптон, Уэст-Бромвич, Уолсолл және Дадли қалаларымен байланысы бар, олар арқылы Мерри Хилл сауда орталығына қосылуға болады. Көлік қадауларына байланысты Мерри Хиллге дейінгі бұрынғы тікелей байланыс, сондай-ақ Бірмингемге тікелей байланыс тоқтатылды.

Темір жолдар

Веднесбери алғаш рет 19 ғасырдың ортасында темір жол желісіне қосылды және содан бері бар болғаны алты жылды қоспағанда, ауыр және жеңіл темір жолмен қызмет көрсетілуде. 1999 жылдан бері Веднесбериге Уэст-Мидлендс метросының жеңіл рельстік (трамвай) жүйесі қызмет көрсетеді, онда Great Western Street және Wednesbury Parkway аялдамалары бар. Техникалық қызмет көрсету депосы да осы жерде орналасқан. Ол Вулверхэмптоннан Бирмингемге дейін созылады, ал Бриерли Хиллге ұзарту жоспары бойынша желі жаңа жол төсемі мен электрлендіруге дайындықтап жатыр. Ол Оңтүстік Стаффордшир желісінің бөлімдерін жүк тасымалымен бірге пайдаланады, жүк тасымалы Валсоллдан Брайерли Хиллге дейін Веднесбери Таун және Дадли арқылы жүреді, бірақ темір жолдың жаңаруы мен бірлескен желінің жұмыс істеуі үшін қажетті кеңістікті бағалаудан кейін жүк тасымалы метродан кейін басталуы мүмкін. Сондай-ақ, оны ауыр рельстік пойыздармен жүре алатын трамвайлар да пайдалана алады. Оңтүстік Стаффордшир желісі Уолсолл мен Стоурбридж арасындағы Веднесбериге 1993 жылға дейін қызмет көрсетті. 1964 жылы Бичингтің реформасы аясында Веднесбери темір жол станциясы жабылғаннан кейін жолаушылар тасымалы тоқтатылды, бірақ көп ұзамай осы жерде болат терминалы ашылды және 1992 жылдың желтоқсанына дейін жабылмады, ал темір жол қалаға 150 жыл қызмет еткеннен кейін 1993 жылдың 19 наурызында жабылды. 1972 жылға дейін қалаға бұрынғы Ұлы Батыс темір жолының Бірмингем мен Вулверхэмптон арасындағы Веднесбери Орталық станциясы қызмет көрсетті. Осы уақытта жолаушылар пойыздары тоқтатылды, Вест-Бромвич арқылы өтетін желідегі Веднесбери-Бирмингем бөлігі жабылды. Билстон-Вулверхэмптон бөлімі 1982/83 жылдардың қысында жабылмастан бұрын тағы он жыл бойы сақталды. Веднесбери мен Билстон арасындағы соңғы бөлім, Билстондағы металл шығару орынына қызмет еткен, 1992 жылдың 30 тамызына дейін ашық болды, содан кейін Мидленд метрополитенін құру үшін желі жабылды, ол 1999 жылдың мамырында ашылды. Веднесберидің темір жол байланыстары Типтон мен Дадли арқылы Бриерли Хиллге жаңа метро желісінің құрылысымен одан әрі жақсарады, бұл қолданылмайтын Оңтүстік Стаффордшир желісін пайдаланады. Бастапқыда 2023 жылы ашылуы жоспарланған жоба, қаражаттың жетіспеуіне байланысты кейінге шегерілді және қазір екі кезеңде салынып жатыр, ал бірінші кезең (Дадлиге) 2025 жылы ашылуы күтілуде. Ұзартудың аяқталуы қолданылатын қаражатқа байланысты.

Аудандар

Қала орталығына жақын орналасқан Чирч Хилл, Сент-Бартоломей шіркеуінің орналасқан жерімен әйгілі. Брансуик, қала орталығының солтүстігінде орналасқан және негізінен 20-шы ғасырдың басында Брансуик паркінің төңірегінде салынған. Friar Park бастапқыда Вест-Бромвичте орналасқан және 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында салынған. Myvod Estate, қала орталығынан солтүстікке қарай шамамен бір мильдей жерде, Уолсоллмен шекараға қарай орналасқан, 1920 жылдары Веднесберидің алғашқы ірі мемлекеттік тұрғын үй жобасы ретінде салынған. Вуд Грин, A461 тас жолының бойында, Валсолл бағытында орналасқан. Ерекше орындарының бірі – Стюарт Батерст католик орта мектебі, ал жолдың қарсы бетінде Вуд Грин академиясы орналасқан. Приход шіркеуі – Сент-Полс. 1990 жылдан бері Вуд Грин төңірегінде, бұрынғы FH Lloyd болат зауытының Парк-Лейндегі жеріне дейін созылған ірі сауда орталығы бой көтерді. Голф-лингтер, қаланың оңтүстігінде, негізінен 1940-1950 жылдары жеке және мемлекеттік тұрғын үйлермен бірге салынған. Вудс-эстейт, қала орталығынан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан, 1930 және 1962 жылдар аралығында негізінен мемлекеттік тұрғын үй ретінде салынған.

Медиа

Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC West Midlands және ITV Central ұсынады. Телевизиялық сигналдар Саттон Колдфилд теледидар таратушысынан алынады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio WM, Heart West Midlands, Smooth West Midlands, Free Radio Black Country & Shropshire, Greatest Hits Radio Birmingham & The West Midlands, Greatest Hits Radio Black Country & Shropshire және қауымдық негіздегі станция Black Country Radio. Қалаға Wednesbury Herald және Express & Star жергілікті газеттері қызмет көрсетеді.

Бұрынғы

Патент Шафт (Cammel Laird тобының бөлігі) болат зауыты 1840 жылы Типтон шекарасына жақын, Либрук жолынан тыс жерде салынды. Ол 140 жыл бойы қалаға қызмет етті, бірақ 1980 жылдың 17 сәуірінде рецессияның салдарынан жабылды. 1983 жылы нысан бұзылды. Metro Cammell (Metropolitan Company) 1902 жылы Патент Шафт зауытының барлық активтерін сатып алғаннан кейін қызметін бастады. 1919 жылы Vickers Ltd The Metropolitan Company Ltd акцияларын сатып алды, ал 1929 жылы Vickers Ltd және Cammel Laird and Co компаниялары бірігіп Metropolitan Cammel Carriage and Wagon Works Co Ltd құрды. Бұл зауытта теміржол вагондарының корпустары, айналмалы платформалар, көпірлер, теміржол вагондары және Old Park зауытында пресс-формалар жасалды. Зауыт 1964 жылға дейін жұмыс істеді. Жұмыс және жұмысшылар Уошвуд Хит зауытына, Бермингемге көшірілді. Жер Rubbery Owen тобына сатылды. Ф. Х. Ллойд болат зауыты 1880 жылдары Уолсолл және Дарластон шекарасына жақын Парк-Лейн жерінде құрылды және шамамен 100 жыл бойы жұмыспен қамтамасыз етті. Алайда, Ф. Х. Ллойд 1970-ші және 1980-ші жылдардың басындағы экономикалық қиындықтарға тап болды және 1982 жылы жұмысын тоқтатты. Содан кейін Типтон қаласындағы Triplex Iron Foundry зауыты бұл жерді иеленді, бірақ жаңа иелері зауытты бар болғаны алты жыл ғана ашық ұстады. 1988 жылы ол шведтік үй шаруалық тауарлары компаниясы IKEA-ға сатылды және бірден бұзылып, 1991 жылдың қаңтарында ашылған гипермаркет құрылысына жол ашылды.