Кіріспе

1970 жылғы американдық романтикалық комедиялық анимациялық фильм

"Аристокаттар" – 1970 жылы Walt Disney Productions компаниясы жасаған және Buena Vista Distribution компаниясы таратқан американдық анимациялық комедиялық фильм. Оны Вольфганг Рейтерман режиссерлік етті, ал сценарийін Кен Андерсон, Ларри Клемонс, Эрик Клеворт, Ванс Джерри, Джулиус Свендсен, Фрэнк Томас және Ральф Райт жазды. Бұл Уолт Дисней Продакшнның негізін қалаушы Рой О. Диснейдің 1971 жылғы 20 желтоқсанда қайтыс болуына дейін қатысқан соңғы Дисней анимациялық фильмі. Фильм Том МакГоуэн мен Том Роудың әңгімесіне негізделген, және аристократ мысықтар отбасының және үй қызметшісі оларды ұрлап алып, оларға арналған мүлікті иелену үшін, көшедегі мысық танысының оларға қалай көмектесетінін көрсетеді. Фильмде Фил Харрис, Ева Габор, Гермиона Баддлей, Дин Кларк, Стерлинг Холлоуэй, Скатман Кротерс және Родди Мод Роксби дауыстарын сомдады. 1962 жылы "Аристокаттар" жобасы Уолт Диснейдің "Қажайып әлемі" бағдарламасы үшін екі бөлімді тікелей көрсетілімге арналған түпнұсқа сценарий ретінде басталды, оны Том МакГоуэн, Том Роу жазды және продюсері Гарри Титл болды. Екі жылдық қайта жазулардан кейін, Титл бұл жоба анимациялық фильмге көбірек сай келетінін ұсынды, сол кезде Дисней жобаны уақытша тоқтатты, ал "Джунгли кітабы" (1967) өндіріске кірісті. "Джунгли кітабы" аяқталуға жақын келгенде, Дисней Кен Андерсонды "Аристокаттар" бойынша алдын ала жұмыстарды дамытуға тағайындады, бұл Диснейдің өлімінен бұрын жеке мақұлдаған соңғы фильм жобасы болды. Роберт және Ричард Шерман, Диснеймен ұзақ жылдар бойы ынтымақтастықта жұмыс істегендер, фильмге көптеген әндер жазды, бірақ солардың тек екеуі ғана аяқталған туындыға енді. "Аристокаттар" 1970 жылғы 24 желтоқсанда шықты, және киносыншылардың көпшілігінен жағымды пікірлер алды. Бұл фильм коммерциялық жағынан да сәтті болды. Қазіргі уақытта фильмнің қайта түсірілімі дайындалып жатыр, режиссерлікті Questlove-қа тапсырылған.

Сюжет

1910 жылы ана мысық Герцогиня және оның үш баласы – Берлиоз, Мари және Тулуза Парижде зейнеткерлікке шыққан опера дивасы Аделаида Бонфамиль ханым мен оның ағылшын үй шаруашылығын жүргізушісі Эдгармен бірге тұрады. Мысықтар – иесі сияқты өнер мен музыканы жақсы білетін, сәнді өмірге үйренген жануарлар. Ескі заңгер Жорж Хауткортпен бірге өсиетнама дайындағанда, ханым байлығын алдымен мысықтарына қалдыратынын, содан кейін олардың барлығы қайтыс болғаннан кейін Эдгарға беретінін айтады. Эдгар бұл сөзді құбыр арқылы естиді және мұраны алудан бұрын өліп қалатынын дұрыс есептеп, мысықтарды жоюды жоспарлайды. Ол оларды ұйықтату үшін кремге ұйықтату дәрісін қосып, содан кейін себетке салып мотоциклімен ауылға шығарып жібереді. Ол жерде Наполеон және Лафайет есімді екі ит оққа ұстап, қашып кетуге асығысқанда шапанын, қосалқы вагонды, қолшатырын, аяқ киімдерін және себетін жоғалтады. Мысықтар ауылда таңдайында қалады, ал ханым Аделаида, тышқан Рокфорт және Фру Фру атты жылқы олардың жоқ екенін біледі. Келесі күні таңертең Герцогиня Томас О'Мэлли есімді көше мысығымен кездеседі, ол оған және балаларына Парижге жол көрсетуді ұсынады. Топ қысқа уақытқа сүт тасымалдау машинасына мінеді, бірақ жүргізуші оларды қуып шығады. Кейіннен, теміржол көпірінен өте жатқанда, мысықтар қарсы келе жатқан пойызбен шағылысып қалады, ал Мари өзенге құлайды. О'Мэлли дереу суға секіріп, оны құтқарады, ал оны демалыста жүрген екі ағылшын қаз – Амелия мен Абигейл Габбл құтқарады. Қаздар мысықтарды Париждің шетіне жеткізеді, содан кейін мас ағасы Вальдомен кездесу үшін жолға шығады. Темірде Эдгар өзінің иелігін (өзін кінәлауға болатын жалғыз дәлел) Наполеон мен Лафайеттен қайтарып алу үшін ауылға қайта оралады және көп қиындықтан кейін, ақыры сәттілікке жетеді. Қаланың шатырларында саяхаттап, мысықтар О'Мэллидің досы Скат Кэтпен кездеседі, ол бірнеше басқа мысық музыканттарымен бірге "Ev'rybody Wants to Be a Cat" әнін орындайды. Топ кеткеннен кейін О'Мэлли мен Герцогиня жақын маңдағы шатырда сөйлеседі, ал мысықтар терезеден тыңдайды. Герцогиняның ханымға деген адалдығы О'Мэллидің үйлену ұсынысын қабылдамауға мәжбүр етеді. Келесі күні Герцогиня мен мысықтар ханымның сарайына оралады. Эдгар оларды ханымнан бұрын тауып, қапқа салып, Тимбуктуға жіберуді шешеді. Рокфорт Герцогиняның тапсырмасымен О'Мэллиге жетеді, ал О'Мэлли сарайға оралып, Рокфортты Скат Кэт пен оның тобын табуға жібереді. Ол көше мысықтарына жағдайды түсіндіруге тырысса да, Рокфорт оларды О'Мэллиге көмектесуге шақырады. О'Мэлли, көше мысықтары және Фру Фру Эдгармен күреседі, ал Рокфорт Герцогиня мен мысықтарды босатады. Күрес аяқталғаннан кейін Эдгар өз жәшігіне қамалып, Тимбуктуға жіберіледі. Аристокаттар ханым Аделаидаға оралады, ол Эдгардың кету себебін білмейтін, сондықтан оны өсиетнамадан шығарып тастайды. О'Мэллиді отбасына қабылдағаннан кейін, ханым қайырымдылық қорын құрып, Париждің көшеде жүрген мысықтарын сарайда орналастырады. Scat Cat және оның тобы бірінші болып көшіп келіп, әнін соншалықты қатты орындайды, оны ауылдағы екі ит естиді.

Оқиғаның дамуы

1961 жылдың 9 желтоқсанында Уолт Дисней Гарри Тайтл мен Том МакГоуэнге "Керемет әлем" телебағдарламасы үшін екі бөлімді тікелей көрсетілім ретінде бейімдеу үшін жануарлар туралы әңгімелер табуды ұсынды. 1962 жылдың жаңа жылында МакГоуэн Нью-Йорктегі ана мысық пен оның балалары туралы балалар кітабын қоса алғанда бірнеше әңгімелер тапты. Дегенмен, Тайтл "Жүз бір далматин" (1961) фильміне Лондонның ортасының маңызды элемент қосылғанын сезінді және мысықтардың оқиғасын Парижде өткізуді ұсынды. Алғашқы сюжет бойынша, оқиға эксцентрикалық иесінің мүлігін мұраға алуға талпынған үй қызметшісі мен қызметші қыз туралы болды, олардың жануарлары өлгеннен кейін, мысықтарды жоюға жасаған жалған және сәтсіз әрекеттеріне назар аударылды. Борис Карлофф пен Франсуаза Розай бас қызметші мен қайғылы ханым рөлін сомдауға үміткер болды. Екінші сюжет желісі Париждің әртүрлі үйлері мен орындарында қауіптен сақтау үшін балаларын жасырған ана мысықтың тағдырына арналды. 1962 жылы Флоренциядағы "Escapade" фильмін түсіріп жатқанда, МакГоуэн Парижде тұратын американдық жазушы Том Роудың жазған әңгімесін Тайтлге әкелді. 1962 жылдың тамызында олар аяқталған әңгімені Бурбанкке жіберді, бірақ Дисней студиясы оны "қабылданбады" деп қайтарды. МакГоуэн қабылданбауына ренжіді және оқиғаны басқа жерде сатуды ұсынды, бірақ кейін Диснейдің Лондондағы Коннот қонақүйінде болғанын білді. Сондықтан МакГоуэн оқиғаны Дисней оқуы үшін қонақүйдің ресепшн бюросына енгізіп жіберді. Дисней МакГоуэнмен хабарласып, оқиға оған ұнағанын және Лиссабонда (Португалия) Тайтлмен кездесетінін айтты. 29 тамызда Лондонға қайтып келген кезде Дисней Тайтлге оқиғаны МакГоуэн режиссерлік еткен тікелей көрсетілім фильмі үшін сатып алуды бұйырды. Дисней сондай-ақ оқиғаны қайта қарауды ұсынды, оның бірі мысық кейіпкерлерінің біреуін жою болды. Сценарийді қайта қарау 1963 жылдың қаңтар-ақпанында жүзеге асырылды. 1963 жылдың маусымында Роу Диснейге сценарийді қайта қараудан наразы екенін білдіретін хат жазды, ал Тайтл Роуға Дисней мақұлдаған өзгерістер сақталатынын мәлімдеді. Алайда, жоба уақытша тоқтатылды және 1963 жылдың тамызында Тайтл "Аристокаттарды" анимациялық фильмге қайта өңдеуді ұсынды, Дисней оған келісті. Диснейдің ұсынысы бойынша Тайтл жобаны "Жуңғар кітабы" (1967) фильмін түсіріп жатқан Вольфганг Рейтерманға ұсынды, ол оны анимациялық фильм ретінде жасауға келісті. 1964 жылдың сәуір айында сюжет суретшісі Отто Инглерге жоба бойынша жұмыс істеу тапсырылды. 1964 жылдың қарашасында өткен оқиға жиналысында Дисней мысықтардың өзара сөйлесуі керек, бірақ адамдардың алдында емес деп ойлады, бұл тәсіл "Жүз бір далматин" (1961) фильміндегідей болуы керек еді. Өндірістің кешігуіне байланысты студия продюсері Билл Андерсон Тайтлге тікелей көрсетілім жобаларына күшін жұмылдыруды кеңес берді, содан кейін оны Уинстон Хиблер алмастырды. 1966 жылы Дисней Кен Андерсонды "Аристокаттардың" анимациялық фильмге лайықтығын анықтауға тағайындады. Рейтерманнан уақыт-уақыт нұсқаулар алып, Андерсон бастапқыдан жұмыс істеді және екі оқиғаны мысықтарға көбірек назар аударатын оқиғаға оңайлатты. "Жуңғар кітабы" (1967) аяқталғаннан кейін анимация бөлімі "Аристокаттар" фильмінде жұмыс істей бастады.

Кастинг

"Жангал кітабы" (1967) сияқты, мұндағы кейіпкерлер де дауыстау актерлерінің мінез-құлқына сәйкес жасалған. Бірақ ол ауруына байланысты жобадан шығуға мәжбүр болды. Шұғыл жағдайда Скатман Кротерс Армстронгты үлгі етіп дауыстау үшін шақырылды. Пат Баттрам мен Джордж Линдси фермадағы иттер рөліне бекітілді, бұл фильм жасаушыларға ұнады, сондықтан Эдгар шапанын мен қолшатырын қайтарып алу үшін фермаға келгенде иттердің де көрініске түсуі үшін қосымша эпизод қосылды.

Анимация

Кен Андерсон кейіпкерлердің дизайнын әзірлеуге он сегіз ай жұмсады. Диснейдің легендарлық "Тоғыз қария" деп аталатын бес суретшісі осы жобада жұмыс істеді, оның ішінде Дисней командасының мүшелері, олардың тәжірибесі 25 жылды құрады. Алғашқыда О'Мэллиді жолақты етіп салу жоспарланған, осылайша ол мысық текенің сипатын алған болар еді, бірақ Ретерман "Жуңғар кітабындағы" Шер Ханды анимациялаудың қиындығын еске түсіргеннен кейін бұл идеядан бас тартылды. Шерман ағайындылары бірнеше ән жазды, алайда фильмге тек атау әні мен "Scales and Arpeggios" енді. Францияның мәнін жеткізуді көздеген Шерман ағайындылары "Аристокаттар" әнін жазды. Дисней фильмдерінің продюсері Билл Андерсон Морис Шевальеге атау әнін орындауды ұсынды. Осы ұсынысқа сәйкес, Ричард Шерман әннің демо-нұсқасын орындағанда Шевалье дауысын еліктеді. Шевалье демо-нұсқаны алғаннан кейін, әнді орындау үшін зейнеттен қайтып оралды. Фильмге енбеген әндердің қатарында Гермиона Баддлидің "Мадам Бонфамиль" рөлінде орындаған "Pourquoi?" әні, оның қайталануы және Роби Лестердің Герцогиня рөлінде орындаған "Ол ешқашан жалғыздық сезінбеді" әні бар. Көрерменді әсерге қалдыратын музыкалық номер үшін Шерман ағайындылары "Le Jazz Hot" әнін жазды, бірақ оның орнына Флойд Хаддлстон мен Аль Ринкердің "Ev'rybody Wants to Be a Cat" әні қолданылды. Сонымен қатар, Эдгар мен оның көмекшісі Эльвираның романтикалық дуэт ретінде орындалатын жаман ән жазылуы жоспарланған, бірақ Эльвира кейіпкері сюжеттен алынып тасталғандықтан, ән де тоқтатылды. Тағы бір жойылған ән – Томас О'Мэллиге арналған "My Way's The Highway" әні, бірақ фильм жасаушылар Терри Гилксоннан "Томас О'Мэлли Мысық" әнін жаздыруды сұрады. Гилксон: "Бұл бір ән еді, бірақ олар оны екі рет оркестрледі. Олар қарапайым нұсқасын пайдаланды, себебі олар екіншісін тым күрделі немесе тым қызу деп ойлаған болуы мүмкін. Бұл толық оркестрмен орындалған джаздық нұсқасы болды". Аспаптық музыканы Джордж Бранс жазды, ол 1940 жылдардағы джаз топтарындағы тәжірибесінен пайдаланып, француздық атмосфераны беру үшін аккордеонды музетке ұқсатуға шешім қабылдады. "Классикалық Дисней: Музыкалық сиқырдың 60 жылы" жинағында "Томас О'Мэлли Мысық" әні күлгін дискіде, ал "Ev'rybody Wants to Be a Cat" әні қызғылт дискіде орналасқан. "Диснейдің ең үлкен хиттері" жинағында "Ev'rybody Wants to Be a Cat" әні қызыл дискіде бар. 2015 жылдың 21 тамызында фильмнің 45 жылдығына арналған жаңа саундтрек Walt Disney Records: The Legacy Collection жинағының құрамында жарық көрді. Бұл жинаққа фильмде қолданылған әндер мен музыкалық қосымшалар, сондай-ақ "Аристокаттардың жоғалған аккордтары" (фильм үшін жазылған, бірақ қолданылмаған әндер) және әндердің бұрынғы альбомдық нұсқалары бонус тректер ретінде енгізілген.

Шығару

"Аристокат" мультфильмі алғаш рет 1970 жылдың 24 желтоқсанында кинотеатрларда көрсетілді. Бұл фильм 1957 жылғы "Жетім фил" ("Niok") мультфильмімен бірге көрсетілді. Ол 1980 және 1987 жылдары қайтадан кинотеатрларда көрсетілді.

Үй медиасы

1990 жылдың 1 қаңтарында Еуропада және 1995 жылы Ұлыбританияда VHS форматында шығарылды. Солтүстік Америкада алғаш рет 1996 жылдың 24 сәуірінде Masterpiece Collection жинағының бір бөлігі ретінде VHS-те жарық көрді. 2000 жылдың қаңтарында Уолт Дисней үй видеосы "Алтын классикалық жинақ" атты жаңа жобаны бастады, ал "Аристокат" фильмі 2000 жылдың 4 сәуірінде VHS және DVD форматында шықты. DVD нұсқасы 1.33:1 экран қатынасымен және Dolby 2.0 дыбыс жүйесімен жабдықталған. "Алтын жинақ" 2006 жылы жасырын түрде тоқтатылды. Бұрын 2 дискілі жинақ ретінде жарияланған, жаңа бір дискілі арнайы DVD нұсқасы 2008 жылдың 5 ақпанында шығарылды. Дисней бұл фильмін Blu-ray форматында алғаш рет 2012 жылдың 21 тамызында ұсынды. 2 дискілі арнайы Blu-ray/DVD комбо жинағы (Blu-ray және DVD қаптамасында) жаңа цифрлық көшірме және қосымша материалдарды қамтыды. Сол күні бір дискілі DVD нұсқасы да қолжетімді болды.

Кассалық жинақ

1972 жылдың қаңтарына қарай «Аристокаттар» фильмі АҚШ және Канадада 10,1 миллион долларлық кассалық табыс тапты. 1971 жылы Ұлыбританиядағы кинотеатрларда «жалпы көрсетілім» фильмі ретінде ең танымал болды, кассадан 2,6 миллион доллар тапты. «Аристокаттар» 1971 жылы Франциядағы ең көп тамашаланған фильм болды, билет сатудан 12,7 миллион адам қамтылды. Қазіргі уақытта Франциядағы барлық уақыттағы ең табысты фильмдердің 20-сы тізімінде, кассада 3,6 миллион доллар тапқан. Сол жылы фильм Германияда 11,3 миллион билет сатылып, ең көп тамашаланған фильм атанды. Қазіргі уақытта Германиядағы ең табысты фильмдердің 11-і болып саналады. Алғашқы кинотеатрлық көрсетілімінің соңында фильм 11 миллион долларлық ішкі кассалық табыс, 17 миллион долларлық халықаралық кассалық табыс және жалпы әлемдік кассалық табыс 28 миллион долларға жетті. Фильм 1980 жылдың 19 желтоқсанында АҚШ кинотеатрларында қайта көрсетілді, қосымша 18 миллион доллар тапты, ал 1987 жылдың 10 сәуірінде тағы 17 миллион доллар тапты. 1994 жылы халықаралық қайта көрсетілімнен фильм бүкіл әлем бойынша 32 миллион доллар тапты, оның ішінде Францияда 11 миллион доллар. «Аристокаттар» АҚШ және Канадада 55,7 миллион доллар, ал жалпы әлемдік кассалық табысы 191 миллион долларға жетті. Роджер Эберт «Chicago Sun-Times» газетінде фильмге төрт жұлдыздың үшеуін беріп, «Аристокаттар» фильмін «жеңіл, жағымды және көңілді, кейіпкерлер жақсы сомдалған, ал Фил Харрис (О’Мэлли мысық) және Ева Габордың (Дюше, ана мысық) дауыстары өте сәйкес келеді» деп қорытындылады. «Los Angeles Times» газетінің тілшісі Чарльз Шамплин фильмнің «жақсы мінезді және жұмсақ сүйкімділігі бар, ол кішкентай балаларды да, үлкендерді де қуантады» деп жазды. Ол анимацияны мақтап, бірақ фильмде «Диснейдің сауда белгісі деп айтуға болатын күш-жігер, батылдық және айқындық жоқ» деп атап өтті. «Variety» журналының Артур Д. Мерфи фильмді мақтап, «Фил Харрис, Ева Габор, Стерлинг Холлоуэй, Скатман Кротерс және басқалардың дауыстары, сонымен қатар керемет анимация, әндер, сезім, тамаша диалогтар және тіпті психоделияның елесі» деп жазды. Стефан Канфер «Time» журналына жазған рецензиясында «Диснейдің бұрынғы фильмдеріндегі мелодиялар байрақ болған. Бірақ музыка, комедия және сюжеттің үйлесімділігі жағынан «Аристокаттар» фильмімен теңесе алатын фильм жоқ» деді. «Chicago Tribune» газетінің манаты Джин Сискел фильмнің «суреттері мен оқиғасы Диснейдің «Ақ қар», «Пиноккио», «Бэмби» және «Дамбо» фильмдерімен салыстыруға келмейді, бірақ балаларды 78 минут бойы орындарында ұстауға жеткілікті балалық әзіл бар» деп ойлады. 1987 жылы қайта шығарылғанда анимация тарихшысы Чарльз Соломон фильмнің эпизодтық сюжеті, анахронизмдері және Диснейдің бұрынғы анимациялық фильмдерінен алынған сюжет элементтері үшін сынға алды, бірақ соған қарамастан «Дисней суретшілері тіпті ең аз түпнұсқа болса да, жақсы анимация және көңіл көтеруді қамтамасыз етеді» деді. Дисней тарихшысы және кино сыншысы Леонард Мальтин өзінің «Дисней фильмдері» кітабында «Аристокаттар» туралы ең жаман нәрсе – есте қалмауы» деп жазды. «Әрине, оның көрінісі өте жақсы, әрі қызықты, бірақ оның оқиғасы да, кейіпкерлері де ешкімге әсер етпейді». Сонымен қатар, өзінің «Тышқандар мен сиқыр туралы» кітабында Мальтин фильмде Фил Харристі «Джунгли кітабындағы Балу» рөлін қайталау үшін сынады, Томас О’Мэлли кейіпкерін «бірдей дауыс тұлғасымен диктантталған бірдей кейіпкер» деп жоққа шығарды. Rotten Tomatoes шолу агрегаторында 33 сыншының 64% фильмге оң баға берді, орташа бағасы 5.8/10, «Жаңа» деген баға алды. Сайттың консенсусы былай дейді: «Әлбетте, «Аристокаттар» Диснейдің орташа деңгейдегі жұмысы, бірақ оны дауыс берушілер мен кейбір джаздық күйлердің керемет жұмысы құтқарады». Metacritic-те фильм 12 сыншыдан алынған 100 баллдан 66 балл алған, бұл «жалпысынан жағымды пікірлерді» білдіреді.

Дау

2021 жылы фильм Диснейдің Disney+ стриминг қызметінде 7 жасқа толған және одан үлкен көрермендерге ғана көрсетілген бірнеше фильмнің қатарына кірді, себебі олар фильмдегі Шун Гон кейіпкерінің Шығыс Азия халқының расистік стереотипі екенін мәлімдеді.

Қайталанатын жалғасы

2005 жылы Disneytoon Studios бастапқыда фильмнің жалғасын, сондай-ақ «Chicken Little» (2005) және «Meet the Robinsons» (2007) фильмдерінің жалғасын жасауды жоспарлаған. Бастапқыда 2D анимациялық фильм ретінде көзделген, бірақ Disney басшылары көбірек қызығушылық тудыру үшін фильмді компьютерлік анимацияда шығаруға шешім қабылдады. Оқиғаның негізгі желісі герцогиняның қызы Маридің төңірегінде болжанатын, ол сәнді круиздік кемеде тағы бір мысыққа ғашық болады. Бірақ ол отбасымен бірге ашық теңізде зергерлік бұйымдар ұрлығымен күресуге тиіс еді. Жоба Джон Лассетер Disney-дің жаңа бас шығармашылық директоры болып тағайындалғанда тоқтатылды, ол Disneytoon жоспарлаған болашақ жалғаулардың барлығын жойып, оның орнына түпнұсқа туындылар немесе спин-оффтар жасауды ұсынды. Квестлов 2023 жылдың наурыз айында фильмді түсіруге тартылды.

Бейне ойындар

Томас О'Мэлли, Герцогиня, Берлиоз, Мари және Тулуза 2023 жылдың қыркүйегінде Disney Magic Kingdoms мобильдік патшалық құру ойынына қосылды.