Кіріспе

Бальдассаре Галуппи (18 қазан 1706 – 3 қаңтар 1785) – Венеция Республикасындағы Бурано аралында туған итальян композиторы. Ол Иоганн Адольф Хассе, Джованни Баттиста Саммартини және К. П. Е. Бах сияқты композиторлардың ұрпағына жатады, олардың шығармалары 18 ғасырда Еуропа бойынша кең таралған галант стилінің көрнекті үлгісі болып табылады. Ол халықаралық деңгейде танымал болды, мансабының бір бөлігін Вена, Лондон және Санкт-Петербург қалаларында өткізді, бірақ негізгі жұмысын Венецияда атқарды, онда ол бірнеше маңызды лауазымдарды иеленді. Карьерасының басында Галуппи опера-сериа жанрында белгілі бір жетістікке жетті, бірақ 1740 жылдардан бастап драматург және либреттошы Карло Голдонимен бірге жаңа драма-жокозо стиліндегі комикалық операларымен Еуропаға әйгілі болды. Ол кейінгі ұрпақ композиторларына «комик операның әкесі» ретінде танылды. Оның пісіп-жетілген опера-сериалары, либреттосын жазуға ақын және драматург Метастасио да қатысты, сонымен қатар кең танымал болды. Галуппи өмірі бойы Венециядағы қайырымдылық және діни мекемелерде түрлі лауазымдарды атқарды, олардың ең беделдісі – Дож шіркеуіндегі (Сан-Марко базиликасы) капелланың маэстросы болды. Галуппидің есімі ағылшын ақыны Роберт Браунингтің 1855 жылғы «Галуппидің токкатасы» атты өлеңінде сақталған, бірақ бұл композитордың шығармаларын жалпы репертуарда ұстап тұруға көмектеспеді. Галуппидің кейбір шығармалары оның қайтысынан кейін 200 жыл бойында эпизодты түрде орындалды, бірақ оның композициялары 20 ғасырдың соңында ғана тікелей орындаулар мен жазбалар арқылы кеңінен жаңартылды.

Алғашқы жылдар

Галуппи дүниеге Венеция лагунасындағы Бурано аралында келді және 22 жасынан бастап "Иль Бураньо" деп аталды, бұл лақап тіпті оның музыка қолжазбаларындағы қолтаңбасында да кездеседі: "Балдассаре Галуппи, "Бураньо" деп аталады". Оның әкесі шаштараз болған, сонымен қатар театр оркестрлерінде скрипка ойнаған және ұлының алғашқы музыка мұғалімі болған деп саналады. Деректер жоқ болғанымен, 19 ғасырда Франческо Каффиге айтылған ауызша дәстүр бойынша, жас Галуппи композиция және клавесинмен Санкт-Марк базиликасының бас органшысы Антонио Лоттидан тәлім алған. 15 жасында Галуппи өзінің алғашқы операсы "Gli amici rivali"ді жазды, ол, Каффидің сөзіне сүйенсек, Чиоггияда және Виченцада "La fede nell'incostanza" деген атпен сәтсіз орындалды. Келесі жылы әріптестері "Dorinda" операсын жазды. Бұл да толыққанды сәтті болмады, соның салдарынан Галуппи опералар мен ораторияларға тапсырыс ала бастады. Ол опералық композитор ретінде халықаралық деңгейде танымал болғанымен, өмірі бойында қасиетті музыканы да тұрақты түрде жазды. Алайда, Бернидің пікірінше, Галуппидің Лондондағы тәжірибесі әлі толыққанды жетілмеген. Берни былай деп жазды: "Ол сол кезде Италияда танымал болған асығыс, жеңіл және сұйық стильді көшірді, ал Гендельдің беріктігі мен ғылымы ағылшыздарды одан жиренуге үйреткен". 1743 жылдың мамырында Венецияға оралғаннан кейін Галуппи Мендикантимен жұмысын жалғастырды және опера үйлері үшін шығармалар жазуға кірісті. Венециядағы опералық үрдіс опера-сериядан жаңа комедиялық опера стиліне, драма джокозоға қарай өзгеруде болды. Ол 1749 жылы Галуппи туралы былай деп күңкілдеді: "Ол, болжам бойынша, скрипкалар, виолончельдер мен дауыстар үшін өте жақсы композитор, бірақ ақындар үшін нашар. Ол жазғанда, сіздің Папа болуға ұмтылуыңызды еске алады". Бірақ олардың бірлескен жұмысы сәтті болды және басқа елдерде де қойылды. Венада олардың "Demetrio" және "Artaserse" опералары үлкен жетістікке ие болды, ал біріншісі жергілікті кассадағы барлық рекордтарды бұзды. Галуппи 1749 жылы тағы да комедиялық операға қайтқанда Карло Голдонимен ынтымақтастыққа түсті. Голдони Галуппимен жұмыс істеген кезде танымал драматург болғанымен, либреттосының музыкаға бағынуына қуанды. Ол Галуппиге деген құрметін Metastasio-ға деген салқынымен теңестірді. 1762 жылдың сәуірінде Галуппи Венециядағы басты музыкалық лауазымға – Сент-Марк шіркеуінің капелла маэстросына тағайындалды. Галуппи тартынды, бірақ Венециялық шенеуніктер оның Сент-Марк шіркеуіндегі капелла маэстросы лауазымы мен жалақысының 1768 жылға дейін сақталатынына сендірді, егер ол жыл сайын базиликаның Рождестволық миссасына Gloria мен Credo шығармаларын тапсырса. 1764 жылдың маусымында сенат Галуппиге ресми түрде демалыс берді. Ол Incurabili-дегі лауазымынан кетті, әйелі мен қыздарына қамқорлық жасады (олар Венецияда қалды, ал ұлы онымен бірге саяхаттады). Галуппи өзінің беделді лауазымдарымен мақтанды; 1766 жылғы Рождестволық миссасының титул бетінде ол былай деп сипатталған: "Барлық Ресейдің императрицасы үшін барлық музыканың бірінші шебері және директоры, сондай-ақ Венециядағы Сент-Марк шіркеуінің бірінші шебері". Берниге Галуппи жақсы музыканың анықтамасын былай берді: "vaguezza, chiarezza, e buona modulazione" (қожайып, анық және жақсы модуляция). Берни Галуппидің үлкен жұмыс жүктемесіне тоқталып, оның Сент-Марк және Incurabili-дегі міндеттеріне қоса, "Гритти отбасының жеке органшысы ретінде жылына жүз дукат алатынын және тағы бір шіркеудің органшысы екенін, атын ұмытып қалдым" деді. Галуппидің соңғы операсы "La serva per amore" 1773 жылдың қазанында көрсетілді. 1782 жылдың мамырында ол папа Пий VI-ның Венецияға сапары құрметіне концерттер ұйымдастырды. Содан кейін денсаулығы нашарлағанға қарамастан, шығармаларын жазуды жалғастырды. Оның соңғы аяқталған жұмысы – 1784 жылғы Сент-Марк шіркеуі үшін жазылған Рождестволық мисса.

Опералар

The Musical Times газетінің мәліметінше, Галуппи 109 операсымен опера композиторларының арасында ең көп шығарма жазған алтыншы композитор болды. Оның шығармашылығы замандастары Драги, Пиччини, Паизиелло, Гульельми және барлығынан көп, 166 опера жазған Венцель Мюллерден кем түсті. 100 жыл өткен соң, оның деңгейіне жақымдаған кейінгі ұрпақ композиторларының ішінде Оффенбах болды. Көптеген замандастары сияқты, Галуппи өзінің музыкасын қайта пайдаланудан тартынбады, кейде оны жай ғана басқа жерге көшіріп, ал кейде түбегейлі өңдеді. Оны өзінен кейінгі музыканттар "комик операның әкесі" деп атады. Луизи Галуппидің комик операларына жазған музыкасын "әуендік желілердің ағысы бұзылмай, мәтіннің түсініктілігін арттыруға бағытталған, көбінесе буынды" деп сипаттады.

Діни музыка

Галлаппидің расталған қасиетті туындыларының арасында кем дегенде 284 шығарма бар: 52 масса және масса бөлімдері, 73 псалмдық әндер және шіркеу рәсімдеріне арналған музыка, 8 мотет және 26 жіктемеленбеген туынды, оның ішінде гимндер, версетти, әйелдер дауысына арналған Иоаннның құмарлығы және Сан-Рокко шіркеуі үшін Баканале. Италиядан тыс қолжазбалардың ең ірі қоймасы – Дрездендегі Саксон мемлекеттік кітапханасы – Штатс және Университет кітапханасы, бірақ қолжазбалар Мюнхен, Париж, Прага, Вена және Нью-Йорк сияқты қалалардағы жинақтарда да табылады. Соңғы жылдары Инес Бурде, Франко Пассадор және Франко Росси Галлаппидің қасиетті музыкасының толық каталогын жасауға үлкен үлес қосты, бірақ жоғалған немесе табылмай қалған көптеген қолжазбалар, теріс тағайындаулар және жасалмалар салдарынан толық тізім жасау әлі де қиын. Галлаппи діни туындыларында заманауи және ежелгі стильдерді үйлестірді. Баспагерлер бұрын Галлаппиге жатқызған бірнеше шығарма Вивальдиге тиесілі екені анықталды. 2003 жылы бұрын Галлаппидің туындысы саналған Nisi Dominus Вивальдиге қайта жатқызылды. Вивальдидің музыкасы, Галлаппиден бір буын бұрын жаралған, оның қайтысынан кейін сәннен шығып қалды, ал адал көшірушілер мен редакторлар Галлаппидің атын атауы туындының тартымдылығын арттыратынын байқады. Саксон мемлекеттік жинағындағы тағы үш туынды да Галлаппиден Вивальдиге қайта жатқызылды: Beatus Vir, Dixit Dominus және Laetatus sum.

Құралдық жұмыстар

Галуппи орындаушылық өнері үшін зор құрметке ие болды. Оның сонаталарының көпшілігі оның өмірінде жарияланбады, бірақ көптеген нұсқалары қолжазба күйінде сақталған. Олардың кейбіреулері Скарлаттидің бір бөлімді үлгісін ұстанады, ал басқалары Хайдн, Моцарт, Бетховен және тағы басқалар кейінірек қабылдаған үш бөлімді формада жазылған. Галуппидің көптеген орындаушылық шығармаларының, оның ішінде Лондонда 1756 жылы (Opus 1) және 1759 жылы (Opus 2) жарық көрген алты сонатадан тұратын екі жинағы, оның өмірінде баспаға шығуы заңды. Феликс Раабе Фаусто Торрефранканың 1909 жылғы Галуппидің клавесин шығармаларының тақырыптық каталогына сүйене отырып, клавесинге арналған 125 «соната, токката, дивертимент және этюд» бар екенін айтады. Дегенмен, Торрефранканың осы мәселе бойынша басқа жерде жасаған кейбір күмәнді мәлімдемелерін (мысалы, классикалық соната формасын итальяндық орындаушылар жасаған деген пікірді) ескере отырып, бұл санға тек сақтықпен қарау керек. Галуппидің жеті тәжірибелік «Кончерто а кватро» шығармалары – классикалық скрипкалық квартеттің дамуын болжаған ерекше инновациялық камералық музыкалық туындылар. Әрбір концерт екі скрипка, альт және виолончельге арналған үш бөлімді туынды, ол соната да киезаның контрапунктін батыл хроматикалық өзгеристермен және прогрессия бойынша күшейе түсетін гармониялық ауытқулармен үйлестіреді. 1740 жылдардағы Галуппидің арияларында Берни ерекше атап өткендей, хроматикалық түрде көтерілген бесінші нота сияқты жаңалықтар пайда болады, сонымен қатар классикалық кезеңнің көптеген гармониялық ерекшеліктері көрінеді, мысалы, соңғы алдамшы каденция, онда соңғы шешімге дейін үлкейтілген алтыншы аккорд қолданылады. Галуппидің басқа да аспаптық шығармаларының ішінде Гров сөздігінде симфониялар, увертюралар, триолар, скрипкалық квартеттер, сондай-ақ жеке аспаптар мен скрипкаларға арналған концерттер тізімделген. Өлең композитор Доминик Аржентоның 1989 жылғы туындысына шабыттандырды, ол Галуппидің шығармаларынан музыкалық цитаталарды пайдаланып, қазіргі заманғы стильде жазылған. Браунингтің өлеңінен кейін Галуппидің шығармаларына қызығушылық қайта оянды, ал композитордың музыкасы ақынның ескерткіштерінде, сонымен қатар шіркеуде де, концерт залында да орындалды. Бірақ Галуппидің музыкасын орындау эпизодтық сипатта болды. «La diavolessa» 1952 жылы Венеция музыка фестивалінде алғаш рет қайта қойылды, ал «Il filosofo di campagna» 1959 жылы қайта қойылды, онда басты рөлдерді Ильва Лигабуэ мен Ренато Капекки сомдады, ал 1985 жылы Букстон фестивалінде сахналанды.

Жазбалар

XX ғасырдың соңынан бастап Галуппидің көбірек шығармалары дискіге жазылды. CD немесе DVD форматындағы опералық жазбалардың ішінде «Il caffè di campagna» (2011), «La clemenza di Tito» (2010), «La diavolessa» (2004), «Didone abbandonata» (2007), «Il filosofo di campagna» (1959 және 2001), «Gustavo primo re di Svezia» (2005), «Il mondo alla roversa» (2007) және «L'Olimpiade» (2009) бар. Фортепианолық сонаталардың үш сериясы жарық көрді, оларды Питер Сейвирайт Divine Art лейблінде, ал Маттео Наполи Naxos лейблінде жазды. Сондай-ақ 2001 жылы мотеттер жазылды.